RSS

Η μάχη του Μαραθώνα λεπτό προς λεπτό

03 Dec

  • Για μας και για περίπου εξήντα γενιές Ελλήνων, ο Μαραθώνας δεν είναι η γαλήνια πεδιάδα με τα μάραθα, αλλά το πεδίο μάχης που έφερε αντιμέτωπη την Ανατολή με τη Δύση, καθορίζοντας το μέλλον της Ευρώπης.

Παράσταση της μάχης σε μελανόμορφη λήκυθο. Χρονολογείται τη δεκαετία 490-480 π.Χ.

Παράσταση της μάχης σε μελανόμορφη λήκυθο. Χρονολογείται τη δεκαετία 490-480 π.Χ.

Η ιστορία αυτού του τόπου, που αμαυρώθηκε το 2004 με την κατασκευή του ολυμπιακού κωπηλατοδρομίου στην παραλία του Σχινιά, μια περιοχή που όλοι οι ερευνητές ταυτίζουν με τον χώρο απόβασης των Περσών, άξιζε μιας μνημειώδους έκδοσης, όπως αυτή που παρουσιάστηκε χθες από το Κοινωφελές Ιδρυμα Λάτση και την Eurobank EFG. Ας πούμε και ως αντίδωρο της δικής μας γενιάς στον τόπο που λαβώσαμε, αλλά και ως προάγγελο των εορταστικών εκδηλώσεων που προγραμματίζονται, όπως είπε η γ.γ. του ΥΠΠΟ Λίνα Μενδώνη το 2010, για τη συμπλήρωση 2.500 χρόνων από τη μάχη του Μαραθώνα.

Ο πολυτελής τόμος «Ο Μαραθών και το Αρχαιολογικό Μουσείο», ο 10ος της σειράς «Ο Κύκλος των Μουσείων», διαφέρει από τους άλλους, όπως είπε και η Μαριάννα Λάτση. Εδώ δεν προβάλλεται η αρχαία ελληνική τέχνη ως δημιούργημα του ανθρώπου, αλλά ο ίδιος ο άνθρωπος και η ικανότητά του να αλλάζει τον ρου της Ιστορίας. Αναφέρεται σε ένα γεγονός, στη «συνολική ανατροπή της παγκόσμιας Ιστορίας, σε μια νίκη έξω από το μέτρο του εφικτού και σε ένα από τα ζωντανότερα ανά τους αιώνες παραδείγματα επικράτησης του ιδανικού της ελευθερίας ενάντια στην ισχύ των όπλων και της λογικής».

Το βιβλίο αυτό είναι προϊόν της βαθιάς γνώσης των αρχαιολογικών δεδομένων του τέως εφόρου Αρχαιοτήτων της περιοχής Γιώργου Σταϊνχάουερ. Ο έμπειρος αρχαιολόγος συνθέτει τις πληροφορίες εκείνων που έζησαν τη μάχη, όπως ο Αισχύλος, των άλλων που ύμνησαν τους μαχητές, όπως ο Ηρόδοτος, ο Σιμωνίδης και ο Αριστοφάνης, αλλά και όσα αφηγείται 550 χρόνια μετά ο Παυσανίας. Και μεταφέρει λεπτό προς λεπτό τις σκηνές που εκτυλίχθηκαν στην παραλία του Σχινιά την 16η ημέρα του μήνα Βοηδρομιώνος (15 Σεπτεμβρίου – 15 Οκτωβρίου).

Από την εξαιρετική αφήγησή του μαθαίνουμε σημαντικές λεπτομέρειες για την προετοιμασία, την παράταξη των δυνάμεων και τον αγώνα.

  • Οι δύο στρατοί

Στη θέση του σημερινού κωπηλατοδρομίου πρέπει να παρατάχθηκαν οι Πέρσες. Είναι η πρώτη στην Ιστορία αμφίβια επιχείρηση. Αλλά σε ποιο σημείο της ατέλειωτης αυτής παραλίας αποβιβάστηκαν οι περσικές δυνάμεις και με πόσο στρατό; Ηταν 90.000 άνδρες (Σιμωνίδης), 210.000 (Κορνήλιος Νέπωτας), 600.000 (Ιουστίνος), 25.000 (Hammond) ή 12.000-15.000 και 200 ιππείς, όπως υποθέτει τώρα ο κ. Σταϊνχάουερ. Οπως επισημαίνει «η μεταφορά μιας δύναμης μεγαλύτερης των 25.000 ανδρών θα απαιτούσε έναν τεράστιο αριθμό πλοίων, πολύ μεγαλύτερο από τον ήδη υπερβολικό αριθμό των 600 πλοίων που αναφέρει ο Ηρόδοτος: είναι γνωστό ότι η κατάφρακτη (με κατάστρωμα) τριήρης μπορεί να φέρει το πολύ σαράντα οπλίτες και η οπλιταγωγός ναυς εβδομήντα, ενώ πολύ περισσότερα πλοία θα απαιτούσε η μεταφορά των ίππων».

Οι Αθηναίοι ήταν 9.000 και μαζί με τους Πλαταιείς είχαν συγκεντρωθεί 10.000 οπλίτες. Η σύγκρουση έγινε, όπως πολλοί υποθέτουν, στην ακτή του Σχινιά, «μια μακρόστενη πευκόφυτη θίνα, ένα είδος νησίδας που κλείνει το Μεγάλο Ελος (λίμνη ή λιμνοθάλασσα στην αρχαιότητα), το οποίο κατελάμβανε -όπως και σήμερα- ολόκληρη τη ΒΑ άκρη της πεδιάδας του Μαραθώνα».

«Υστερα από μια εβδομάδα εκνευριστικής αναμονής, οι δύο παρατάξεις στέκονταν, επιτέλους, αντιμέτωπες», γράφει ο Γιώργος Σταϊνχάουερ. «Στα οκτώ στάδια (περίπου 1.500 μ.) που, όπως λέει ο Ηρόδοτος, τους χώριζαν, μόλις θα διακρίνονταν για τους Ελληνες οι λεπτομέρειες της πυκνής βαρβαρικής γραμμής που έκλεινε τον ορίζοντα. Εγιναν οι θυσίες -τα σφάγια- και βγήκαν ευνοϊκές. Το σύνθημα το έδωσε ο Μιλτιάδης απλώνοντας το χέρι».

  • Η επέλαση των Ελλήνων

Τρομακτική πρέπει να ήταν η φάλαγγα καθώς ξεκίνησε με τον στριγγό ήχο της φλογέρας. Ας τη φανταστούμε να ορμά τρέχοντας, όχι 150 μ., αλλά τα 1.500 μ. που τη χώριζαν από τις γραμμές του αντιπάλου. Είναι η εικόνα που δίνει ο Ηρόδοτος. Οι Πέρσες, λέει, «νόμιζαν ότι οι Αθηναίοι είχαν τρελαθεί και όδευαν στον όλεθρο, καθώς τους έβλεπαν λίγους να τρέχουν χωρίς να έχουν ούτε ιππικό ούτε τοξότες». Κάποια στιγμή τα επίλεκτα σώματα του περσικού στρατού έκοψαν στο κέντρο τη λεπτή γραμμή των Αθηναίων, που ετράπησαν σε φυγή προς το Αγριελίκι (ή τον Βρανά, αν η παράταξη ήταν σε λοξή θέση προς την παραλία), όπως υποθέτει ο συγγραφέας. «Αυτή ήταν η πιο κρίσιμη στιγμή της σύγκρουσης. Στο μεταξύ οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς που κατείχαν τα κέρατα είχαν προλάβει να τρέψουν σε φυγή τους αντιπάλους και κλείνοντας την τσιμπίδα (συγκλίνοντας τα κέρατα) να συντρίψουν το νικηφόρο περσικό κέντρο». Ετσι σε λίγες ώρες είχαν όλα τελειώσει για τους Πέρσες.

  • Η ταφή των νεκρών

Οι νικητές έθαψαν πρόχειρα σε ένα απλό όρυγμα τα σώματα των Περσών και έστησαν το μαρμάρινο Τρόπαιο της νίκης τους γύρω από το σημερινό εκκλησάκι της Μεσοσπορίτισσας. Τη βάση του Τροπαίου ανακάλυψε ο Μανόλης Κορρές όχι μακριά από εκεί, στο αμπέλι Σκουζέ, όπου και παλαιότερα είχε διαπιστωθεί (από τον von Eschenburg) η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού λειψάνων οστών, άτακτα θαμμένων. *

  • Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ, Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 3 Δεκεμβρίου 2009
Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on December 3, 2009 in Μαραθώνας

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: