RSS

Μακεδόνες χρυσοφόροι από το Αρχοντικό Πέλλας

23 Sep

. Κατά τη φετινή σωστική ανασκαφική έρευνα, που έγινε υπό τη διεύθυνση των αρχαιολόγων Αναστασίας και Παύλου Χρυσοστόμου στο Δυτικό νεκροταφείο του Αρχοντικού Πέλλας, ήρθαν στο φως ακόμα τριάντα εφτά τάφοι, που χρονολογούνται από την ύστερη εποχή του σιδήρου έως και τα πρώιμα ελληνιστικά χρόνια (μετά το 650 έως το 280 π.Χ.). Οι νεκροί έξι τάφων, που χρονολογούνται στην ύστερη εποχή του σιδήρου (μετά το 650-580 π.Χ.), είναι κτερισμένοι με πήλινα αγγεία και μεταλικά κτερίσματα. Σε άλλους δεκαέξι λακκοειδείς τάφους, που χρονολογούνται στα κλασικά και στα πρώιμα ελληνιστικά χρόνια, οι νεκροί ήταν αρχικά τοποθετημένοι σε ξύλινες κλίνες, σαρκοφάγους ή φορεία. Οι άνδρες συνοδεύονταν με σιδερένια όπλα (αιχμές δοράτων και μαχαίρι), μεταλλικά κοσμήματα (περόνες και δακτυλίδια), χάλκινα επίχρυσα στεφάνια μυρτιάς, σιδερένιες στλεγγίδες, χάλκινο νόμισμα και πήλινα αγγεία. Οι γυναίκες ήταν κτερισμένες με μεταλλικά κοσμήματα (ενώτια, επιστόμια, περιδέραια, περίαπτα, περόνες, πόρπες και δακτυλίδια), χάλκινα επίχρυσα στεφάνια μυρτιάς, χάλκινο νόμισμα, γυάλινα και πήλινα αγγεία, πήλινες προτομές, πήλινα ειδώλια και οστέινους αστραγάλους.

Οι νεκροί των υπόλοιπων δεκαπέντε αρχαϊκών τάφων ήταν πλούσια κτερισμένοι. Οι γυναίκες συνοδεύονταν με σιδερένιο μαχαίρι, μεταλλικά κοσμήματα (ρόδακες διαδημάτων, επιστόμια, ενώτια, περόνες, δακτυλίδια, βραχιόλια και ελάσματα), κεχριμπαρένιες χάντρες, πήλινα ειδώλια και προτομές, καθώς και χάλκινα, πήλινα, φαγεντιανά και γυάλινα αγγεία. Από αυτές ξεχωρίζει ο εγχυτρισμός-καύση κοριτσιού σε πήλινη σταμνοειδή πυξίδα, κτερισμένη με χρυσά, αργυρά και σιδερένια κοσμήματα, χρυσό επιστόμιο και ένα μοναδικό γυάλινο μυροδοχείο (εικ. 1).

Από τις εννέα ανδρικές ταφές οι τρεις (Τ 789, Τ 790, Τ 795Α) ανήκουν στην τρίτη κατηγορία των πολεμιστών. Από αυτές ξεχωρίζει η πλούσια ταφή του πολεμιστή στο μνημειακό τάφο Τ 795Α (εικ. 2), που χρονολογείται γύρω στα μέσα του 6ου αι. π.Χ. Ο νεκρός ήταν κτερισμένος με χάλκινο κράνος (εικ. 3), διακοσμημένο με χρυσές ταινίες γύρω από το άνοιγμα του προσώπου (πρόκειται για το τεσσαρακοστό τέταρτο κράνος που βρέθηκε στο νεκροταφείο), σιδερένια όπλα (ξίφος με χρυσεπένδυτη λαβή, δύο αιχμές δοράτων και τέσσερα μαχαίρια), χρυσό δακτυλίδι, χρυσό επιστόμιο και χρυσό χειρόκτιο, διακοσμημένα με έκτυπους ρόδακες και γοργόνειο, χρυσά ελάσματα για την επένδυση των υποδημάτων (εικ. 4), χρυσές ταινίες για το στόλισμα του νεκρικού ενδύματος, τρεις σιδερένιες περόνες, η μία από τις οποίες έχει χρυσή επένδυση στην κεφαλή, σιδερένια ομοιώματα δίτροχης αγροτικής άμαξας, επίπλων, οβελών και κρατευτών, εφτά σιδερένια καμπύλα αντικείμενα, δεκατέσσερα χάλκινα αγγεία (δύο λέβητες και δώδεκα φιάλες), πήλινο κορινθιακό εξάλειπτρο με ζωφόρο άγριων ζώων και θηρίων στον ώμο του, καθώς και οκτώ πήλινα πλαστικά αγγεία (ένα σε σχήμα κεφαλής κριαριού, τέσσερα όρθιων κορών, δύο καθιστού Άδη, καθώς και ένα μεγάλου όρθιου προγάστορος κουροτρόφου δαίμονα).

