RSS

Η Αρχιτεκτονική κρίνεται από το υλοποιημένο αποτέλεσμα…

24 Jun

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΗΣΑΪΑ*, Η ΑΥΓΗ: 21/06/2009

Η Αθήνα έχει από χθες και επισήμως, ένα νέο Μουσείο. Το Μουσείο της Ακρόπολης που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, αποτελεί αντικείμενο συζήτησης τα τελευταία τριάντα τουλάχιστον χρόνια. Οι εορτασμοί και οι δημοσιεύσεις που τις συνοδεύουν δημιούργησαν τη συνηθισμένη ατμόσφαιρα εθνικής ανάτασης κι’ έτσι, γι’ άλλη μια φορά, όσοι στεκόμαστε κριτικά απέναντι σ’ αυτό το «σύμβολο κατάνυξης και μόχθου μιας σύγχρονης Ελλάδας», όπως το χαρακτήρισε ο υπουργός Πολιτισμού, πρέπει να αισθανόμαστε ότι μάλλον δεν ανήκουμε στον υγιή κορμό της.

Άκαρποι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί, αντιρρήσεις και διαμάχες, αναθέσεις και μελέτες που έμειναν στα συρτάρια, προσφυγές και ένα κτήριο που απ’ την πρώτη στιγμή της παρουσίασής του μέχρι και σήμερα αποτέλεσε αντικείμενο κριτικής και αντιπαραθέσεων. Πολλά από τα θέματα που κατά καιρούς έβλεπαν το φως της δημοσιότητας ξεπερνούν το επίπεδο της αρχιτεκτονικής κριτικής του κτηρίου του Bernard Tschumi και του Έλληνα συνεργάτη του Μιχάλη Φωτιάδη. Θα ‘ταν σκόπιμο να αναφερθούμε και σ’ αυτά, μια και έχουν ιδιαίτερη σημασία καθώς καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό το τελικό αποτέλεσμα.

Πρώτο θέμα είναι η ίδια η ιδέα της κατασκευής του Μουσείου που ποτέ δεν συζητήθηκε ψύχραιμα. Ποια θα ‘πρεπε να ‘ταν η σχέση του με τ’ άλλα Μουσεία της Αθήνας αλλά και με την Πόλη και τους διάσπαρτους Αρχαιολογικούς Χώρους; Θεωρήθηκε εξ ορισμού αναγκαίο και σύντομα μεταμορφώθηκε σε όχημα διεκδίκησης των γλυπτών που βάναυσα αφαιρέθηκαν από τον Έλγιν. Το ερώτημα τι είδους Μουσείο θέλαμε δεν πιστεύω ότι τέθηκε ποτέ με τη σοβαρότητα που αρμόζει σε τέτοιου είδους εγχειρήματα. Έπρεπε να ‘ναι ένας ενιαίος ευέλικτος χώρος που θα μπορούσε να ικανοποιήσει τις μουσειολογικές απαιτήσεις των αρχαιολόγων ή μήπως ένας χώρος που θα απευθυνόταν σ’ αυτούς που θα ‘θελαν ν’ απολαύσουν τη θέα της Ακρόπολης; Θα ‘ταν ένα Μουσείο από το οποίο περιμέναμε να καρπωθούμε οφέλη κι’ υπεραξίες τουριστικής ανάπτυξης της Αθήνας; Κάπου ανάμεσα σ’ αυτά τα διλήμματα και τις προσπάθειες συνδυασμού τους χάθηκε οριστικά η ευκαιρία να επαναπροσδιορισθεί η σχέση των Αρχαιολογικών Χώρων με τη σύγχρονη Αθηναϊκή ζωή. Κι’ όμως υπήρξαν φωνές- και αρχιτεκτονικές προτάσεις- που έθεταν τα παραπάνω ερωτήματα και επιχείρησαν να τα απαντήσουν ήδη από την εποχή του πρώτου διεθνούς διαγωνισμού το 1990. Κανένας από αυτούς που αποφάσιζαν δεν βρήκε τα επιχειρήματά τους αρκετά πειστικά.

Η χωροθέτηση του Μουσείου ήταν ένα άλλο θέμα που απασχόλησε αρχιτέκτονες και πολεοδόμους από τα τέλη της δεκαετίας του ’70. Υπήρχαν διάφορες απόψεις και προτάσεις και το οικόπεδο Μακρυγιάννη, όπως συνηθίσαμε να ονομάζουμε τον χώρο που τελικά επελέγει, φαινόταν σαν μια απ’ τις χειρότερες επιλογές. Ο διατειθέμενος χώρος ήταν μικρός για να υποδεχθεί ένα τέτοιου μεγέθους Μουσείο, η δε γειτνίασή του με το διατηρητέο κτήριο Βάιλερ και την πυκνοδομημένη γειτονιά δημιουργούσε ασφυκτικές συνθήκες. Η εκ των υστέρων -σχετικά πρόσφατη- πρωτοβουλία αυτών που είχαν την ευθύνη επιλογής, για το γκρέμισμα των δυο, επίσης διατηρητέων, πολυκατοικιών της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, αποτελεί την έμπρακτη αποδοχή των προβλημάτων από την πλευρά των αρμόδιων φορέων. Υπήρχαν όμως και άλλες προτάσεις που αγνοήθηκαν. Το οικόπεδο του «Διόνυσου», η Κοίλη αλλά και λύσεις που επιχειρούσαν να διασπάσουν τον όγκο σε επιμέρους οικόπεδα δημιουργώντας μια πορεία μέσα στην πόλη δεν προτιμήθηκαν. Η ιδέα ενός κτηρίου που βλέπει την Ακρόπολη αλλά και -κυρίως- το βλέπουν από αυτή εξέφραζε καλύτερα τον μεγαλοϊδεατισμό αυτών που αποφάσιζαν. Η «συνομιλία» του Μουσείου με την Ακρόπολη ήταν ένα από τα σημαντικότερα θέματα που τους απασχολούσε, ένα σόφισμα που διατρέχει με συνέπεια όλες τις επιλογές δυο δεκαετιών.

Η Αρχιτεκτονική κρίνεται από το υλοποιημένο αποτέλεσμά της και η κρίση αυτή απαιτεί χρόνο. Τίποτα δεν μας εμποδίζει όμως σήμερα να επιχειρήσουμε μια πρώτη βόλτα και να διατυπώσουμε κάποιες σκέψεις. Πρώτ’ απ’ όλα μια αναγκαία διευκρίνιση. Δεν με ενοχλεί το μπετόν και το γυαλί, δεν συμμερίζομαι τις φωνές αυτών που αυτοαποκαλούνται «λάτρεις της κλασικής αρχιτεκτονικής», ούτε διακατέχομαι από κάποιου είδους «διάχυτη, συλλογική νοσταλγία» που με «ωθεί στην οικειότητα των μορφών και τη μικρομεσαία κλίμακα του παρελθόντος». Άλλα είναι όμως τα προβλήματα όπως η σχέση του Μουσείου με τον περίγυρό του και δεν αναφέρομαι μόνο στο μέγεθος του, αλλά και στις γωνιές που ξεπροβάλλουν απειλητικά ανάμεσα από τα υπάρχοντα κτίσματα. Η έλλειψη υπαίθριου μεταβατικού δημόσιου χώρου απαραίτητου για την ενσωμάτωσή του στον αστικό ιστό φτωχαίνει το σύνολο. Ο τουλάχιστον απλοϊκός χειρισμός της στροφής του γυάλινου όγκου της οροφής για να «συνομιλήσει» με τον Παρθενώνα – στεγάζει και το απαραίτητο καφέ – που δεν γίνεται αντιληπτός απ’ την στάθμη του δρόμου αφήνοντας αμήχανες γωνιώδεις απολήξεις. Δεν περνά εύκολα απαρατήρητη, όσο κι’ αν προσπαθήσει κανείς, ούτε η εχθρική είσοδος με το ογκώδες στέγαστρο, ενώ η υλική υπόσταση του κτηρίου και οι κατασκευαστικές του επιλογές δεν είναι αξιοζήλευτες, κινούμενες ανάμεσα στην κοινοτυπία και στην στιλπνότητα εμπορικού κέντρου. Θα μπορούσε να συνεχίσει κανείς ανακαλύπτοντας κι’ άλλα που τον ενοχλούν – όπως την ανασκαφή κάτω απ’ το τζάμι ή και άλλα που ίσως να δικαιώνουν αρχιτεκτονικές επιλογές που η σύντομη επίσκεψή μου δεν μου επέτρεψε ν’ αντιληφθώ.

Υπάρχει όμως κάτι που μπορούμε να θαυμάσουμε στο νέο μας απόκτημα; Η καθ’ ύψος ανάπτυξη τριών διαδοχικών κlpha;νάβων: της βάσης με τα υποστυλώματά της να ξεπροβάλλουν ανάμεσα από τα ευρήματα των ανασκαφών, του κορμού με τις χαρακτηριστικές αιχμηρές γωνίες και του γυάλινου όγκου στην απόληξη του κτηρίου που στρέφεται παράλληλα στον Παρθενώνα, γιατί θα ‘πρέπε να μας συγκινεί; Δεν υπάρχει αναγκαστικά αντιστοιχία ανάμεσα σ’ αυτό που μπορεί να σκέφτεται ο αρχιτέκτονας για ένα έργο του και στο ίδιο του το έργο, ανάμεσα στην «πρόθεση» (στο βαθμό που μπορεί να βρεθεί ποια ήταν αυτή) και στην επενέργεια, την ακτινοβολία δηλαδή του έργου στην πόλη και στην κοινωνία. Κι’ αυτή είναι που έχει σημασία και δικαιώνει την Αρχιτεκτονική.

* Ο Δημήτρης Ησαΐας είναι Αρχιτέκτων

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: