Η αρχαία Ελεύθερνα αποκτά το δικό της μουσείο

• Οι εργασίες ανέγερσης αρχίζουν άμεσα
• Μαρία Θερμού, ΤΟ ΒΗΜΑ:  30/03/2012

Η μία όψη του Αρχαιολογικού Μουσείου Ελεύθερνας όπως αναδύεται μέσα από το βράχο

  

Η ανέγερση ενός νέου μουσείου αρχίζει! Στην Ελεύθερνα της Κρήτης, τον σπουδαίο αρχαιολογικό χώρο με τα εκπληκτικά ευρήματα, που έχει φέρει στο φως ο καθηγητής κ.Νίκος  Σταμπολίδης από τη Νεκρόπολη της Ορθής  Πέτρας, αρχίζει να κατασκευάζεται το μουσείο που θα τα στεγάσει. 

 

 

3  φωτογραφίες

Με εμβαδόν 1.630 τ.μ. αλλά απόλυτα ενταγμένο στο τοπίο, δίνοντας μάλιστα την αίσθηση ότι αναδύεται μέσα από τα σπλάχνα της κρητικής γης, το κτίριο έχει σχεδιαστεί από τον αρχιτέκτονα κ. Δημήτρη Κουτσογιάννη, ο οποίος άλλωστε έχει σχεδιάσει και το εξαιρετικής αισθητικής στέγαστρο του αρχαιολογικού χώρου.

Η σύμβαση για την εκτέλεση του έργου, το οποίο έχει ενταχθεί στο ΕΣΠΑ από τον περασμένο Σεπτέμβριο μόλις  υπογράφηκε από την Πρυτανική Αρχή του Πανεπιστημίου Κρήτης και την ανάδοχο εργολαβική εταιρεία  ενώ ο  προϋπολογισμός του είναι 2.400.000 (με Φ.Π.Α.). Σύμφωνα με την σύμβαση εξάλλου, θα πρέπει να έχει εκτελεσθεί  εντός ενός έτους (με παράταση μόνον ενός μηνός) έτσι η έναρξη της λειτουργίας του μουσείου θα μπορούσε να γίνει στα τέλη του 2013 ή στο πρώτο εξάμηνο του 2014. Τις αμέσως επόμενες ημέρες  λλωστε – και αναλόγως της ταχύτητας εκτέλεσης του  έργου _ θα  αρχίσουν και οι σχετικοί διαγωνισμοί για τις προμήθειες που θα εκτελεστούν για τις προθήκες και την εκτέλεση των  διαφόρων εργασιών.

Το Μουσείο της Αρχαίας Ελεύθερνας είναι το  πρώτο μουσείο αρχαιολογικού χώρου στην Κρήτη και βρίσκεται στο όριό  του, ανάμεσα στις σημερινές Κοινότητες της Ελεύθερνας και της Αρχαίας Ελεύθερνας (Πρινέ). Σ΄αυτό το κτίριο πρόκειται  να αναδειχθούν οι  αρχαιότητες που έχουν προκύψει από τις αρχαιολογικές έρευνες  _και  συνεχίζουν άλλωστε  διαρκώς να  έρχονται στο φως _ δεδομένου  ότι η ανασκαφή της νεκρόπολης της Ελεύθερνας έχει παρουσιασθεί σε διεθνή συνέδρια  και συμπόσια, ενώ έχει χαρακτηρισθεί ως μία από τις 10 καλύτερες παγκοσμίως σύμφωνα με το Αμερικανικό Ινστιτούτο Αρχαιολογίας στις αρχές του 2010. Η μουσειολογική -μουσειογραφική μελέτη και η μεγάλη πείρα του κ. Σταμπολίδη σε αρχαιολογικές εκθέσεις εγγυώνται το αποτέλεσμα.

 

Ο γητευτής των αλόγων της αρχαίας Ελεύθερνας

Μαρία Θερμού

• Μοναδικά ευρήματα του 8ου π.Χ. αιώνα ήρθαν στο φως κατά τη φετινή ανασκαφή

ΤΟ ΒΗΜΑ:  12/09/2011

Η στιγμή της αποκάλυψης του τεράστιου ταφικού πίθου με τους χάλκινους λέβητες πάνω του και τα αγγεία δεξιά και αριστερά του

Ενας αριστοκράτης πολεμιστής ηλικίας 29-35 ετών με τα όπλα του και όλα τα κτερίσματα που συνόδευαν την ταφή του ήρθε στο φως στην αρχαία Ελεύθερνα της Κρήτης φέτος το καλοκαίρι. Λεπτές σιδερένιες, οξυκόρυφες λόγχες μήκους ως 45 εκατοστά, άλλες από δόρατα κι άλλες από ξίφη, που στέκονταν όρθιες σαν να κρέμονται στον αέρα, αφού τα ξύλινα στελέχη τους, μπηγμένα στον τάφο κάποτε, έλιωσαν και χάθηκαν, αποκάλυψε η ανασκαφή που διενεργεί ο καθηγητής κ. Νίκος Σταμπολίδης.

 

 

Κρήτη: Στέγη για τον χρυσό της αρχαίας Ελεύθερνας

 

Ο καθηγητής κ. Νίκος Σταμπολίδης κατά την διάρκεια ανασκαφής στην αρχαία Ελεύθερνα

Σαν να αναδύεται από τη γη, με τα βράχια γύρω του και την τοπική χλωρίδα να το περιβάλλουν, θα είναι το αρχαιολογικό μουσείο της Ελεύθερνας στην Κρήτη, το οποίο θα ανεγερθεί προκειμένου να εκτεθούν αλλά και να φυλαχθούν γενικότερα ορισμένα από τα χιλιάδες εντυπωσιακά ευρήματα που έχουν έρθει στο φως από τις ανασκαφές των τελευταίων ετών. Περί τα 1500 αντικείμενα μεταξύ των οποίων τα κτερίσματα των τάφων της Νεκρόπολης της Ορθής Πέτρας (χρυσά κοσμήματα ή από σπάνια υλικά, όπως αμέθυστος, φαγεντιανή, κορνεόλη, κεχριμπάρι, ορεία κρύσταλλος, ήλεκτρον, αιγυπτιακό μπλε, επίσης τελετουργικά αντικείμενα, ομφαλωτές γυάλινες φιάλες, σφραγιδόλιθοι, σκαραβαίοι, χάλκινα αγγεία, όπλα, κεραμική κ. ά.) θα εκτεθούν στο συνολικού εμβαδού 1.632 τ.μ.κτίριο (900 τ.μ. για το αίθριο και τον όροφο και 730 τ.μ. για τον ημιόροφο και το υπόγειο). Επιπλέον άλλα 4000 περίπου ευρήματα θα εκτίθενται σε ειδικούς αποθηκευτικούς χώρους του μουσείου.

Η θέση του κτιρίου έχει ορισθεί στην ανατολική παρειά λόφου που βρίσκεται ΝΔ του αρχαιολογικούχώρου _ χωρίς να υπάρχει οπτική επαφή μεταξύ τους_ σε έκταση 5,5 στρεμμάτων απέναντι από τον Ψηλορείτη και δίπλα στην επαρχιακή οδό Ελεύθερνας – Αρχαίας Ελεύθερνας Μυλοποτάμου Κρήτης. Το Συμβούλιο Μουσείων του υπουργείου Πολιτισμού έδωσε την έγκρισή του, έτσι απομένει πλέον η ένταξη του έργου στο  ΕΣΠΑ προκειμένου να αρχίσει η υλοποίησή του.

Σύμφωνα με την αρχιτεκτονική μελέτη τον όροφο (πλην του αιθρίου) θα καταλαμβάνουν τρεις μεγάλοι χώροι εκθέσεων: ανατολικά, κεντρικά και δυτικά. «Πρόκειται για μία σημειολογική χωροθέτηση», όπως είπε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Νίκος Σταμπολίδης, ο οποίος διενεργεί την ανασκαφή στην αρχαία Ελεύθερνα «καθώς ο δημόσιος και ιδιωτικός πυρήνας της πόλης βρισκόταν κυρίως στα ανατολικά, στην ακρόπολη το θρησκευτικό και διοικητικό κέντρο, και στα δυτικά οι νεκροπόλεις». Αντίστοιχα λοιπόν η πρώτη εκθεσιακή ενότητα θα περιλαμβάνει αρχαιότητες από το δημόσιο και ιδιωτικό βίο μέσα από τη διαχρονική ζωή της αρχαίας πόλης, η δεύτερη τις λατρείες και τα ιερά και η τρίτη τα ταφικά έθιμα και τις νεκροπόλεις.

Μαζί με την χωριστή αίθουσα προβολών και τον χώρο εισόδου με τις οθόνες αφής (οι ημιυπαίθριοι χώροι του αιθρίου θα δέχονται επίσης λίθινες αρχαιότητες) ο ωφέλιμος χώρος εκθέσεων καταλαμβάνει περίπου το 80% του εμβαδού του ορόφου. Στο μουσείο θα υπάρχει επίσης Κέντρο Μελέτης (βιβλιοθήκη, γραφεία) καθώς και οι απαραίτητες υποδομές για τηλειτουργία του. «Καθώς οι ανασκαφές θα συνεχίζονται, έχει προβλεφθεί χώρος για τις επόμενες δύο δεκαετίες», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ.Σταμπολίδης.

«Η έκθεση θα αναπτύσσεται με σπονδυλωτό τρόπο, που θα επιτρέπει την αντικατάσταση των αντικειμένων ανά τακτά χρονικά διαστήματα (3 – 5 έτη), ώστε το μουσείο να ανανεώνεται διαρκώς με τανέα ευρήματα που προκύπτουν από τις  ανασκαφές ή να δημιουργούνται ενότητες περιοδικών εκθέσεων», πρόσθεσε εξάλλου ο ανασκαφέας επισημαίνοντας επίσης, ότι το μουσείο θα είναι ανοικτό σε δανεισμούς για εκθέσεις άλλων μουσείων, για μελέτη κλπ.

Στην αρχαία Ελεύθερνα που βρίσκεται σε απόσταση 30 χιλιομέτρων από το Ρέθυμνο έχει αποκαλυφθεί από τους αρχαιολόγους αδιάλειπτη ανθρώπινη κατοίκηση από τον 8ο π.Χ. αιώνα ως και τα βυζαντινά και μεσαιωνικά χρόνια. Σημαντικότερη ανασκαφή είναι αυτή που διεξάγεται στην νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας, όχι μόνον γιατί έχει φέρει στο φως μοναδικά ευρήματα αλλά γιατί έχει δώσει σημαντικότατες πληροφορίες στους επιστήμονες για τη ζωή σ΄αυτή την πόλη και γενικότερα στην Κρήτη κατά την Αρχαϊκή περίοδο. Ο λόγος αυτός είναι, που ένα ανασκαμμένο τμήμα της νεκρόπολης έχει καλυφθεί σήμερα με στέγαστρο, το οποίο προστατεύει τις αρχαιότητες αλλά και διευκολύνει τους επισκέπτες για την γνωριμία με το χώρο.

• ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ | Δευτέρα 24 Ιανουαρίου 2011  [ 10:00 ]
• Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=4&artId=379953&dt=24/01/2011#ixzz1BxfNHKyw

 

Νίκος Σταμπολίδης: Βραβείο στον αρχαιολόγο της Ελεύθερνας

• Ο σύλλογος «Αρκάδι» τίμησε τον Νίκο Σταμπολίδη

Τον καθηγητή Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης κ. Νίκο Σταμπολίδη βράβευσε χθες το απόγευμα σε ειδική εκδήλωση ο ιστορικός σύλλογος «Αρκάδι» με αφορμή την επέτειο 80 χρόνων από την ίδρυσή του. Η βράβευση του κ. Σταμπολίδη γίνεται για τη συμβολή του στην ανάδειξη του πολιτιστικού αποθέματος της Κρήτης και συγκεκριμένα της αρχαίας Ελεύθερνας, με την οποία η Ελλάδα μπήκε στον κατάλογο των δέκα μεγαλύτερων αρχαιολογικών ανακαλύψεων στον κόσμο. Ας σημειωθεί ότι ο σύλλογος, του οποίου ιδρυτές ήταν ο Παντελής Πρεβελάκης, ο Μανούσος Μανούσακας, ο Μανώλης Τσουδερός κ.ά., είχε τιμήσει στη μοναδική προηγούμενη βράβευσή του τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο.

Στην ομιλία του ο κ. Σταμπολίδης αναφέρθηκε στο αρχαιολογικό έργο που επιτελείται στην αρχαία Ελεύθερνα, παρουσιάζοντας και τον τρόπο με τον οποίο μια ανασκαφή μετατρέπεται σε «Ελευθερναίων Αλσος». «Πρόκειται για την ολιστική προσέγγιση του αρχαιολογικού χώρου αλλά και του φυσικού κάλλους» είπε χαρακτηριστικά ο τιμώμενος, ο οποίος παρουσίασε τα σχέδια για τη δημιουργία ενός κέντρου παιδείας και μόρφωσης όχι μόνο σχετικά με τα αρχαία ευρήματα αλλά και με το περιβάλλον.

Συγκεκριμένα πρόκειται για τη δημιουργία ενός μουσείου πλησίον αλλά όχι σε ορατότητα με την ανασκαφή, όπου θα αναδειχθεί όλη η ιστορία της αρχαίας πόλης, η οποία άκμασε από τον 8ο αιώνα π.Χ. ως και τον 6ο αι. π.Χ., ενώ συνέχισε να κατοικείται ως τη βυζαντινή εποχή. Το έργο έχει ενταχθεί στο ΕΣΠΑ και επίκειται η έναρξή του, εφόσον εγκριθεί και από την Περιφέρεια Κρήτης.

Οπως ανέφερε ο κ. Σταμπολίδης σε μια αποστροφή του λόγου του, «η αξία και ο μόχθος έχουν για γιο τουςτο έργο. Αλλά η ματαιοδοξία και ο διάβολος έχουν τον έπαινο. Εξαρτάται όμως από τον τρόπο που λειτουργεί ο καθένας. Αλλοι εκλαμβάνουν τον έπαινο ως δάφνες και επαναπαύονται επάνω τους, άλλοι όμως ως κουράγιο για να συνεχίσουν». Η βράβευση έγινε στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός.

Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=4&artId=371693&dt=07/12/2010#ixzz17UycZXKM

 

Αρχαία Ελεύθερνα: Γυναίκα από τον 7ο αιώνα έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη

• Μία γυναίκα καταστόλιστη που έζησε στην πρωτοαρχαϊκή εποχή, «περίμενε» από το πρώτο μισό του 7ου αιώνα την αρχαιολογική σκαπάνη του αρχαιολόγου καθηγητή Νικόλαου Σταμπολίδη για να έρθει στην επιφάνεια της αρχαίας πόλης Ελεύθερνας στο Ρέθυμνο.

Μικρά φύλλα χρυσού σε διάφορα σχήματα (τετράγωνα, ρόμβοι, τριγωνικά) πάχους από 1 έως και 3 εκατοστά, πλαισίωναν τη νεκρή γυναίκα που βρήκε η ομάδα του καθηγητή στον μοναδικό και μυστηριώδη διπλό τάφο ηλικίας 2.700 ετών στην αρχαία Ελεύθερνα, στις αρχές του φθινοπώρου.

Όλα ξεκίνησαν τον Ιούλιο, όταν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών στο τομέα ΙΙΙ της αρχαίας πόλης, στο νεκροταφείο δηλαδή της Ελεύθερνας, οι ανασκαφές οδηγούσαν σε ένα διάδρομο με άνοιγμα, το οποίο όμως δεν έφτανε σε τάφο.

Σε μία εξιστόρηση του καθηγητή Νικόλαου Σταμπολίδη στο ΑΠΕ – ΜΠΕ για την πορεία της συγκεκριμένης ανασκαφής, μαθαίνουμε ότι ο διάδρομος αυτός, το άνοιγμα, δημιουργήθηκε μάλλον για να ξεγελάσουν τους τυμβωρύχους, ώστε αυτοί να μην οδηγηθούν στον διπλό τάφο, όπου μέσα του αναπαύονταν η γυναίκα και ένας άνδρας.

Η γυναίκα θα πρέπει, σύμφωνα με τον καθηγητή-αρχαιολόγο να ανήκε στην υψηλή κοινωνική τάξη.

