Από κινητοποίηση αγωνιστικών σωματείων τον περσινό Οκτώβρη

Στις σημερινές συνθήκες όξυνσης και γενίκευσης της καπιταλιστικής κρίσης στο επίπεδο της ΕΕ ο Προϋπολογισμός έρχεται να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του κεφαλαίου για διεύρυνση της κερδοφορίας του μέσω επενδύσεων στον τομέα της πολιτιστικής – τουριστικής βιομηχανίας, με συνέπεια την αυξανόμενη εμπορευματοποίηση και ιδιωτικοποίηση του πολιτισμού.

Εχει αποδειχθεί, πλέον, από την πρακτική της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ όλο το προηγούμενο διάστημα και επιβεβαιώνεται από τον Προϋπολογισμό του 2012 ότι η λειτουργική σύνδεση του Πολιτισμού με τον τουρισμό είναι ο μηχανισμός στήριξης της ανάπτυξης του κεφαλαίου στους τομείς της τουριστικής βιομηχανίας και του «αθλητικού» και «πολιτιστικού» θεάματος. Πιο συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από την εισηγητική έκθεση του φετινού Προϋπολογισμού (σελ. 71), οι άξονες στους οποίους κατανέμονται οι δαπάνες του τακτικού Προϋπολογισμού του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού (ΥΠΠΟΤ) αφορούν κυρίως στους αρχαιολογικούς χώρους, στις εκδηλώσεις και τα προγράμματα προώθησης του ελληνικού πολιτισμού και την προβολή της χώρας στο εξωτερικό ως ελκυστικό τουριστικό προορισμό.

Σε σχέση με το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (ΕΣΠΑ), που αποτελεί μέρος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ), στο ίδιο κείμενο αναφέρεται ότι τα κονδύλιά του θα προσανατολιστούν σε πολιτιστικές υποδομές και υπηρεσίες στο νησιωτικό χώρο και τους ορεινούς όγκους και στην πρόσβαση σε αυτές μέσω σημαντικών οδικών αξόνων, ενώ παρακάτω υπογραμμίζεται ότι «στην αναπτυξιακή πορεία της χώρας, ο τουρισμός κατέχει μια άκρως σημαντική θέση. Το “τουριστικό προϊόν” εμπλουτίζεται και εστιάζει στην αξιοποίηση φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος…». Με άλλα λόγια, είναι φανερό ότι τα μηδαμινά και ακόμη περισσότερο συρρικνωμένα σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια ποσά του Κρατικού Προϋπολογισμού για τον Πολιτισμό υποτάσσουν ολοσχερώς την όποια πολιτιστική δραστηριότητα στις ανάγκες ανάπτυξης του τουριστικού κεφαλαίου, αφού ακόμη και ηυποτιθέμενη χρηματοδότηση των αρχαιολογικών χώρων και μουσείων γίνεται εκλεκτικά και αποσκοπεί στην εκχώρηση και εκμετάλλευσή τους από «Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις», ιδιωτικά ιδρύματα και ομίλους.

Με τον τρόπο αυτό το κράτος έχει την ευχέρεια να ανακατανέμει «ευέλικτα» τις δαπάνες σύμφωνα με τις ανάγκες των μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων του πολιτισμού και τουρισμού. Είναι χαρακτηριστικό ότι την περσινή χρονιά, την ίδια στιγμή που οι δημόσιοι φορείς πνίγονταν από τη μέγγενη της υποχρηματοδότησης (μουσικά σύνολα, θέατρα, αρχαιολογικοί χώροι κ.ά.) τεράστια ποσά κατευθύνονταν επιλεκτικά σε ιδιωτικά ιδρύματα, μη κυβερνητικές οργανώσεις και άλλους φορείς που συνέπρατταν μέσω του ΕΣΠΑ (π.χ. το Μέγαρο Μουσικής, το Μουσείο Μπενάκη, η ΜΚΟ «Διάζωμα», η ιδιωτική καλλιτεχνική σχολή ΙΑΣΜΟΣ κ.ά.).

Από τα παραπάνω προκύπτει αβίαστα ότι το 2012 οι κρατικοί, εποπτευόμενοι και επιχορηγούμενοι από το υπουργείο Πολιτισμού – Τουρισμού (ΥΠΠΟΤ) φορείς και δημόσιοι οργανισμοί του Πολιτισμού (θέατρα, μουσικά σύνολα, μουσεία κ.λπ.) θα αντιμετωπίσουν πρωτοφανή επιδείνωση όλων των όρων λειτουργίας και ύπαρξής τους, με κατάληξη το κλείσιμο ή το πέρασμά τους ανοιχτά πια στα χέρια του κεφαλαίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο τμήμα της εισηγητικής έκθεσης για τον απολογισμό των ΔΕΚΟ που αφορά στο διάστημα 2010 – 2012 το Εθνικό Θέατρο και το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος δεν έχουν αποστείλει στοιχεία, ενώ η Εθνική Λυρική Σκηνή απουσιάζει τελείως, γιατί – όπως στη συνέχεια αναφέρεται – «βρίσκονται σε διαδικασία συγχωνεύσεων, αναδιαρθρώσεων και καταργήσεων».

Επειδή ο Πολιτισμός – σύμφωνα και με τις κατευθύνσεις της ΕΕ – αποτελεί ένα ζωτικό χώρο επέκτασης της καπιταλιστικής δράσης, βασική προτεραιότητα του ΠΔΕ είναι η διαμόρφωση ευνοϊκότερων όρων απόσπασης υπεραξίας από τους εργαζόμενους σ’ αυτόν. Γι’ αυτό υπογραμμίζεται η ανάγκη λήψης μέτρων για «προώθηση της απασχόλησης και άμβλυνση των προβλημάτων της αγοράς εργασίας» σε ιδιαίτερα πληττόμενους τομείς, όπως ο Πολιτισμός, που σημαίνει μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα στις ανάγκες του κεφαλαίου, δηλαδή τσάκισμα των όποιων εργασιακών δικαιωμάτων των εργαζομένων στο χώρο του πολιτισμού (κατάργηση Συλλογικών Συμβάσεων, απελευθέρωση απολύσεων, αφαίρεση ασφαλιστικών – συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων κ.λπ.).

Σύμφωνα με τα στοιχεία του πίνακα 3.17 της εισηγητικής έκθεσης, το σύνολο των πραγματοποιημένων δαπανών του ΥΠΠΟΤ για το 2010 ήταν 576 εκατ. ευρώ, η εκτίμηση για το 2011 είναι πως θα φτάσουν στα 423 εκατ. ευρώ (μείωση 26,5%) και η πρόβλεψη για το 2012 είναι 458 εκατ. ευρώ, του οποίου η υλοποίηση είναι αμφίβολη, αφού κάθε χρόνο η τάση είναι η περικοπή κονδυλίων του προϋπολογισμού.

Αν συγκρίνουμε τα ποσά σε σχέση με τον τακτικό Προϋπολογισμό θα δούμε ότι το 2010 το ποσοστό του συνόλου των δαπανών του ΥΠΠΟΤ ήταν 0,51% του τακτικού Προϋπολογισμού.Το 2011 με βάση την εκτίμηση του υπουργείου Οικονομικών το ποσοστό θα είναι 0,30% του τακτικού Προϋπολογισμού και η πρόβλεψη για το 2012 είναι πως θα φτάσει το 0,26% του τακτικού Προϋπολογισμού.

Από τον πίνακα που δημοσιεύεται σε διπλανή στήλη προκύπτει μάλιστα ότι τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα για τον Πολιτισμό, αφού οι δαπάνες του ΥΠΠΟΤ που αφορούν αποκλειστικά στον Πολιτισμό είναι ακόμη μικρότερες, καθώς στο σύνολό τους περιλαμβάνονται και άλλοι τομείς, όπως ο Τουρισμός, ο Αθλητισμός, η ΓΓ Ολυμπιακής Αξιοποίησης, το Εθνικό Συμβούλιο Καταπολέμησης του ντόπινγκ καθώς και τα λειτουργικά έξοδα του υπουργείου.

Τα ποσά που αναγράφονται στον πίνακα είναι τα ποσά των πιστώσεων που υπήρχαν για το ΥΠΠΟΤ τα συγκεκριμένα χρόνια. Οι αποκλίσεις αυτών των στοιχείων με τα στοιχεία της εισηγητικής έκθεσης οφείλονται στο ότι δεν χρησιμοποιήθηκε το σύνολο της πίστωσης του ΥΠΠΟΤ για τα χρόνια 2010 και 2011. Για το 2012 τα ποσά και στους δύο πίνακες είναι πιστώσεις, οπότε είναι ίδια.

Από τα ποσά που αναφέρονται στον πίνακα για τη χρηματοδότηση δράσεων και φορέων στον Πολιτισμό διατίθενται για το 2010 108,8 εκατ. ευρώ, για το 2011 70,5 εκατ. ευρώ και για το 2012 94,3 εκατ. ευρώ.

Ανάλογα είναι και τα στοιχεία στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, όπου τα ποσά που αφορούν στον Πολιτισμό είναι τα εξής: 2010 127 (89) εκατ. ευρώ, 2011 105 (20) εκατ. ευρώ, 2012 115 (45) εκατ. ευρώ. Σε παρένθεση οι εθνικοί πόροι.

Για το ΚΚΕ ο Πολιτισμός είναι ιστορικό – κοινωνικό δημιούργημα και σαν τέτοιο πρέπει να ανήκει σε όλη την κοινωνία, να αποτελεί λαϊκή περιουσία. Δεν μπορεί να είναι αντικείμενο μονοπωλιακής ιδιοποίησης και κερδοσκοπικού σφετερισμού. Η αληθινή και ανεμπόδιστη πρόσβαση του λαού στον Πολιτισμό προϋποθέτει με άλλα λόγια την κατάργηση της μονοπωλιακής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής του κοινωνικού πλούτου, επομένως και στα μέσα παραγωγής και διάδοσης της σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας και πολιτιστικής κληρονομιάς. Για το ΚΚΕ η πολιτική για τον Πολιτισμό πρέπει να διέπεται από ένα σχεδιασμό συνολικής κοινωνικής ανάπτυξης με κριτήριο τις σύγχρονες ανάγκες και με τη δραστήρια συμμετοχή του λαού – δημιουργού.

Το ΚΚΕ, επομένως, καταψήφισε και το φετινό Προϋπολογισμό για τον Πολιτισμό για την αντιδραστική πολιτική του κατεύθυνση, καθώς και τις ανάλογες αναδιαρθρώσεις που θα έρθουν να την υλοποιήσουν το επόμενο διάστημα. Αλλωστε, η πάλη για το δικαίωμα στον Πολιτισμό αποτελεί μέρος του συνολικότερου αγώνα του λαού μας για γενική πρόοδο και ευημερία. Οπως κάθε λαϊκό δικαίωμα δε θα χαριστεί, θα κατακτηθεί.

Στις δράσεις συμμετέχει και η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών   (Φωτογραφία:  ΑΠΕ )

  (Φωτογραφία:  ΑΠΕ )

Έως το 2013 που θα ολοκληρωθεί, αναμένεται να έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό την εικόνα των αρχαιολογικών χώρων και των μνημείων, κάνοντάς την «πιο φιλική» και «προσιτή» στους Έλληνες και ξένους επισκέπτες.

«Η Ελλάδα έχει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά επαναεπισκεψιμότητας των μνημείων. Στόχος μας πάντα είναι τα μνημεία μας να μας εμπνέουν. Και εμάς που είμαστε πολίτες αυτής της χώρας και τους ξένους επισκέπτες. Αλλά για να γίνει αυτό πρέπει να γίνουν περισσότερο προσβάσιμα» τόνισε ο ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Παύλος Γερουλάνος σε συνέντευξη Τύπου στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης, κατά την οποία παρουσιάσθηκαν τα πρώτα αποτελέσματα του προγράμματος αναβάθμισης αρχαιολογικών χώρων και μουσείων, το οποίο πραγματοποιείται σε συνεργασία υπηρεσιών του ΥΠΠΟΤ με το Ταμείο Αρχαιολογικών Χώρων (ΤΑΠ) και κατά περίπτωση σε συνεργασία με τον ΕΟΤ, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και εθελοντικές οργανώσεις.

Ένα «απαραίτητο βήμα, ιδίως μέσα στην κρίση» χαρακτήρισε ο υπουργός το πρόγραμμα, διότι -όπως είπε- «τώρα, περισσότερο από ποτέ, έχουμε ανάγκη να επενδύσουμε σε κάθε τι που μπορεί να αναβαθμίσει τη ζωή μας».

Αξίζει να σημειωθεί ότι προτού ξεκινήσει η εφαρμογή του προγράμματος από τα 170 μνημεία της χώρας με εισιτήριο, τα 117 δεν παρείχαν ούτε τις βασικές εξυπηρετήσεις στους επισκέπτες. Από άλλα μνημεία απουσίαζαν βασικές υπηρεσίες, όπως ενημερωτικά φυλλάδια και πώληση νερού, άλλα είχαν «θλιβερούς» χώρους υγιεινής, ενώ υπήρχαν και χώροι που είχαν μεν πωλητήριο αλλά δεν είχαν πωλητέα ή πωλητές, κ.ο.κ..

Τα πρώτα αποτελέσματα

Έτσι, ολοκληρώνοντας τον πρώτο χρόνο του προγράμματος 75 από τα 118 μνημεία που δεν είχαν βασικές υπηρεσίες, απέκτησαν. Εβδομήντα επτά μνημεία αναβαθμίστηκαν τουλάχιστον μία κατηγορία, 28 απέκτησαν νερό, 17 απέκτησαν δίγλωσσες πινακίδες και 10 απέκτησαν εκπαιδευτικά προγράμματα.

Ειδικότερα, η αναβάθμιση παροχών στο κοινό οδήγησε 33 χώρους (εκεί που πριν ήταν μόλις 18) στη δεύτερη κατηγορία (Α2) – από τις τέσσερις στις οποίες έχουν καταταχθεί τα μνημεία στο σύνολό τους ανάλογα με τις υπηρεσίες που έχριζαν αναβάθμισης. Στην Α3 κατηγορία βρίσκονται πλέον 102 χώροι (αντί των 42) ενώ στην Α4- και τελευταία- έχουν παραμείνει 43 (από τους 118).

Ακόμη, εκδόθηκαν 169 καινούργια φυλλάδια για τους αρχαιολογικούς χώρους και 340 ενημερωτικά φυλλάδια για πρώτη φορά σε γραφή Braille (ελληνικά – αγγλικά). Δημιουργήθηκαν νέοι χώροι αφής- όπως η απτική απόδοση της κάτοψης του Βράχου της Ακρόπολης αλλά και η δημιουργία πινακίδων στη Ζώνη Μεσημβρία στον Έβρο, καθώς και οπτικές διαδρομές (Μουσείο Θεσσαλονίκης, Αιανής, Δελφών). Όλα αυτά με τη συνεργασία του Φάρου Τυφλών και του Μουσείου Αφής.

Επιπλέον, έγιναν 120 δίγλωσσες πινακίδες πυρολάβας για να αντέχουν όλες τις καιρικές συνθήκες σε 17 χώρους και 6 δίγλωσσες ενημερωτικές λεζάντες σε 6 μουσεία. Δημιουργήθηκαν 36 νέα εκπαιδευτικά προγράμματα, ενώ έντεκα νέοι οδηγοί έχουν ανατεθεί από το ΤΑΠ με έτοιμους ήδη τους δύο πρώτους για την Στοά του Αττάλου και την Αρχαία Αγορά.

Ακόμη, τέθηκαν σε λειτουργία 33 πωλητήρια με πωλητέα αντικείμενα και του ΟΠΕΠ, ενώ δόθηκε η ευκαιρία στις περιφερειακές υπηρεσίες του ΥΠΠΟΤ να παράγουν τα δικά τους προϊόντα. Μεγάλες επεμβάσεις έγιναν και σε 6 αρχαιολογικούς χώρους (Ακαδημία Πλάτωνος, Δελφοί, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο κ.α.). Αυτόματοι πωλητές νερού και αναψυκτικών τοποθετήθηκαν σε 28 χώρους, επισκευές ή δημιουργία χώρων υγιεινής (και για ΑΜΕΑ) έγιναν σε δέκα χώρους και ακόμη νέα φυλάκια, εκδοτήρια και πωλητήρια σε εννέα χώρους.

Αυτή τη στιγμή πάντως κανένα μνημείο δεν βρίσκεται στην Α1 κατηγορία, ούτε η Ακρόπολη καθώς αναμένει την εγκατάσταση ακουστικής ξενάγησης μέσω κινητών τηλεφώνων.

«Μέσα από το πρόγραμμα του ΕΟΤ, visitgreece, το οποίο έχει ενταχθεί στο ΕΣΠΑ δημιουργούνται είκοσι τέτοιες εφαρμογές σε αρχαιολογικούς χώρους, ενώ συγχρόνως το ΤΑΠ διά της Επιτροπής Δημοσιευμάτων θα πιστοποιεί πλέον την ποιότητα πρωτοβουλιών ιδιωτών οι οποίοι θέλουν να κάνουν τέτοιες εφαρμογές εισπράττοντας βεβαίως και τα ανάλογα τέλη» είπε η γενική γραμματέας του ΥΠΠΟΤ, Λίνα Μενδώνη.

Την μείωση των τελών υπέρ του ΤΑΠ για την χρήση μνημείων, φωτογραφικού, κινηματογραφικού ή άλλου υλικού, ανακοίνωσε και η ίδια, με τη ρύθμισή τους ανά περίπτωση. Κι αυτό γιατί τα υψηλά τέλη λειτουργούσαν απαγορευτικά για τη χρήση χώρων από μαθητικούς συλλόγους για παράδειγμα ή δήμους που δεν μπορούν να τα καλύψουν αλλά και για τις εκδόσεις αρχαιολογικού περιεχομένου.

Σε ό,τι αφορά τα ηλεκτρονικά εισιτήρια (η εφαρμογή των οποίων καθυστέρησε κυρίως λόγω νομικής εμπλοκής μεταξύ ΤΑΠ και ΟΠΕΠ), σύμφωνα με την κ. Μενδώνη, ήδη η ηλεκτρονική κράτηση εφαρμόζεται στο Μουσείο της Ακρόπολης και εδώ και μια εβδομάδα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, ενώ σε ένα εξάμηνο αναμένεται να λειτουργήσει σε 13 αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία.

Μιλώντας για το τι θα γίνει από εδώ και πέρα, ο κ. Γερουλάνος, μεταξύ άλλων, ανέφερε: «Πρέπει η δουλειά να συνεχιστεί, και την επόμενη χρονιά θα δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση στα μνημεία με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα, ώστε αυτά να αναβαθμιστούν και να ανέλθουν στην Α1 κατηγορία, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι θα παρέχουν όλες τις υπηρεσίες που πρέπει να παρέχουν».

Για το λόγο αυτό, προκήρυξε ανοιχτό διαγωνισμό ιδεών για το λογότυπο «Μνημεία και μουσεία της Ελλάδας» και τις εφαρμογές που αυτό μπορεί να έχει.

Ο διαγωνισμός είναι ανοικτός σε εταιρείες και φυσικά πρόσωπα (άνω των 18 ετών) και απευθύνεται σε γραφίστες, σχεδιαστές, εικαστικούς καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες, διακοσμητές, και άλλες συναφείς ειδικότητες. Την επιλογή θα κάνει επταμελής Κριτική Επιτροπή, αποτελούμενη από προσωπικότητες αναγνωρισμένου κύρους ή διακριθέντες εκπροσώπους των οικείων επιστημών ή τεχνών.

Την προκήρυξη, καθώς και πληροφορίες για τον διαγωνισμό, μπορεί κάθε ενδιαφερόμενος να κατεβάσει στην ιστοσελίδα: ideas.culture.gr . Η προθεσμία υποβολής προτάσεων ολοκληρώνεται στις 12 Ιανουαρίου, ενώ τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν έως τις 15 Φεβρουαρίου του 2012.

Ακόμα και σήμερα, εκατοντάδες άνθρωποι γιορτάζουν στο Στόουνχενζ το θερινό ηλιοστάσιο   (Φωτογραφία:  Reuters )

Από το 1951 υπηρέτησε την Αρχαιολογική Υπηρεσία από διάφορες θέσεις. Οργάνωσε μουσεία σε Ηλεία, Αχαΐα και Μεσσηνία, προετοίμασε και επέβλεψε την κατασκευή και τη μουσειολογική – μουσειογραφική έκθεση του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου της Ολυμπίας. Διεξήγαγε δεκάδες ανασκαφών σε ολόκληρη τη Δυτική Πελοπόννησο. Εργο ζωής του υπήρξε η συστηματική ανασκαφή της αρχαίας Ηλιδας, της οργανώτριας πόλης των Ολυμπιακών Αγώνων.

Ανέλαβε κρίσιμες θέσεις στην Αρχαιολογική Υπηρεσία με επιστέγασμα την ανάληψη των καθηκόντων του Γενικού Επιθεωρητή Αρχαιοτήτων. Οργάνωσε μεγάλες εκθέσεις ελληνικών αρχαιοτήτων στο εξωτερικό, ενώ εισήγαγε και θεμελίωσε την ενάλια αρχαιολογική έρευνα στην Ελλάδα.