RSS

Monthly Archives: November 2009

Στη Θάσο τα αρχαιότερα λατομεία της Ευρώπης

  • Την πλούσια εξορυκτική δραστηριότητα στα νησιά του Αιγαίου με αφετηρία την αρχαιότητα εξετάζει ένας επιστημονικός τόμος που μόλις κυκλοφόρησε

  • ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 27 Νοεμβρίου 2009

Υπάρχουν οι μεγάλες οροσειρές της Ευρώπης, τα Πυρηναία, οι Αλπεις, τα Καρπάθια, τα Βαλκάνια, αλλά στην Ελλάδα υπάρχουν και τα νησιά του Αιγαίου. Ποιο το ζητούμενο; Ενα κοινό χαρακτηριστικό τους: ο πλούτος σε μεταλλικά ορυκτά. Κάτι μάλιστα που στον ελλαδικό χώρο είχε εντοπιστεί ήδη από την ανώτερη νεολιθική εποχή, δηλαδή περί το 18000 π.Χ., έτσι που οι εξορύξεις ώχρας στον λόφο Τζίνες της Θάσου να αποτελούν, με τα ως τώρα δεδομένα, την αρχαιότερη μεταλλευτική δραστηριότητα στην Ευρώπη. Τα ορυχεία (όρος στον οποίο περιλαμβάνονται και τα μεταλλεία και λατομεία) των νησιών του Αιγαίου της βιομηχανικής εποχής είναι το αντικείμενο που διερευνήθηκε από ομάδα επιστημόνων με συντονισμό του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου. Και το αποτέλεσμα είναι ένας τόμος βιομηχανικής αρχαιολογίας («Ορυχεία στο Αιγαίο», εκδόσεις Μέλισσα), στον οποίο εξετάζεται η εξορυκτική δραστηριότητα σε 35 νησιά του Αιγαίου κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα.

Αλλά επειδή η ιστορία είναι πολύ παλιά, η αρχή της δεν μπορεί παρά να βρίσκεται στην αρχαιότητα. Γιατί από πολύ νωρίς οι κάτοικοι του Αιγαίου είχαν αρχίσει να εκμεταλλεύονται τους φυσικούς πόρους των νησιών είτε για να κατασκευάσουν τα σπίτια τους είτε για να δημιουργήσουν έργα τέχνης ή ακόμη κάνοντας εξαγωγές των πρώτων υλών που εξορύσσονταν, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη του εμπορίου, τη διεύρυνση της επικοινωνίας, την αύξηση του πλούτου. Εντυπωσιακή μάλιστα υπήρξε εξαρχής η εφευρετικότητα των ανθρώπων προκειμένου να πάρουν την πολύτιμη ύλη. Κέρατα ελαφιού είχαν χρησιμοποιηθεί ως σφήνες, ενώ οι κροκάλες από τα ποτάμια ήταν τα εργαλεία κρούσης των ανθρώπων στις Τζίνες της Θάσου, όπως αναφέρει στο κείμενό της για τις «Εξορυκτικές επιχειρήσεις στο Αιγαίο κατά τη διάρκεια της αρχαιότητας» η αρχαιολόγος κυρία Λίνα Μενδώνη.

Περίφημη θα πρέπει να υπήρξε και η Μήλος κατά την προϊστορία, λόγω του οψιδιανού (ύλη κατάλληλη για κατασκευή μαχαιριών) που εξαγόταν σε όλη τη Μεσόγειο ως και την Αίγυπτο, τουλάχιστον από τη μεσολιθική εποχή (8000 π.Χ.). Τα πρώτα δείγματα μεταλλουργίας χαλκού όμως εμφανίζονται στη Θάσο κατά τη νεότερη νεολιθική εποχή (5000 π.Χ.). Μία χιλιετία μετά, τα μέταλλα κάνουν την «εμφάνισή» τους και νοτιότερα: μεταλλουργικά λείψανα της εποχής έχουν εντοπιστεί στην Κεφάλα της Κέας, χάλκινα αντικείμενα έχουν βρεθεί στη σπηλιά Ζα της Νάξου, ενώ χρήση χαλκού βεβαιώνεται και στη Θάσο. Η διάδοση του νέου υλικού εξάλλου θα αλλάξει άρδην τη ζωή των ανθρώπων. Και, όπως σημειώνει η κυρία Μενδώνη, «η νέα τεχνολογία σήμαινε και νέες ιδέες και νέα δυναμική στο πολιτιστικό και κοινωνικό γίγνεσθαι της πρώιμης εποχής του χαλκού (δηλαδή η 3η χιλιετία π.Χ.)».

Χαρακτηριστικοί είναι οι οχυρωμένοι οικισμοί που έρχονται στο φως από τις ανασκαφές στα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου (Θάσος, Σαμοθράκη, Ιμβρος, Λήμνος, Λέσβος, Χίος, Σκύρος), οι οποίοι είχαν εμπλοκή στη μεταλλουργία. Τα παράδειγμα της Πολιόχνης στη Λήμνο ίσως υπερέχει μάλιστα, γιατί δεν είναι τυχαίο ότι το νησί σχετίζεται και με την Αργοναυτική Εκστρατεία και την αναζήτηση της τεχνικής για την παραγωγή του χρυσού.

Τ ην ίδια εποχή τον δικό τους ρόλο διαδραματίζουν οι Κυκλάδες, όπου εξαπλώνεται η εξόρυξη μαρμάρου, με το οποίο παράγονται χρηστικά και λατρευτικά αντικείμενα, ενώ παράλληλα αναπτύσσεται η επεξεργασία των μετάλλων: στην Κύθνο, στη Σίφνο, στη Σέριφο, στην Ανδρο, στην Κέα. Η «μηλία γη» ήταν διάσημη για τη ζωγραφική και τη φαρμακευτική, το ίδιο και η «κιμωλία γη» για τη φαρμακευτική, την υφαντουργία, την υγιεινή. Η Νάξος εξάλλου ήταν ονομαστή για τα πλούσια κοιτάσματα σμύριδας και μαρμάρου, το οποίο μαζί με αυτό της Πάρου ήταν τα καλύτερα (το πλέον διάσημο είδος «παρίας λίθου» ήταν ο λυχνίτης: καθαρός, κατάλευκος, διαφανής). Στη Θάσο όμως έχει αρχίσει από τον 6ο αιώνα π.Χ. η εξόρυξη χρυσού (άργυρος εξορυσσόταν από την πρώιμη χαλκοκρατία), η Λέσβος, η Σκύρος και η Σκυροπούλα είχαν λατομεία μαρμάρου, τραβερτίτη είχε η Κως…

Σε ποια κατάσταση βρίσκονται όλα αυτά σήμερα; Κάθε περίπτωση και διαφορετική. Με ζητούμενο όμως πάντοτε την προστασία τους.

Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on November 28, 2009 in Θάσος, Λατομεία

 

Αγγεία πολύχρωμα, ποτισμένα στην αρμύρα

  • Την πλούσια κεραμική εικονογραφία με θέματα εμπνευσμένα από τον κόσμο της θάλασσας εξετάζει το βιβλίο «Η θάλασσα θεών και ανθρώπων στην αρχαία ελληνική τέχνη» παρουσιάζοντας 42 χαρακτηριστικά δείγματα του είδους

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Σάββατο 28 Νοεμβρίου 2009

Στη θαλάσσια Θεογονία πανάρχαιοι θεοί όπως ο Ωκεανός και οι κόρες του Ωκεανίδες ή ο Νηρέας με τις Νηρηίδες του, αλλά και ήρωες, νύμφες, τέρατα και ζώα του υγρού στοιχείου παρελαύνουν σε μια σχεδόν ατέλειωτη σειρά μύθων, που συνδέονται με γεγονότα μεγάλα και θαυμαστά, άξια για να τα θυμούνται οι άνθρωποι της εποχής και να τα αφηγούνται. Με όλους τους τρόπους. Την προφορική αφήγηση από στόμα σε στόμα, τη γραπτή μέσα από τα κείμενα των αρχαίων συγγραφέων, την παραστατική στον γλυπτό διάκοσμο των ναών, στα έργα γλυπτικής, στα νομίσματα ακόμη, και φυσικά στα αγγεία. Ειδικά σε αυτά τα τελευταία, τα οποία λόγω της πληθώρας τους ως αρχαιολογικά ευρήματα αλλά και λόγω της ελευθερίας που παρείχαν στους δημιουργούς τους στη σύνθεση των παραστάσεων αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών για όλη την αρχαιότητα. Δεν είναι παράξενο λοιπόν που η κεραμική, χάρη στην ποικιλία των σχημάτων και των διακοσμητικών επιφανειών των αγγείων, είναι η τέχνη που περισσότερο από άλλες ανέπτυξε ένα πλούσιο θαλάσσιο θεματολόγιο. Μια ιδέα του μας δίνει το βιβλίο «Η θάλασσα θεών και ανθρώπων στην αρχαία ελληνική τέχνη» των εκδόσεων Καπόν.

Σαράντα δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα της εικονογραφίας της θάλασσας έχει επιλέξει η επιστημονική συνεργάτρια του Μουσείου του Λούβρου δρ αρχαιολόγος Αλίκη Σαμαρά-Κάουφμαν για να αναδείξει το θέμα της. Πρόκειται για αγγεία που προέρχονται από τις συλλογές του Λούβρου, κυρίως, και από άλλα μουσεία. Αγγεία πανέμορφα, έξοχα διατηρημένα, με τις παραστάσεις τους ζωγραφισμένες από εξαίρετους καλλιτέχνες. Γιατί, όπως σημειώνει η συγγραφέας, «οι αγγειογράφοι, πιστοί οπωσδήποτε στην εικονογραφική παράδοση, εξελίσσονται σε δασκάλους θαλάσσιων αφηγήσεων εφόσον διαθέτουν μεγάλη δημιουργική ελευθερία που τους επιτρέπει να εφευρίσκουν ποικίλες πρωτότυπες εικονογραφικά και στυλιστικά συνθέσεις, συχνά μοναδικές στην αρχαία ελληνική τέχνη».

Τα δελφίνια και τα χταπόδια της Κνωσού, τα χελιδονόψαρα της Μήλου, οι σκηνές με ιστιοφόρα ή κωπήλατα πλοία είναι από τις πρώτες παραστάσεις με θαλάσσια θέματα που εμφανίζονται στη Μινωική εποχή. Ακόμη και στη Γεωμετρική περίοδο, όπου οι αυστηρές γραμμές επικρατούν, η θάλασσα είναι παρούσα μέσα από σκηνές με ναυμαχίες ή ναυάγια. Ενώ στην Αρχαϊκή εποχή, η οποία χαρακτηρίζεται από τον μεγάλο αποικισμό, τα πολεμικά συνήθως πλοία σχεδιάζονται λεπτομερειακά, ενώ τα γνωστά επεισόδια από τον περίπλου του Οδυσσέα ή από την Αργοναυτική Εκστρατεία έχουν την πρώτη θέση.

Ο κυρίαρχος

Ο θρήνος των Νηρηίδων, κορινθιακή μελανόμορφη υδρία (560-550 π.Χ.) του Ζωγράφου του Δάμωνα, από την Ετρουρία (Μουσείο Λούβρου)

Γιος του Κρόνου και της Ρέας, κυρίαρχος στο βασίλειο της θάλασσας, ο Ποσειδώνας ζούσε σύμφωνα με τους ποιητές σε χρυσοποίκιλτο παλάτι που βρισκόταν στον βυθό, ενώ ταξίδευε με άρμα που έσυραν φανταστικά ζώα και το ακολουθούσαν θαλάσσιοι δαίμονες και Νηρηίδες. Στις παραστάσεις εμφανίζεται πάντα κρατώντας τρίαινα ως σκήπτρο της εξουσίας του, ενώ συχνά απεικονίζονται και τα αποτελέσματα της οργή του σε όσους δεν τον σέβονται – όπως ο Οδυσσέας, που τύφλωσε τον γιο του Πολύφημο. Πολλές εξάλλου είναι οι παραστάσεις στις οποίες τον συνοδεύει η νόμιμη σύζυγός του Αμφιτρίτη, κόρη του Νηρέα. Ο γιος του Τρίτωνας, μισός άνθρωπος – μισός ψάρι, ενσαρκώνει την αγριότητα της θάλασσας και στις παραστάσεις άλλοτε παλεύει με τον Ηρακλή ενώ άλλοτε βοηθά τους Αργοναύτες να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Αρπακτικοί δαίμονες της θάλασσας εξάλλου είναι και η Σκύλλα, η Χάρυβδη και οι Σειρήνες.