«Είναι η εποχή στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα, στην πρωτοαρχαϊκή εποχή, στο μεταίχμιο ανάμεσα στα αρχαϊκά και γεωμετρικά χρόνια, τότε δηλαδή που αρχίζει το εγώ αντί του εμείς, τότε που ανθίζει μεταξύ άλλων η αρχιτεκτονική, τότε που η ακμή σε κοινωνίες και πολιτισμό αγγίζει περισσότερο την Κρήτη», αναφέρει ο καθηγητής.

Στην εξιστόρησή του στο ΑΠΕ ο αρχαιολόγος-καθηγητής Νικόλαος Σταμπολίδης τόνισε ότι οι συγκλονιστικές αυτές νέες ανακαλύψεις είναι η συνέχεια των περυσινών ευρημάτων.

«Αναμέναμε αυτά τα ευρήματα διότι από πέρυσι μετά την ανακάλυψη των οστών των τριών γυναικών που βρέθηκαν σε τάφο ου 8ου αιώνα π.Χ. μαζί με μοναδικά και παράξενα χρυσά αντικείμενα και κοσμήματα από σπάνια υλικά, πιστεύαμε πως οι εκπλήξεις δεν τελείωναν σε εκείνη τη χρονική στιγμή.
Είχαμε δίκιο διότι βρήκαμε αυτόν τον τάφο, βρήκαμε τη συγκεκριμένη γυναίκα και όταν αργότερα ανασυνθέσουμε, ενώσουμε τα φύλλα χρυσού, θα δούμε να σχηματίζεται ένα ένδυμα ή σάβανο στολισμένο παράλληλα με εκατοντάδες πολύτιμες πέτρες (αμέθυστος, φαγεντιανή, κορνεόλη, κεχριμπάρι, ορεία, κρύσταλλος, ήλεκτρον). Μάλλον πρόκειται γυναίκα με αριστοκρατική καταγωγή διότι πέραν του καταστόλιστου του σκηνώματος υπήρχαν πολλά χάλκινα, πήλινα, πολλά μικρά λεπτεπίλεπτα αγγεία από φαγεντιανή, αρωματοδοχεία, δηλαδή, που είχαν εναποτεθεί πλάι της. Η ηλικία πρέπει να είναι αρκετά νεαρής γυναίκας, η οποία συνοδεύτηκε στην ταφή της από το δεύτερο άτομο που ήταν θαμμένο και εκείνο και στο οποίο ανήκουν μία
σιδερένια αιχμή και σιδερένιο τμήμα ζώνης που εντοπίστηκαν στο τάφο».

Η νέα ανακάλυψη έγινε πολύ κοντά στο νεκροταφείο των πολεμιστών στην Αρχαία Ελεύθερνα και επειδή οι πολεμιστές που έχουν βρεθεί κατά τη διάρκεια των ανασκαφών είναι όλοι καμένοι, μάλλον το δεύτερο πρόσωπο δίπλα στη νεαρή γυναίκα θα πρέπει να είναι ή κάποιος ηλικιωμένος ή κάποιος δούλος, άτομα που στην ταφή δεν καίγονταν.

Το σήμερα με το χθες το χώριζε μία πλάκα βάρους εκατοντάδων κιλών, η οποία έκρυβε την ιστορική, καταπληκτική, τη συγκλονιστική όπως την χαρακτηρίζει ο καθηγητής ανακάλυψη, όπου μεταξύ των άλλων κορυφαίων ευρημάτων ανακαλύφθηκε ένα κόσμημα ανάμεσα στα χιλιάδες φύλλα χρυσού, που στην πίσω πλευρά του απεικονίζει μία μέλισσα και πρόκειται για μία μοναδική απεικόνιση της μέλισσας ως θεάς.

«Τα συγκεκριμένα ευρήματα που σημειώτεον δεν έχουν βρεθεί αλλού, ούτε σε Σικελία, ούτε σε Ελλάδα, Κύπρο ή κάπου αλλού, τεκμηριώνουν για ακόμα μία φορά ότι δικαίως η ανασκαφή που για χρόνια πραγματοποιείται στην περιοχή ονομάστηκε φέτος το χειμώνα από το αμερικανικό ινστιτούτο Αρχαιολογίας, ως μία από τις καλύτερες ανασκαφές στον κόσμο. Πρόκειται για μία από τις 10 καλύτερες ανασκαφές ανάμεσα σε ανασκαφές
αρχαιολογικές που συμβαίνουν στο Περού, στη Ρωσία, στην Αιγύπτο», ανέφερε ο καθηγητής, επισημαίνοντας παράλληλα πως: «Για 27 ολόκληρα χρόνια οι αρχαιολόγοι στην Αρχαία Ελεύθερνα φροντίζουν και δημιουργούν ένα αρχαιολογικό άλσος, μία αρχαία πόλη που εκτείνεται σε 2.000 μέτρα επί 1.500 μέτρα εκεί στην Ορθή Πέτρα όπως είναι το τοπωνύμιο. Μάλιστα, στη νεκρόπολη της Αρχαίας πόλης βρίσκουμε όλα εκείνα που λέει ο Ομηρος.  Τα βρίσκουμε στην ανασκαφή! Είναι, θα έλεγα, η συνέχεια της αυγής του ελληνικού πολισμού στην Κρήτη».

Σύμφωνα με τον Νικόλαο Σταμπολίδη, ο οποίος είναι Διευθυντής του Μουσείου Kυκλαδικής Τέχνης στην Αθήνα, καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, επικεφαλής του τομέα ΙΙΙ της ανασκαφής στην Ελεύθερνα, οι αρχαιολόγοι που δραστηριοποιούνται στην αρχαία πόλη, έχουν πολύ καλή σχέση με τους κατοίκους της περιοχής, μία αγαστή συνεργασία και εξελίσσουν από κοινού μία κοινωνική και πολιτισμική συμ φωνία.

«Είμαστε μαζί τους, ζούμε μαζί τους, μιας και εμείς ως αρχαιολόγοι προσφέρουμε στην περιοχή ένα κοινωνικό έργο. Κάποτε η περιοχή παράκμαζε. Σήμερα, οι νέοι μένουν στον τόπο τους, παντρεύονται γεννούν τα παιδιά τους. Είναι μία αρχαιολογική περιοχή με επιστημονική κινητικότητα, με στέγαστρα, φυλάκια, αποθήκες. Με το ΕΣΠΑ που ήδη εγκρίθηκε, ετοιμάζεται να γίνει όλη η περιοχή, ο χώρος εκθέσεων αποθήκευσης, συντήρησης των αρχαιολογικών ευρημάτων από την Αρχαία Ελεύθερνα», ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής.

Ιστορικά στοιχεία για την Αρχαία Ελεύθερνα

Η Αρχαία Ελεύθερνα είναι ο σημαντικότερος αρχαιολογικός χώρος του νομού Ρεθύμνου, στις βορειοδυτικές υπώρειες της Ίδης, σε υψόμετρο περίπου 380 μέτρων και σε απόσταση 30 χλμ νότια του Ρεθύμνου. Στην αρχαία πόλη Ελεύθερνα, όπου σήμερα σώζονται ερείπια από διάφορες ιστορικές περιόδους, το Πανεπιστήμιο Κρήτης από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 κάνει προγραμματισμένες και συστηματικές ανασκαφές, οι οποίες έχουν φέρει στο φως πολλά ευρήματα και εντυπωσιακά αρχαιολογικά λείψανα, που δίνουν την εικόνα της αρχαίας πόλης, κυρίως από τους γεωμετρικούς έως τους πρωτοβυζαντινούς χρόνους, χωρίς ωστόσο να λείπουν τα στοιχεία της αδιάκοπης χρήσης του χώρου από τα πρωτομινωικά έως και τα νεώτερα χρόνια.

Σύμφωνα με την παράδοση, η πόλη είχε πάρει το όνομά της από τον Ελευθερέα, έναν από τους Κουρήτες ή από το επίθετο της Δήμητρος Ελευθούς. Στο λόφο Νησί που αποτελεί έναν από του κύριους πυρήνες της αρχαίας πόλης μαζί με το λόφο Πυργί, υπάρχει συνοικία που άκμασε κατά τους ελληνιστικούς χρόνους.

Η Αρχαία Ελεύθερνα κατοικήθηκε αδιάλειπτα από τη 2η χιλιετία π.Χ. μέχρι τα ύστερα ρωμαϊκά, τα πρωτοβυζαντινά και τα βυζαντινά χρόνια (13ος αιώνας μ.Χ.). Πλεονεκτήματα του τόπου ήταν η οχυρή θέση, το καλό κλίμα και γενικά η ύπαρξη όλων των προϋποθέσεων ώστε να μπορεί να κατοικηθεί, όπως δηλαδή πηγές νερού, εκτάσεις για βοσκή και καλλιέργεια και πέτρες για χτίσιμο. Η πόλη άκμασε ιδίως κατά την Αρχαϊκή, την Ελληνιστική, τη Ρωμαϊκή και την πρωτοβυζαντινή περίοδο. Τον 3ο αι. π.Χ. η Ελεύθερνα πολεμούσε εναντίον των Ροδίων και των συμμάχων τους Κνωσίων.

Όταν το 220 π.Χ. οι κρητικές πόλεις πολεμούσαν μεταξύ τους η Ελεύθερνα στάθηκε στο πλευρό της Κνωσού. Με πολιορκία όμως των αντιπάλων αναγκάστηκε να εγκαταλείψει αυτή τη συμμαχία. Το 68 π.Χ. όταν ο Μέτελλος έκανε επίθεση στην Ελεύθερνα, η πόλη κατόρθωσε να αντισταθεί για αρκετό καιρό στην πολιορκία των Ρωμαίων λόγω του οχυρού της θέσης της, αλλά τελικά κυριεύτηκε ύστερα από προδοσία. Καταστράφηκε πολλές φορές από κατακτητές και τρομερούς σεισμούς και πάλι ξαναχτιζόταν πάνω στα ερείπια. Στην ακμή της ήταν μια από τις ισχυρότερες
πόλεις-κράτη της Κρήτης. Εξουσίαζε δύο λιμάνια (σημερινά Σταυρωμένο και Πάνορμο) και είχε εμπορικές και άλλες σχέσεις με την κεντρική Ελλάδα, τις Κυκλάδες, τη Μικρά Ασία και την Αίγυπτο. Εγκαταλείφθηκε μετά τον 7ο μ.Χ. αιώνα, λόγω των επιδρομών και της Αραβικής κατάκτησης και κατοικήθηκε ξανά μετά την εκδίωξη των Αράβων από τον Νικηφόρο Φωκά. Εγκαταλείφθηκε ξανά τον 14ο αιώνα μ.Χ., όταν οι Ενετοί κατακτητές απαγόρευσαν (επί ποινή θανάτου) την κατοίκηση, ακόμα και τη διέλευση από την περιοχή, γιατί είχαν αντιμετωπίσει αξεπέραστη αντίσταση από τους ντόπιους επαναστάτες στον δύσβατο αυτό τόπο. Πρώτη επίσημη ανασκαφική έρευνα διενεργήθηκε στον αρχαιολογικό χώρο το 1929 από την Αγγλική
Αρχαιολογική Σχολή, από τον H. Payne και είχε μικρή χρονική διάρκεια. Από την πόλη Ελεύθερνα κατάγονταν ο ποιητής Λίνος, ο φιλόσοφος Διογένης, ο λυρικός ποιητής Αμήτωρ και ο γλύπτης Τιμοχάρης.

Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=4&artid=357227&dt=28/09/2010#ixzz10szWAoxg

 

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ: «Χρυσή» ανασκαφή

• Σπουδαίο ταφικό εύρημα έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στην ανασκαφή της αρχαίας πόλης Ελεύθερνα στο Ρέθυμνο, υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου καθηγητή Ν. Σταμπολίδη και της ομάδας του: Πρόκειται για τάφο γυναίκας και άνδρα, που έζησαν στην πρωτοαρχαϊκή εποχή (πρώτο μισό του 7ου αιώνα π.Χ.). Η γυναίκα πλαισιώνεται από μικρά φύλλα χρυσού σε διάφορα σχήματα (τετράγωνα, ρόμβοι, τριγωνικά), πάχους από 1 έως και 3 εκατοστά. Ο τάφος καλυπτόταν με πλάκα βάρους εκατοντάδων κιλών.

Σύμφωνα με το ΑΠΕ, κατά τη διάρκεια των ανασκαφών στον τομέα ΙΙΙ της αρχαίας πόλης, στο νεκροταφείο της Ελεύθερνας, οι ανασκαφές οδηγούσαν σε ένα διάδρομο με άνοιγμα, το οποίο όμως δεν έφτανε σε τάφο και μάλλον επρόκειτο για μια προσπάθεια να ξεγελαστούν οι τυμβωρύχοι, ώστε αυτοί να μην οδηγηθούν στο διπλό τάφο, όπου μέσα του βρίσκονταν η γυναίκα και ο άνδρας. Η γυναίκα θα πρέπει, σύμφωνα με τον καθηγητή, να ανήκε στην υψηλή κοινωνική τάξη.

«Είναι η εποχή στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα, στην πρωτοαρχαϊκή εποχή, στο μεταίχμιο ανάμεσα στα αρχαϊκά και γεωμετρικά χρόνια, τότε δηλαδή που αρχίζει το εγώ αντί του εμείς, τότε που ανθίζει μεταξύ άλλων η αρχιτεκτονική, τότε που η ακμή σε κοινωνίες και πολιτισμό αγγίζει περισσότερο την Κρήτη», αναφέρει ο Ν. Σταμπολίδης. «Αναμέναμε αυτά τα ευρήματα διότι από πέρυσι μετά την ανακάλυψη των οστών των τριών γυναικών που βρέθηκαν σε τάφο του 8ου αιώνα π.Χ. μαζί με μοναδικά και παράξενα χρυσά αντικείμενα και κοσμήματα από σπάνια υλικά, πιστεύαμε πως οι εκπλήξεις δεν τελείωναν σε εκείνη τη χρονική στιγμή. Είχαμε δίκιο, διότι βρήκαμε αυτόν τον τάφο, βρήκαμε τη συγκεκριμένη γυναίκα και όταν αργότερα ανασυνθέσουμε, ενώσουμε τα φύλλα χρυσού, θα δούμε να σχηματίζεται ένα ένδυμα ή σάβανο στολισμένο παράλληλα με εκατοντάδες πολύτιμες πέτρες (αμέθυστος, φαγεντιανή, κορνεόλη, κεχριμπάρι, ορεία, κρύσταλλος, ήλεκτρον). Μάλλον πρόκειται για γυναίκα με αριστοκρατική καταγωγή, διότι πέραν του καταστόλιστου του σκηνώματος, υπήρχαν πολλά χάλκινα, πήλινα, πολλά μικρά λεπτεπίλεπτα αγγεία από φαγεντιανή, αρωματοδοχεία, δηλαδή, που είχαν εναποτεθεί πλάι της. Η ηλικία πρέπει να είναι αρκετά νεαρής γυναίκας, η οποία συνοδεύτηκε στην ταφή της από το δεύτερο άτομο που ήταν θαμμένο και εκείνο και στο οποίο ανήκουν μία σιδερένια αιχμή και σιδερένιο τμήμα ζώνης που εντοπίστηκαν στον τάφο» προσθέτει.

Μεταξύ άλλων ανακαλύφθηκε ένα κόσμημα ανάμεσα στα χιλιάδες φύλλα χρυσού, που στην πίσω πλευρά του απεικονίζει μία μέλισσα και πρόκειται για μία μοναδική απεικόνιση της μέλισσας ως θεάς, και αντιστρεφόμενο συμβολίζει έναν κρίνο. Η Αρχαία Ελεύθερνα είναι ο σημαντικότερος αρχαιολογικός χώρος του Ρεθύμνου. Βρίσκεται στις βορειοδυτικές υπώρειες της Ιδης, σε υψόμετρο περίπου 380 μέτρων και σε απόσταση 30 χλμ νότια της πόλης του Ρεθύμνου. Στην αρχαία πόλη Ελεύθερνα σώζονται ερείπια από διάφορες ιστορικές περιόδους. Το Πανεπιστήμιο Κρήτης από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 κάνει συστηματικές ανασκαφές. [ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Τετάρτη 29 Σεπτέμβρη 2010]

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

18/9/2010

– Ο ανεξάντλητος πλούτος της Πέλλας

11/9/2008

– Νέα ευρήματα στο Αρχοντικό Πέλλας

12/5/2007

– Ρόδια… του 7ου αι. π.Χ.

1/12/2004

– Πολύτιμα ευρήματα

16/2/2002

– Ανεξάντλητη αρχαιολογική «πηγή»

 

«Χρυσά» μυστικά έκρυβε ένας τάφος 2.700 ετών στην Ελεύθερνα της Κρήτης

Ανακάλυψη χωρίς προηγούμενο

Ο τάφος πιθανότατα ανήκει σε γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής

---

Περισσότερα από 3.000 φύλλα χρυσού και την πρώτη απεικόνιση της µέλισσας ως θεάς έκρυβε, ένας µοναδικός διπλός τάφος ηλικίας 2.700 ετών στην αρχαία Ελεύθερνα, στην Κρήτη. «Είναι µια µοναδική ανακάλυψη» δήλωσε στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής της ανασκαφής, καθηγητής Νίκος Σταµπολίδης, σημειώνοντας: «Πρόκειται για έναν τάφο φοβερά περίεργο στην κατασκευή».

«Σαν πυγολαµπίδες είδαµε σε όλη την επιφάνεια µικρά αποτµήµατα χρυσού, από 0,5 έως 2,5 εκατοστά» συμπλήρωσε ο κ. Σταµπολίδης. «Όταν τελειώσαµε, είχαµε βρει 3.000 κοµµάτια που έχουν αποτυπωµένα τετράγωνα, κύκλους… Καθώς δε ήταν διάσπαρτα παντού, εικάζουµε ότι δεν ήταν ραµµένα πάνω σε ένα ρούχο, αλλά σε ένα σάβανο που κάλυπτε τη σορό από το κεφάλι ώς τα πόδια».

Ο τάφος πιθανότατα ανήκει σε γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής, ηλικίας 22 ώς 25 ετών. Αυτό τουλάχιστον συμπεραίνουν οι αρχαιολόγοι, λόγω του πλούσιου σαβάνου αλλά και των λεπτεπίλεπτων αγγείων που βρέθηκαν στο σημείο.

Στον τάφο, όμως, ήταν θαμμένος και ένας άνδρας, του οποίου η ηλικία δεν έχει προσδιοριστεί. Σε αυτόν φαίνεται πως ανήκουν μία πόρπη και μία σιδερένια αιχµή που εντοπίστηκαν.

«Περιµένουµε να δούµε αν είναι κάτω από 18 ετών, οπότε και δικαιολογείται η ταφή του. Διότι µόνο οι γέροι και οι δούλοι δεν καίγονταν. Οι σοροί των πολεµιστών είναι όλοι καµένοι» εξήγησε ο κ. Σταµπολίδης.

Η μέλισσα

Πέρα από τα 3.000 φύλλα χρυσού, τις 386 χάντρες από φαγεντιανή, χρυσό και ορεία κρύσταλλο που βρέθηκαν στον τάφο, εντοπίστηκε και ένα χρυσό λίλιουµ, 3 εκατοστών, που κρύβει ένα µυστικό. Αν το αντιστρέψουμε θα διαπιστώσουμε πως απεικονίζει µία µέλισσα που έχει πρόσωπο και χαρακτηριστική κόµµωση της εποχής που µοιάζει µε περούκα (δαιδαλική οροφωτή φενάκη). [Newsroom ΔΟΛ]

 

Τα μυστικά από τη γη της Ελεύθερνας

• Οι μεγάλες ανακαλύψεις στη σπουδαία αρχαία πόλη της Κρήτης προκαλούν την επιστημονική κοινότητα

• Του Παναγιωτη Παναγοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tρίτη, 28 Σεπτεμβρίου 2010

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ. Σε ντετέκτιβ της αρχαιότητας αναγκάζονται να μετατραπούν οι αρχαιολόγοι της ομάδας που εργάζεται στην ανασκαφή της Αρχαίας Ελεύθερνας υπό την επίβλεψη του καθηγητή Νίκου Σταμπολίδη. Κι αυτό γιατί ένα νέο εύρημα ανατρέπει ό,τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για τις ταφικές συνήθειες.

Στη Νεκρόπολη της Ελεύθερνας, όπου η ανασκαφή συνεχίζεται τα τελευταία 27 χρόνια, τα ευρήματα αποκαλύπτουν διαρκώς νέα στοιχεία. Στην αρχαία πόλη του Ρεθύμνου, οι νεκροί άνδρες αποτεφρώνονταν και οι γυναίκες και τα παιδιά θάπτονταν. Ομως σε ένα από τα πιθάρια – τάφους βρέθηκαν θαμμένοι μαζί μια γυναίκα 25- 27 ετών και ένας άνδρας νεότερης ηλικίας που είχε δίπλα του μία λόγχη. Κοινή ταφή δεν είχε παρατηρηθεί ποτέ μέχρι σήμερα.

Η ταφή του ζευγαριού είναι ένα μυστήριο, το οποίο θα επιχειρήσουν να εξιχνιάσουν οι αρχαιολόγοι. Ο συγκεκριμένος τάφος, που χρονολογείται γύρω στο 650 π.Χ., είναι πηγή πλήθους πρωτότυπων ευρημάτων. Σε όλη την επιφάνεια του πιθαριού βρέθηκαν χρυσά ελάσματα (έχουν καταμετρηθεί 2.984 κομμάτια μέχρι τώρα), τα οποία πιστεύεται ότι αποτελούσαν το χρυσοκέντημα ενός υφάσματος σαν σάβανο, που κάλυπτε τα δύο σώματα.

• Οργανικό υλικό

Αλλωστε στο πιθάρι βρέθηκαν και υπολείμματα ινών οργανικού υλικού, μαλλιού ή λιναριού. Η χρυσοκέντητη διακόσμηση, όπως μας είπε ο κ. Σταμπολίδης στο σπίτι των αρχαιολόγων της ανασκαφής στην Ελεύθερνα, αποτελείται από κύκλους, ρόμβους, τετράγωνα και περίτμητες μορφές.

Εκατοντάδες χάντρες (386) από χρυσό, άργυρο, ήλεκτρο, αμέθυστο, φαγεντιανή και άλλα υλικά, βρίσκονται επίσης στο ταφικό πιθάρι μαζί με έναν χρυσό σκαραβαίο και ένα ακόμη πρωτοφανές εύρημα. Ενα χρυσό κόσμημα με τη μορφή λίλιουμ, που δεν έχει καμία σχέση με τα μινωικά κρίνα. Το κόσμημα που έχει μήκος περίπου τρία εκατοστά και χαρακτηρίζεται εξαιρετικής λεπτότητας από τον κ. Σταμπολίδη, είναι ένας «γρύλος», έχει δηλαδή μια απεικόνιση που παρουσιάζει μορφή όπως και να το κοιτάξει κανείς. Από τη μια πλευρά εμφανίζεται μια μέλισσα. Γυρίζοντάς το ανάποδα απεικονίζεται μια θεότητα.

Η ανασκαφή της Νεκρόπολης της αρχαίας Ελεύθερνας είναι ουσιαστικά έτοιμη να υποδεχτεί τους επισκέπτες. Ενα σύγχρονο στέγαστρο εμβαδού 1.400 τ.μ. με κρεμαστούς διαδρόμους και αντοχή σε σεισμούς έως και οκτώ Ρίχτερ, έχει καλύψει την ανασκαφή. Ενώ όμως η κατασκευή είναι απολύτως έτοιμη, χρειάζεται να λυθούν ακόμη δύο εκκρεμότητες, ώστε ο χώρος να είναι επισκέψιμος. Να ασφαλτοστρωθεί ο δρόμος μέχρι την είσοδο του αρχαιολογικού χώρου και να φτάσει το ρεύμα με υπόγειο καλώδιο, μια δαπάνη της τάξης των 167.000 ευρώ.

Εκτός από το στέγαστρο, η αρχαία Ελεύθερνα σύντομα θα αποκτήσει και το μουσείο της ανασκαφής. Ηδη έχουν εξασφαλιστεί ο χώρος και τα χρήματα από το ΕΣΠΑ (τρία εκατομμύρια ευρώ) και απομένουν οι τυπικές υπογραφές για τη δημοπράτηση του έργου. Στο μουσείο των 1.635 τ.μ. θα στεγαστούν περίπου 5.000 αντικείμενα, όλα από την ανασκαφή της Ελεύθερνας.

• Εμφαση στον τουρισμό

Ο αρχαιολογικός χώρος της Νεκρόπολης της Ελεύθερνας, είναι μια από τις περιοχές που εντάσσονται στις εναλλακτικές διαδρομές τουρισμού του Ρεθύμνου. Τοπικές οργανώσεις σαν το «Οικομουσείο», προωθούν μια διαφορετική αντίληψη για την τουριστική ανάπτυξη, με έμφαση στην ιστορία της περιοχής, τα αρχαιολογικά και αρχιτεκτονικά μνημεία, αλλά και στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού, όπως μουσική, χορός, γεύσεις.

Η τοπική κοινότητα με κεντρικό σημείο την αρχαία πόλη της Ελεύθερνας, συμμετέχει σε αυτή τη διαφορετική προσέγγιση για τη σχέση του τόπου με τον επισκέπτη, όπως παρουσιάστηκε το περασμένο Σαββατοκύριακο με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Τουρισμού. Σημεία των διαδρομών πέρα από την ανασκαφή είναι τα μιτάτα, τα πέτρινα καταφύγια των βοσκών στον Ψηλορείτη, καθώς και βιολογικές καλλιέργειες.

 

Η Ελεύθερνα στο τοπ τεν

• Μέσα στις δέκα εντυπωσιακότερες αρχαιολογικές ανασκαφές του κόσμου, σύμφωνα με το έγκυρο αμερικανικό περιοδικό «Αrchaeology», εντάσσεται και η έρευνα που διεξάγεται στην Κρήτη από τον καθηγητή κ. Νίκο Σταμπολίδη και την ομάδα του

• ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 3 Ιανουαρίου 2010

Μια ελληνική ανασκαφή, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει εκπλήξει τον αρχαιολογικό κόσμο για τα ευρήματά της, αυτή στην αρχαία Ελεύθερνα της Κρήτης, η οποία διεξάγεται από τον καθηγητή κ. Νίκο Σταμπολίδη, περιλαμβάνεται ανάμεσα στις δέκα εντυπωσιακότερες του κόσμου για τη χρονιά που πέρασε, σύμφωνα με το αμερικανικό περιοδικό «Αrchaeology». Στο τεύχος Ιανουαρίου- Φεβρουαρίου που κυκλοφορεί, το περιοδικό (υπάρχει και αντίστοιχος δικτυακός τόπος) παραθέτει τη λίστα αυτών των δέκα σημαντικών αρχαιολογικών γεγονότων, τα οποία, όπως θα διαβάσει στη συνέχεια ο αναγνώστης, δεν είναι απαραίτητα μόνον ανακαλύψεις αλλά είναι και αποτελέσματα επιστημονικών μελετών, τα οποία πάντως εμπλουτίζουν τη γνώση των σημερινών ανθρώπων για το παρελθόν.

Κατά πόσον όμως οι δέκα αυτές περιπτώσεις είναι ισότιμες μεταξύ τους είναι θέμα συζήτησης. Αυτό το ωραίο θραύσμα αγγείου με στίχους του Ομάρ Καγιάμ, ας πούμε, που βρέθηκε στην Ιερουσαλήμ, δεν αποτελεί και την ανακάλυψη της… πυρίτιδας! Ή τα θύματα του… χημικού πολέμου στη Συρία της ρωμαϊκής εποχής. Επιπλέον θα μπορούσε να παρατηρήσει κανείς ότι η μανία των Αμερικανών με το αρχαίο παρελθόν της ηπείρου τους συνεχίζεται αδιάλειπτα…

Από την άλλη βεβαίως, έχουν επιλεγεί ορισμένες πραγματικά σοβαρές αρχαιολογικές έρευνες, όπως αυτή που ταύτισε το παλάτι του Μιθριδάτη, βασιλιά του Πόντου στην αρχαία ελληνική αποικία της Φαναγορίας στη Μαύρη Θάλασσα, και βεβαίως η μεγάλη ανασκαφική ανακάλυψη στην αρχαία Ελεύθερνα, η οποία από μόνη της θα μπορούσε να αποτελέσει μεγάλο γεγονός.

Περού Τα μυστικά των Μότσε

Είναι περισσότερο γνωστοί σήμερα για τις πολύτιμες προσωπίδες που συνόδευαν τις ταφές τους, όμως οι Μότσε (100-800 μ.Χ.) στο Βόρειο Περού έχουν ακόμη πολλά κρυμμένα μυστικά. Ενα από αυτά, το είδος και η έκταση της κεντρικής τους διοίκησης συγκεκριμένα, φαίνεται ότι αποκαλύφθηκε το 2009 από τους αρχαιολόγους, οι οποίοι έφεραν στο φως ευρήματα όμοια με άλλα που είχαν εντοπιστεί το 1987 σε απόσταση ως και 25 μιλίων από την περιοχή των Μότσε. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό σύνολο από επιχρυσωμένες χάλκινες μάσκες, ασπίδες και διαδήματα, που βρέθηκαν στον τάφο ενός τοπικού άρχοντα στο χωριό Ουκούπε και μοιάζουν καταπληκτικά με τα ευρήματα των πρώτων ασύλητων τάφων περιώνυμων προσώπων των Μότσε στο Σιπάν. Κατόπιν αυτού οι αρχαιολόγοι είναι πεπεισμένοι ότι υπήρχε μια ενιαία κεντρική διοίκηση σε όλη την κοιλάδα της επικράτειάς τους.

Κρήτη
Οι μυστηριώδεις γυναίκες της Ελεύθερνας

Βρέθηκαν θαμμένες σε ένα μνημειακό οικοδόμημα, η μία δίπλα στην άλλη, παρ΄ ότι οι ηλικίες τους δεν ήταν όμοιες, αφού η μικρότερη ήταν επτά χρόνων και η μεγαλύτερη 65-70, ενώ δύο ακόμη ήταν 16-17 χρόνων. Τα κτερίσματα που συνόδευαν την ταφή αυτών των τεσσάρων γυναικών όμως του 8ου αιώνα π.Χ. προκαλούν δέος για την ποικιλία, την ομορφιά και την αξία τους αλλά και για το απρόσμενο του χαρακτήρα τους.

Ποια η θέση δηλαδή ενός βωμού σε γυναικεία ταφή, ενός χάλκινου πριονιού (σε μικρογραφία φυσικά), μιας ζυγαριάς, ενός πολύ μικρού κουταλιού για τη μέτρηση δόσεων και κυρίως αυτού του χάλκινου ταύρου που συνήθως επιστέφει ένα σκήπτρο και βρισκόταν δίπλα στα λείψανα της σεβάσμιας γυναίκας; Γιάτρισσες, μάντισσες, φαρμακολύτριες ή ιέρειες ήταν αυτές οι γυναίκες;

Τα ερωτήματα μπορεί να μην έχουν απαντηθεί ακόμη- άλλωστε η ανασκαφή θα συνεχίζεται για χρόνια-, όμως αυτό το σπουδαίο εύρημα στη νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας στην Ελεύθερνα τον περασμένο Ιούλιο από τον καθηγητή κ. Νίκο Σταμπολίδη αποτελεί πέρα από όλα τα άλλα μια μεγάλη απόδειξη για τη θέση που μπορούσε να κατέχει η γυναίκα στην Κρήτη κατά τους λεγόμενους «Σκοτεινούς αιώνες». Θέση αξιοσέβαστη το δίχως άλλο, όπως μαρτυρούν επιπλέον τα μοναδικά χρυσά κοσμήματα και άλλα αντικείμενα από σπάνια υλικά, όπως αμέθυστος, φαγεντιανή, κορνεόλη, κεχριμπάρι, ελεφαντόδοντο, ορεία κρύσταλλος, ήλεκτρον, αιγυπτιακό μπλε. Πόσο μάλλον που όλα αυτά είναι εισαγόμενα από τη Μικρά Ασία, την Εγγύς Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

Μία αχαιμενιδική γυάλινη φιάλη (είδος αγγείου) μάλιστα, με γαλακτώδες χρώμα και ομφαλό, η οποία βρέθηκε ακέραια, αποτελεί κατ΄ εξοχήν σπονδικό αντικείμενο, όπως έχει επισημάνει ο κ. Σακελλαράκης. Κατά τον συνεργάτη του ανθρωπολόγο, καθηγητή του Αdelphi University κ. Αναγνώστη Αγελαράκη μάλιστα, αποτελεί ένα πριγκιπικό δώρο από τη Μεσοποταμία! Ο ίδιος πάντως είναι εκείνος που αναλύοντας τα οστά των γυναικών θα αποφασίσει και για τη συγγενική σχέση μεταξύ τους, καθώς έχει εντοπιστεί ένα κοινό χαρακτηριστικό στις οδοντοστοιχίες τους.