Ο αγαθοποιός

Ο Τρίτων μεταφέρει στην αγκαλιά του τον Θησέα, μηλιακό πήλινο ανάγλυφο, 470-460 π.Χ. (Μουσείο Λούβρου)

Στον αντίποδα, ο Νηρέας και οι κόρες του είναι οι αγαθοποιοί θεότητες της ελληνικής μυθολογίας. Οι Νηρηίδες ήταν απειράριθμες κατά τον μύθο, όσες δηλαδή και τα κύματα της θάλασσας. Νύμφες του νερού στην αρχαιότητα, απεικονίζονται από τους ζωγράφους κρατώντας δελφίνια, ενώ στη νεότερη ελληνική παράδοση θα μετατραπούν σε καλές νεράιδες. Η αγγειογραφία πάντως ενδιαφέρεται περισσότερο για τη Θέτιδα, μητέρα του Αχιλλέα, που ήταν πιο σημαντική από όλες.

Τέλος, η Αφροδίτη, η θεά της ομορφιάς και του έρωτα, που έχει άμεση σχέση με το υγρό στοιχείο, αποτελεί το πλέον προσφιλές θέμα αναδυόμενη από τη θάλασσα. Πρόκειται για έναν τεράστιο θαλάσσιο θίασο, γοητευτικό όσο και οι μύθοι που τον περιβάλλουν.

Τα ταξίδια του Διονύσου

Ξαπλωμένος νωχελικά σε ένα πολεμικό πλοίο του οποίου η πλώρη καταλήγει σε ρύγχος κάπρου και η πρύμνη σε κεφάλι ψηλόλιγνου κύκνου, ντυμένος με ολοκέντητο ιμάτιο, ο Διόνυσος, προστάτης της Φύσης, ταξιδεύει. Είναι στεφανωμένος με κισσό, κρατάει κέρας για το κρασί και πάνω από το κατάρτι του πλοίου του δύο κληματαριές προσφέρουν σκιά στον θεό, γεμάτες με τσαμπιά σταφύλια. Γύρω, στην υπέρυθρη θάλασσα που παραπέμπει στον ομηρικό «οίνοπα πόντον», δελφίνια κολυμπούν. Πρόκειται για μία από τις ωραιότερες παραστάσεις του Διονύσου σε αυτή τη αττική κύλικα του 540-530 π.Χ., δημιούργημα του αγγειοπλάστη Εξηκία. Ο θεός του κρασιού που γυρίζει τον κόσμο για να διαδώσει τις τελετές του και την καλλιέργεια της αμπέλου είναι ο πρωταγωνιστής μιας από τις πιο πρωτότυπες σκηνές της αγγειογραφίας. Αυτό το «μαγικό» ταξίδι συσχετίζεται μάλιστα με το μυθολογικό επεισόδιο της αιχμαλωσίας του από τυρρηνούς πειρατές κατά τη διαδρομή του από τη Νάξο στη Ικαρία.

Οταν ο θεός, για να τους τιμωρήσει, έκανε το πλοίο να πλημμυρίσει με κρασί, μετέτρεψε τον ιστό σε κληματαριά και ο ίδιος πήρε τη μορφή λιονταριού.

 

Εντυπωσιακή η κατασκευή του μακεδονικού τείχους στη Βεργίνα

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Την καλύτερα σωζόμενη οχύρωση της Μακεδονίας αποτελούν τα τμήματα του αρχαίου μακεδονικού τείχους που αποκάλυψε η πανεπιστημιακή ανασκαφή στις παρυφές της αρχαίας πόλης της Βεργίνας. Η εντυπωσιακή οχυρωματική κατασκευή έχει συνολικό μήκος 3,5 χλμ. και πλάτος, σε ορισμένα σημεία, 2,80 μέτρα. Οπως μάλιστα χαρακτηριστικά αναφέρει στην ανακοίνωσή του ο επικεφαλής της πανεπιστημιακής ανασκαφής κ. Παναγιώτης Φάκλαρης, «όλα τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του τείχους, αλλά και τα ανασκαφικά στοιχεία, με στρωματογραφημένο το σύνολο του αποκαλυφθέντος τμήματος του περιβόλου, ομόφωνα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η κατασκευή του ανάγεται στα χρόνια της βασιλείας του Κασσάνδρου, και συγκεκριμένα μετά τις αρχές του 3ου αι. π.Χ., εποχή κατά την οποία η Μακεδονία γνωρίζει μια ταραχώδη περίοδοεμφύλιων συγκρούσεων και εξωγενών επεμβάσεων. Η γεωγραφική θέση της πιερικής αυτής πόλης, πάνω στον αμαξιτό δρόμο που οδηγούσε από τα λιμάνια της Πύδνας και της Μεθώνης προς την Ανω Μακεδονία, καθιστούσε απαραίτητη την οχύρωσή της για την εξασφάλιση και τον έλεγχο της σημαντικής αυτής διάβασης».

Ο καθηγητής κ. Φάκλαρης, ο οποίος είναι υπεύθυνος για το τμήμα της ανασκαφής που αφορά το τείχος της αρχαίας μακεδονικής πόλης (τα άλλα δύο τμήματα του ΑΠΘ, στα οποία ηγούνται οι καθηγήτριες κυρίες Χρυσούλα Παλιαδέλη και Στέλλα Δρούγου, αφορούν την αγορά της πόλης των Αιγών και το αρχαίο θέατρο στην περιοχή των ανακτόρων), ήταν ο πρώτος εκ των μαθητών του καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικου που είχε δημοσίως αμφισβητήσει τη χρονολόγηση των εντυπωσιακών ευρημάτων του 1977 από τους τάφους του Φιλίππου και του Πρίγκιπα, τους οποίους και τοποθέτησε χρονολογικά σε μεταγενέστερη εποχή.

Ανάλογη είναι και η τελευταία τοποθέτηση του καθηγητή και της επιστημονικής ομάδας του ως προς το οχυρωματικό τείχος, ανακοίνωση την οποία έκανε μόλις χθες, παρ΄ ότι η ανασκαφή στην περιοχή ξεκίνησε το 1992. Οπως ανέφερε, σε ολόκληρο το τμήμα του τείχους που αποκαλύφθηκε (περί τα 2/3 σε συνολικό μήκος 3,5 χλμ.) διαπιστώθηκε η ενσωμάτωση στην κατασκευή του οικοδομικού υλικού σε δεύτερη χρήση, προερχόμενου από άγνωστα, κατεστραμμένα δημόσια κτίρια της πόλης.

Την αρχαιολογική ανακάλυψη του μνημειώδους τείχους συμπληρώνει πλήθος κινητών ευρημάτων, αλλά και απανθρακωμένων σπόρων από όσπρια και δημητριακά, δηλαδή τροφικά κατάλοιπα της εποχής τα οποία η επιστημονική ομάδα του κ. Φάκλαρη τοποθετεί χρονολογικά στον 2ο και 1ο αιώνα π.Χ. [ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 27 Νοεμβρίου 2009]

 
Leave a comment

Posted by on November 28, 2009 in Βεργίνα

 

Δυο αγάλματα από το Μουσείο του Λούβρου ζητεί ο δήμος της Σμύρνης

  • Του Δία και του Απόλλωνα

Δύο αγάλματα, αυτά του Δία και του Απόλλωνα, ζητεί ο δήμος της Σμύρνης από το μουσείο του Λούβρου, θέτοντας ταυτόχρονα θέμα συνεργασίας και βοήθειας για το «Μουσείο Πολιτισμών Αιγαίου», που προτίθεται να ιδρύσει ο δήμος.

H επιστολή του δημάρχου της Σμύρνης, Αζίζ Κοτζάογλου, προς τον διευθυντή του μουσείου του Λούβρου, Ανρί Λουαρέτ, έχει σταλεί την περασμένη Παρασκευή και σήμερα, Δευτέρα, γνωστοποιήθηκε και στον Τούρκο υπουργό πολιτισμού, Ερτουγρούλ Γκιουνάι.

Στην επιστολή, ο κ. Κοτζάογλου, εκτός από το αίτημα της επιστροφή των δύο αγαλμάτων, διατυπώνει σειρά προτάσεων για συνεργασία μεταξύ του Λούβρου και του «Μουσείου Πολιτισμών Αιγαίου», όπως «η διαμόρφωση ειδικού χώρου, στο τουρκικό μουσείο, με εκθέματα από το Λούβρο και η πραγματοποίηση κοινών εκθέσεων».

Ως προς το νέο μουσείο, οι εργασίες βρίσκονται στη φάση της αναζήτησης χώρου με στόχο να ιδρύονται μουσεία στους τόπους, όπου έχουν βρεθεί τα αρχαία.

 
Leave a comment

Posted by on November 24, 2009 in Μουσείο Λούβρου

 

Σε έμπειρα χέρια η ΓΓ του υπουργείου Πολιτισμού

  • Μόνο θετικά σχόλια προκάλεσε ο διορισμός της κυρίας Λίνας Μενδώνη

Ισως να μην υπήρξε διορισμός άλλου γενικού γραμματέα υπουργείου της παρούσας κυβέρνησης που να προκάλεσε περισσότερα θετικά σχόλια από αυτόν της κυρίας Λίνας Μενδώνη, ο οποίος ανακοινώθηκε χθες για το ΥΠΠΟ. Δεν είναι υπερβολή μάλιστα να λεχθεί ότι επικράτησε ευφορία στους ανθρώπους του πολιτισμού, οι οποίοι, γνωρίζοντας την κυρία Μενδώνη από την προϋπηρεσία της στην ίδια θέση κατά το διάστημα 1999-2004, έχουν ιδίαν αντίληψη σχετικά με την κατάρτιση, τις ικανότητες, την αποτελεσματικότητα αλλά και την ακεραιότητα της γενικής γραμματέως. Πόσο μάλλον όταν αυτό το υπουργείο ταλανίστηκε ιδιαιτέρως τα τελευταία χρόνια εξαιτίας των απερίγραπτων επιλογών της κυβέρνησης της ΝΔ, με τραγικά, ως γνωστόν, αποτελέσματα. Πολλοί απορούν φυσικά γιατί θα έπρεπε να περάσει ενάμισης μήνας ώσπου να επιλεγεί η πλέον οφθαλμοφανής λύση, δεδομένης όμως της νέας διαδικασίας ανάδειξης γενικών γραμματέων και του τεράστιου αριθμού υποψηφιοτήτων, αυτό σημαίνει ότι η επιλογή του «νικητή» είναι η πλέον τεκμηριωμένη.

Γενική τώρα είναι η άποψηκαι όχι μόνο από φίλους αλλά και από εχθρούς- ότι η εργασιομανής και τελειομανής κυρία Μενδώνη, η οποία επιπλέον είναι βαθιά γνώστρια της δημόσιας διοίκησης και υπέρμαχος της διαφάνειας, θα προωθήσει άμεσα τα επείγοντα προβλήματα του υπουργείου που βρίσκονται στην αρμοδιότητά της. Η ίδια άλλωστε παρακολουθούσε από κοντά όσα συνέβαιναν όλα αυτά τα χρόνια στο υπουργείο Πολιτισμού. Η συνεργασία εξάλλου του νέου υπουργού με την «παλιά» γενική μπορεί να φέρει καλά αποτελέσματα, όχι μόνο λόγω της γνωριμίας τους αλλά και λόγω του γεγονότος ότι ο ανανεωτικός αέρας που φύσηξε στην οδό Μπουμπουλίνας με την παρουσία του κ. Π. Γερουλάνου μπορεί να μετατραπεί σε πράξεις χάρη και στην εμπειρία της κυρίας Μενδώνη. Ιδίως μάλιστα όταν η ίδια χαρακτηρίζεται για την πίστη της στην ιεραρχία, στην οργάνωση και στην τάξη.

Η Χιώτισσα την καταγωγή- αλλά γεννημένη στην Αθήνα- Λίνα Μενδώνη είναι δρ Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και από το 1989 ερευνήτρια του Κέντρου Ελληνικής και Ρωμαϊκής Αρχαιότητας του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Την περίοδο 1995-1998 ήταν επικεφαλής του διεπιστημονικού προγράμματος «Ιστορία του τοπίου και τοπικές ιστορίες. Από το φυσικό περιβάλλον στο πολιτιστικό τοπίο»η μελέτη του τοπίου ως πολιτιστικού αγαθού, μαζί με την ανάδειξη και διαχείριση του πολιτιστικού αποθέματος συγκαταλέγονται επίσης στα ενδιαφέροντά της- και το διάστημα 1994-1999 διετέλεσε ειδική επιστημονική σύμβουλος στο ΥΠΕΧΩΔΕ και στο υπουργείο Αιγαίου. Είναι μέλος του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και πολλών ελληνικών και διεθνών επιστημονικών οργανισμών, ενώ έχει συγγράψει βιβλία και άρθρα σχετικά με τον πολιτισμό και την αρχαιολογία.

  • ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ | TO BHMA, Τρίτη 24 Νοεμβρίου 2009
 

Μια ζωντανή «Καρυάτις» διαδηλώνει έξω από το Βρετανικό Μουσείο

Ντυμένη ως Καρυάτιδα και κρατώντας ένα πανό που έγραφε «Let me go home» («Αφήστε με να πάω σπίτι») η νεαρή ΕλληνοαμερικανίδαΜαίρη Φίλιπςδιαδήλωσε προχθές επί ώρες μπροστά από το Βρετανικό Μουσείο υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα. Και η παρουσία της υπό καταρρακτώδη βροχή μονοπώλησε το ενδιαφέρον των πολυάριθμων επισκεπτών του Μουσείου. Το πρωτότυπο χάπενινγκ διοργανώθηκε από τη Βρετανική Επιτροπή για την Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα όταν η νεαρή φοιτήτρια της Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ εξέφρασε την υποστήριξή της στον στόχο της Επιτροπής για τον επαναπατρισμό των αρχαιοτήτων. Ηταν «μια κομψή χειρονομία», όπως παραδέχθηκε ο ίδιος ο διευθυντής του Βρετανικού ΜουσείουΝιλ Μακ Γκρέγκορ. Κατόπιν αυτών η Μαίρη Φίλιπς φθάνει στην Αθήνα για να επισκεφθεί το νέο Μουσείο της Ακρόπολης.

 

Ναός στο πουθενά «δείχνει» Κάτω Ιταλία

  • Στις Ρύπες, απ’ όπου ξεκίνησε ο Μύσκελος για να ιδρύσει τον Κρότωνα, ανήκε πιθανότατα ο εντυπωσιακός ναός που αποκαλύπτεται σιγά-σιγά στην Τράπεζα του Αιγίου. Βρέθηκαν εξαιρετικής τέχνης αετωματικά γλυπτά της αρχαϊκής εποχής
  • Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 23 Νοεμβρίου 2009

Ο εκατόμπεδος ναός με τον αρχαϊκό γλυπτό διάκοσμο στα αετώματα, που αποκαλύπτεται τα τελευταία χρόνια στους πρόποδες του Παναχαϊκού όρους, στην Τράπεζα (8 χλμ. από το Αίγιο), ανήκει πιθανότατα στην πόλη Ρύπες, τη μητρόπολη του Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας.

Οπλίτης από αέτωμα του εκατόμπεδου ναού που βρέθηκε στην Τράπεζα Αχαΐας

Οπλίτης από αέτωμα του εκατόμπεδου ναού που βρέθηκε στην Τράπεζα Αχαΐας Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει έπειτα από μελέτη των ευρημάτων της περιοχής ο αρχαιολόγος της Στ’ ΕΠΚΑ Ανδρέας Βόρδος.

Το εντυπωσιακό αυτό μνημείο δεν μπορεί να βρίσκεται τυχαία στη μέση του πουθενά. Ασφαλώς σηματοδοτεί τον πυρήνα μιας αρχαίας πόλης, στο εσωτερικό μιας τειχισμένης ακρόπολης. Ο ναός είναι κτισμένος σ’ ένα πλάτωμα, με απρόσκοπτη θέα όχι μόνο στο Αίγιο, αλλά και στις απέναντι ακτές της Φωκίδας. Η θέση του ήταν μεγάλης στρατηγικής σημασίας, όπως αρμόζει σε μια πόλη που ήκμασε για πολλούς αιώνες.

Οι Ρύπες ιδρύθηκαν από Πελασγούς προέλληνες, κατοικήθηκαν αργότερα από Ιωνες και καταστράφηκαν το 30 π.Χ. από τους Ρωμαίους. Ηταν μία από τις δώδεκα πόλεις της Αχαϊκής Συμπολιτείας και αρκετά σημαντική αφού είχε δώσει το όνομά της σε όλη την περιοχή -Ρυπική χώρα. Κατά τον Παυσανία, απείχε 30 στάδια από το Αίγιο. Το λιμάνι της ήταν ο Ερινεός (σημερινό Λαμπίρι), στα ανοιχτά του οποίου το 412 π.Χ. συγκρούστηκαν αθηναϊκές και κορινθιακές τριήρεις.

Από τις Ρύπες ήταν ο Μύσκελος, ιδρυτής του Κρότωνα στην Κάτω Ιταλία (8ο αι.π.Χ.), ο οποίος επισκέφθηκε πριν από το ταξίδι του το μαντείο των Δελφών. Η Πυθία τον ενθάρρυνε (710 π.Χ.) κι έτσι έφυγε.

Την εξαφανισμένη αυτή πόλη προσπαθούν χρόνια να εντοπίσουν οι ερευνητές σε διάφορες περιοχές της Αχαΐας. Κι απ’ ό,τι φαίνεται, ανακαλύπτεται τώρα, μάλλον τυχαία, σε μια έκταση που ώς το 1995 ήταν ένας απέραντος αμπελώνας. Βέβαια, μέσα στις καλλιεργημένες εκτάσεις είχαν εντοπιστεί πυκνά οικοδομικά λείψανα, τοίχοι και ακέραιες κατόψεις αρχαίων κτιρίων. Επίσης οι αγρότες έβρισκαν κατά καιρούς τμήματα αγαλμάτων, που παρέδιδαν στις αρχές.

Τα δύο τελευταία χρόνια, ο κ. Βόρδος σε συνεργασία με ομάδα Γερμανών αρχαιολόγων, επικέντρωσε την έρευνά του στον ναό, που είναι δωρικός, περίπτερος του 530-510 π.Χ. και έχει διαστάσεις 16,84 Χ 31,56 μ. Ως εκ τούτου είναι εκατόμπεδος (100 ποδών) και θεωρεί πως αποτελεί έναν από τους μεγάλους ναούς της Πελοποννήσου.

Από το πλήθος των αρχιτεκτονικών μελών που έχουν βρεθεί κατά χώραν (σπόνδυλοι κιόνων, κιονόκρανα, γείσα, επιστήλια και όλος ο θριγκός) είναι δυνατή η ανάκτηση της πλήρους εικόνας του μνημείου κατά την αρχαιότητα. Το σημαντικό είναι ότι έχει βρεθεί στη θέση της η λίθινη βάση του λατρευτικού αγάλματος εντός του ναού. Οχι όμως και το άγαλμα.

Ο ναός πρέπει να είχε εξαιρετικής τέχνης αετωματικά γλυπτά της αρχαϊκής εποχής. Στις τομές που ανοίχτηκαν εξωτερικά της δυτικής κιονοστοιχίας βρέθηκαν κεφαλές, κορμοί και μέλη ολόγλυφων αγαλμάτων, που κοσμούσαν το δυτικό αέτωμα. Πρόκειται για ανδρικές κεφαλές με κράνος, άρα πολεμιστές, που φέρουν το χαρακτηριστικό μειδίαμα των αρχαϊκών χρόνων. Θραύσματα χεριών, που κρατούν ξίφη και τόξα, συνηγορούν στην απεικόνιση σκηνών μάχης. Βρέθηκαν και κάποιοι κορμοί, ανάμεσα στους οποίους ξεχωρίζει ο κορμός της Αθηνάς. Φορά χειριδωτό χιτώνα, ιμάτιο και μακρά αιγίδα. Ολα σώζονται σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης.

Για όλα αυτά θα μιλήσει ο κ. Βόρδος, σήμερα στις 7 μ.μ., στους Φίλους του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου (Τοσίτσα 1).

 
Leave a comment

Posted by on November 23, 2009 in Αίγιο