Αριζόνα
Πρόωροι αρδευτές

Πώς καλλιεργούσαν καλαμπόκι οι αρχαίοι αγρότες στη γεμάτη κάκτους έρημο της Σονόρα; Οι αρχαιολόγοι βασανίζονταν επί χρόνια με τον γρίφο αλλά μόλις το 2009 βρήκαν τα αποδεικτικά στοιχεία του αρδευτικού συστήματος που χρησιμοποιούνταν ήδη από το 2000 π.Χ. Τα έργα, συγκεκριμένα ένα τεράστιο δίκτυο από κανάλια, εντοπίστηκαν στην κοιλάδα Τούσον και χρονολογούνται από το 1200 π.Χ., κατέχοντας έτσι τη θέση του αρχαιότερου τεκμηριωμένου συστήματος άρδευσης στη Βόρεια Αμερική. Και για να ολοκληρωθεί η ανακάλυψη, εντοπίστηκε και η αρχαία ροή του νερού από τον κοντινό ποταμό της Σάντα Κρουζ με μία σειρά από τουλάχιστον οκτώ κανάλια που σχηματίζουν ένα θαυμαστό δίκτυο άρδευσης!

Γουατεμάλα
Η «Μόνα Λίζα των Μάγιας»

Μόνον οι Αμερικανοί θα μπορούσαν να παρομοιάσουν ένα έργο των Μάγιας που βρέθηκε σε αρδευτικό κανάλι με τη μορφή της Μόνα Λίζα, έγινε όμως κι αυτό στη Γουατεμάλα. Εκεί όπου ομάδα αρχαιολόγων έφερε στο φως έναν ανάγλυφο γύψινο πίνακα με μία από τις πρωιμότερες παραστάσεις των Μάγιας. Ο πίνακας χρονολογείται περίπου από το 200 π.Χ. και απεικονίζει τους μυθικούς δίδυμους ήρωες Ξουναπού και Χμπαλάνκε να κολυμπούν στον Κάτω Κόσμο για να ανακτήσουν το κεφάλι του πατέρα τους, που είχε αποκεφαλιστεί. Το γλυπτό κοσμεί τον τοίχο του καναλιού που είχε σκοπό να διοχετεύσει τα όμβρια ύδατα σε όλη την πόλη. Θεωρείται μάλιστα ότι η ικανότητα των Μάγιας στη συλλογή νερού υπήρξε το πλεονέκτημα για την εγκαθίδρυση της εξουσίας τους.

Συρία
Χημικός πόλεμος!

Λίγο υπερβολικό και λίγο αυθαίρετο να μιλάει κανείς για χημικό πόλεμο το 256 μ.Χ., η σήραγγα όμως που βρέθηκε κάτω από το φρούριο της αρχαίας πόλης Ντούρα στην έρημο της Συρίας έκρυβε όντως κάποιο μυστικό. Εκεί, στα μέσα του 3ου αιώνα, 20 ρωμαίοι στρατιώτες υπερασπιζόμενοι την πόλη τους από τους επιτιθέμενους Σασσανίδες συνάντησαν την τύχη τους. Οι αρχαιολόγοι που τους είχαν εντοπίσει στη δεκαετία του 1930 πίστεψαν ότι πέθαναν από την κατάρρευση της σήραγγας, όμως τώρα αποκαλύφθηκε ότι βρήκαν έναν πιο ασυνήθιστο θάνατο. Υπήρξαν θύματα «χημικού πολέμου».

Επρόκειτο για τη θανάσιμη έκπληξη που είχαν ετοιμάσει για τους αμυνόμενους οι Πέρσες, οι οποίοι αφού τους εγκλώβισαν στη σήραγγα, στη συνέχεια τους εξολόθρευσαν καίγοντας πίσσα. Οι αναθυμιάσεις από το διοξείδιο του θείου που παρήχθηκε τους οδήγησαν στον θάνατο.

Κουμπάν
Το παλάτι του Μιθριδάτη

Περί τα 300 νομίσματα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που απεικονίζουν τον βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη, τον γνωστό ως μεγαλύτερο εχθρό της Ρώμης, υπήρξαν εύρημα καθοριστικό για τους αρχαιολόγους προκειμένου να ταυτίσουν τα ερείπια ενός τεράστιου οικοδομήματος με το παλάτι του. Οι έρευνες γίνονται επί 40 χρόνια στη Φαναγορία, ελληνική πόλη της Μαύρης Θάλασσας όπου έζησε ο Μιθριδάτης από το 119 ως το 63 π.Χ., αλλά ως τώρα τα στοιχεία δεν ήταν επαρκή για να προσδιοριστεί ο ρόλος αυτού του δημόσιου κτιρίου, παρ΄ ότι οι ιστορικές πηγές μιλούν σαφώς για την πυρπόληση ενός τεράστιου συγκροτήματος κατά τη διάρκεια μιας εξέγερσης, όπως ακριβώς δηλαδή το βρήκαν οι ανασκαφείς.

Ιερουσαλήμ
Τα Ρουμπαγιάτ των ερωτευμένων

Δεν είναι καν ολόκληρο αγγείο, αλλά ένα όστρακό του μόνον. Φέρει όμως μια λαμπερή τυρκουάζ εφυάλωση με μαύρα σχέδια λουλουδιών και κυρίως τη χάραξη κάποιου κειμένου. Αυτό το κεραμικό όμως, το οποίο ήρθε στο φως σε μια περιοχή ανέγερσης κατοικιών στην εβραϊκή συνοικία της Ιερουσαλήμ, αποκαλύφθηκε ότι έφερε χαραγμένο έναν στίχο από τα Ρουμπαγιάτ, τα περίφημα ποιήματα του φημισμένου ποιητή, μαθηματικού και αστρονόμου Ομάρ Καγιάμ (1048-1131 μ.Χ.). Και είναι η πρώτη φορά που ένα τέτοιο αγγείο προορισμένο για την αποθήκευση ελαίου (ή απλώς διακοσμητικό) εντοπίζεται στο Ισραήλ, παρ΄ ότι φυσικά είχε κατασκευαστεί στην Περσία. Είχε εισαχθεί λοιπόν από εμπόρους για να πουληθεί στο παζάρι ή ήταν ένα δώρο προς κάποια όμορφη; Κανένας δεν μπορεί να απαντήσει αν η ιστορία του ταξιδιού του υπήρξε τόσο λυρική όσο οι στίχοι του.

Καζακστάν
Εξημερωμένα άλογα

Περί τα 5.500 χρόνια πριν, οι άνθρωποι της Κεντρικής Ασίας εξημέρωναν άλογα και όχι μόνον αυτό, αλλά χρησιμοποιούσαν και το γάλα τους! Οι αναλύσεις που έγιναν σε οστά, δόντια καθώς και κεραμικά τα οποία είχαν βρεθεί στο χωριό Μποτάι απέδειξαν ότι οι κτηνοτρόφοι της περιοχής του σημερινού Βόρειου Καζακστάν, το οποίο είχαν καταλάβει μεταξύ του 3700 και 3100 π.Χ., εξέτρεφαν ίππους. Οι ερευνητές (ΗΠΑ, Βρετανία, Καζακστάν) κατέληξαν στο συμπέρασμα αυτό διαπιστώνοντας ότι τα οστά των κάτω άκρων των αλόγων του Μποτάι ήταν πιο ισχυρά από εκείνα των άγριων αλόγων, γεγονός που σημαίνει ότι σήκωναν βάρος, ενώ τα δόντια τους ήταν διαμορφωμένα κατά τρόπο που υποδηλώνει ότι φορούσαν χαλινάρια. Πέραν αυτού οι αναλύσεις σε όστρακα κεραμικής έδειξαν κατάλοιπα γάλακτος αλόγου. Ποιος όμως θα μπορούσε να πάρει γάλα από μια άγρια φοράδα;

Βρετανία
Ο θησαυρός του βασιλιά

Χρυσάφι σε χωράφι του Σταφορντσάιαρ εντοπίστηκε τον Ιούλιο του 2009 από ανιχνευτή μετάλλων και οι αρχαιολόγοι που επενέβησαν έφεραν στο φως έναν μοναδικό θησαυρό αποτελούμενο από περισσότερα των 1.500 χρυσών και ασημένιων αντικειμένων, όλα χρονολογούμενα από τον 7ο αιώνα. Το εύρημα, μακράν το μεγαλύτερο από όποιον άλλο σημαντικό αγγλοσαξονικό θησαυρό, σχετίζεται με πολεμικές επιχειρήσεις, καθώς πρόκειται κυρίως για όπλα. Ανάμεσά τους άλλωστε περιλαμβάνονται θραύσματα από κράνη και περίτεχνες χρυσές λαβές από ξίφη με ένθετες γρανάδες. Το συμπέρασμα ως εκ τούτου είναι ότι πρόκειται για λεία πολέμου, ίσως από τα στρατεύματα του αγγλοσάξονα βασιλιά της εποχής, ο οποίος με την απώλεια αυτών των πολύτιμων αντικειμένων θα είχε χάσει το κύρος και την εξουσία του…

Αίγυπτος
Ο πρώτος ζωολογικός κήπος

Είναι δυνατόν να μιλάμε για ζωολογικό κήπο το 3500 π.Χ.; Κι όμως, οι παράξενες ταφές ζώων που βρέθηκαν στην αρχαία αιγυπτιακή πρωτεύουσα, την Ιερακόπολη, νοτίως του Λούξορ, είναι αποκαλυπτικές.  Πρόκειται για ένα εξωτικό θηριοτροφείο της προδυναστικής περιόδου, όπως το χαρακτηρίζουν οι αρχαιολόγοι που έφεραν στο φως τα λείψανα 112 ζώων, μεταξύ των οποίων δύο ελέφαντες, τρεις ιπποπόταμοι, 11 μπαμπουίνοι, έξι αγριόγατες, 10 σκύλοι, μία αντιλόπη της Αφρικής, μία αγελάδα και ένα μοσχάρι. Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι βρέθηκαν στοιχεία που δείχνουν πως οι άρχοντες της πόλης διατηρούσαν τα ζώα αυτά σε αιχμαλωσία, όπως σχεδόν σε ζωολογικό κήπο. Ως εκ τούτου δέχθηκαν και ειδική μεταχείριση μετά θάνατον, αφού κάποιο είχε ταφεί με ανθρώπινο τρόπο συνοδευμένο με ένα ειδώλιο, ενώ ένας ελέφαντας είχε καλυφθεί με λινό ύφασμα. Οι αρχαιολόγοι πάντως πιστεύουν ότι το θηριοτροφείο ήταν επίδειξη δύναμης και ότι τα ζώα πιθανώς θυσιάστηκαν με τον θάνατο του άρχοντα.

 

Oι ιέρειες από την Oρθή Πέτρα

• Oι ανασκαφές και τα ευρήματα στην Aρχαία Eλεύθερνα στις 10 φετινές κορυφαίες ανακαλύψεις, σύμφωνα με το αμερικανικό περιοδικό «Aρχαιολογία»

Tέσσερις ιέρειες ή πριγκίπισσες, ένα κορίτσι επτά, δύο 16 και 17 και μία ηλικιωμένη 65-70 χρόνων, στολισμένες με εξαιρετικής τέχνης χρυσά κοσμήματα, βρέθηκαν θαμμένες, σχεδόν αγκαλιά, σε μεγαλοπρεπή κτιστό τάφο στην Aρχαία Eλεύθερνα. Hταν άραγε ιέρειες του νεαρού Δία, ο οποίος απεικονίζεται στα κοσμήματά τους να περιβάλλεται από λιοντάρια; Eίχαν κάποια σχέση με το Iδαίον Aντρον, τη σπηλιά στην οποία, σύμφωνα με τον μύθο, γεννήθηκε ο Δίας στη βουνοκορφή Iδη του Ψηλορείτη; Kαι γιατί ετάφησαν μαζί, η μία πάνω από την άλλη, πριν από περίπου 2.750 χρόνια;

O χώρος των ανασκαφών στην Aρχαία Eλεύθερνα

Eίναι ακόμη νωρίς για να δώσει απαντήσεις ο καθηγητής Nικόλαος Σταμπολίδης, διευθυντής του Mουσείου Kυκλαδικής Tέχνης, που είναι επικεφαλής των ανασκαφών στην Oρθή Πέτρα. Ωστόσο, το σημαντικό αυτό εύρημα του περασμένου καλοκαιριού, συγκαταλέγεται από το αμερικανικό περιοδικό «Aρχαιολογία» (Archaeology) στις δέκα κορυφαίες φετινές αρχαιολογικές ανακαλύψεις. Hδη, ο συνεργάτης του κ. Σταμπολίδη, Nώντας Aγγελαράκης, σημειώνει πως κάποια από τα κτερίσματα ήταν πριγκιπικά δώρα. Aνάμεσά τους μία φιάλη (είδος αγγείου) φαίνεται να προέρχεται από «πριγκιπικό» πρόσωπο της Mεσοποταμίας.

O αρχαιολογικός χώρος της Eλεύθερνας βρίσκεται στις βορειοδυτικές υπώρειες της Iδης, σε απόσταση 30 χλμ. από το Pέθυμνο. Eκτείνεται σε 3.750 στρέμματα. H ανασκαφή διεξάγεται σε 55 στρέμματα και έχει υλικό για τις επόμενες δυο – τρεις γενιές αρχαιολόγων, κατά τον κ. Σταμπολίδη. Tα μέχρι στιγμής ευρήματα χρονολογούνται από τη Γεωμετρική έως τη Πρωτοβυζαντινή εποχή.

Oι άλλες ανακαλύψεις που ξεχωρίζουν από το περιοδικό του Aμερικανικού Iνστιτούτου Aρχαιολογίας είναι:

• O αυτοκράτορας από το γένος των Mότσα, που ετάφη στο σημερινό Περού περί το 450 μ.X. με τις 19 πολύτιμες προσωπίδες του.
• Tα πρώτα εξημερωμένα άλογα, στο Kαζακστάν. Eξημερώθηκαν πριν από περίπου 5.500 χρόνια και όχι αργότερα, σύμφωνα με τις μελέτες στα οστικά κατάλοιπα.
• Tα μεγάλα αρδευτικά έργα στην κοιλάδα Tούσκον, που επέτρεπαν στους ιθαγενείς της Aμερικής να καλλιεργούν καλαμπόκι μέσα στην έρημο της Σονόρα περί το 2000 π.X. και συνέβαλαν στην άνθηση των πολιτισμών τους.
• O αγγλοσαξονικός θησαυρός του 7ου αι. μ.X., ο πλουσιότερος που έχει εντοπισθεί στη Mεγάλη Bρετανία. Tον αποτελούν 1.500 χρυσά και αργυρά αντικείμενα.
• H «Mόνα Λίζα των Mάγια», ένα ανάγλυφο με παράσταση σημαντική για την ιστορία του συγκεκριμένου λαού. Δεύτερος αιώνας π.X.
• O πρώτος ζωολογικός κήπος του κόσμου, στην Iερακόπολη της Aιγύπτου. Mωρό ιπποπόταμος, μπαμπουίνοι, σκύλοι, ελέφαντας, καμηλοπάρδαλη κ.ά. από το 3500 π.X.
• Θύματα χημικού πολέμου, το 256 μ.X. Eίκοσι ρωμαίοι στρατιώτες, σε έρημο της Συρίας, στην οχυρή θέση Nτούρα. Oι Σασσανίδες τους πολιόρκησαν και τους εξολόθρευσαν καίγοντας πίσσα με διοξείδιο του θείου.
• Tο παλάτι του Mιθριδάτη, στο Kουμπάν της Pωσίας από το 63 π.X.
• Eνα αγγείο αποθήκευσης ελαίου του 12ου αι. μ.X., με στίχο από το «Pουμπαγιάτ» του Oμάρ Kαγιάμ. Eντοπίσθηκε στην Iερουσαλήμ και θεωρείται σημαντικό, επειδή δείχνει τη διασπορά του ποιήματος ανά τον τότε γνωστό κόσμο.

Aγγελική Kώττη, ΕΘΝΟΣ, 28/12/2009