Έως τώρα στο Δυτικό νεκροταφείο έχουν ερευνηθεί συνολικά 1004 ταφές από τους οποίες οι 259 είναι της ύστερης εποχής του σιδήρου, οι 475 της αρχαϊκής εποχής, οι 262 των κλασικών και των πρώιμων ελληνιστικών χρόνων και οι 8 αδιάγνωστοι. Η περίπτωση του Δυτικού νεκροταφείου του Αρχοντικού, από το οποίο έχει ερευνηθεί το 5% περίπου της συνολικής του έκτασης, είναι χαρακτηριστική για την προσέγγιση όψεων της κοινωνικής συμπεριφοράς στον τομέα της διαχείρισης του θανάτου σε συγκεκριμένο χώρο και σε ορισμένα χρονικά πλαίσια. Η οργάνωση του χώρου του, η κτέριση των νεκρών και η νεκρική λατρεία εμπλουτισμένη και φορτισμένη με συμβολισμούς, που δηλώνουν την κοινωνική θέση του νεκρού και του άμεσου οικογενειακού περιβάλλοντος, η προβαλλόμενη μεταφυσική διάσταση του θανάτου μέσω συμβόλων, που λειτουργούν ως σύνδεσμοι με το «ηρωικό» (ομηρικό) παρελθόν, αναδεικνύουν τις βάσεις και τους τομείς αναφοράς μιας ιεραρχημένης κοινωνίας με εσωτερικό σύστημα αξιών και συνείδηση της ιδεολογικής ταυτότητας των μελών της.

Οι ταφές, που εντοπίζονται στο πλάτωμα και στις πλαγιές του «Λόφου 69», καθώς και της ανατολικής πλαγιάς του δυτικότερου, ψηλότερου λόφου, γίνονται στο μαλακό κατάλληλο υπέδαφος για τη διάνοιξη των απλών, αλλά και των μνημειακών ορυγμάτων με τις βαθμίδες πρόσβασης του δαπέδου τους. Η πρόσβαση στις οικογενειακές συστάδες γίνεται μέσω δρόμων και διαδρόμων, που υπάρχουν ήδη από την ύστερη εποχή του σιδήρου. Οι σημαντικότερες και πλουσιότερες μάλιστα οικογενειακές συστάδες βρίσκονται κατά μήκος δύο δρόμων, που διασταυρώνονται στη δυτική βάση του λόφου. Η γειτνίαση των ταφικών συστάδων, που περιλαμβάνουν διαχρονικές ανδρικές, γυναικείες και παιδικές ταφές (από την ύστερη εποχή του σιδήρου έως και τα πρώιμα ελληνιστικά χρόνια) οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι νεκροί θάβονταν κατά οικογένειες, πατριές και γένη.

Σύμφωνα με τα ταφικά έθιμα των Μακεδόνων ο νεκρός θάβεται με τα προσωπικά του αντικείμενα, όσο πολύτιμα και αν είναι, αλλά και με αντικείμενα ειδικά κατασκευασμένα για την ταφική χρήση. Ο νεκρός αποκτά εξέχουσα θέση στη συλλογική μνήμη και τα πολύτιμα αντικείμενα, ιδιαίτερα ο χρυσός και ο άργυρος, είναι το πια κατάλληλα υλικά να εκφράσουν την άφθαρτη σχέση με το χρόνο. Σε ταφές εξεχόντων μελών της πολεμικής αριστοκρατίας παρατηρούνται επιθανάτιες και μεταθανάτιες τελετουργίες, όπως συνάγεται από τα χάλκινα και τα πήλινα αγγεία πάνω από τις σαρκοφάγους, αλλά και τα λίθινα φράγματα προστασίας τους.

Οι πλούσιες ταφές σε μνημειακά ορύγματα της τρίτης και τέταρτης κατηγορίας των πολεμιστών χαρακτηρίζονται ως «ηρωικές», ο νεκρός δηλαδή ήθελε να έχει, σύμφωνα με τις πεποιθήσεις της μακεδονικής κοινωνίας, τη φήμη «ανδρός έξοχ’ αρίστου». Ο αφηρωϊσμός των μελών της μακεδονικής αριστοκρατίας και η ισχυρή πίστη για τη μεταθανάτια ζωή και την αναγέννηση βρίσκεται πίσω από την ταφική χρήση των χρυσών μασκών, των διαδημάτων και των άλλων ελασμάτων. Η έμφαση στην ηρωολατρεία αντανακλά πραγματικούς ανταγωνισμούς για δύναμη και κυριαρχία στην πορεία κατοχύρωσης εδαφικών κτήσεων και συγκρότησης εσωτερικών κοινωνικών δομών της μακεδονικής κοινωνίας.

Η ανασκαφική έρευνα έχει δείξει ότι οι παλαιότεροι αρχαϊκοί τάφοι των νεκροταφείων του Αρχοντικού, αλλά και των άλλων αστικών κέντρων του πυρήνα του μακεδονικού βασιλείου με επείσακτα προϊόντα από τη Χαλκιδική, τη νότια Ελλάδα, τα νησιά του Αιγαίου και τις παραλιακές πόλεις της Μ. Ασίας χρονολογούνται από την αρχή της βασιλείας του Αλκέτα, παππού του Αλεξάνδρου Α΄ (Μέση Κορινθιακή Περίοδος, 580-560 π.Χ.). Μετά από αυτό το χρονικό όριο επιβεβαιώνεται η πρόσβαση του πληθυσμού σε σταθερά μεγάλες ποσότητες ειδών πολυτελείας και πρώτων υλών, πιστοποιώντας την ανάπτυξη στη μακεδονική κοινωνία πολυσύνθετων μορφών οργάνωσης στη διοίκηση, στο στρατό, στην οικονομία και στο εμπόριο. Η απόκτηση τέτοιων αντικειμένων γοήτρου και πολύτιμων αγαθών προϋποθέτει πρόσβαση σε νέες πηγές πλούτου, παραγωγή και διάθεση πλεοναζόντων αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, καθώς και πολιτική οργάνωση με την εδραίωση της δυναστείας των Τημενιδών.

Από το μέγεθος του οικισμού με τα εκτεταμένα νεκροταφεία του, τους αριθμούς των τάφων και τον πλούτο των κτερισμάτων τους, πιστοποιείται η σημασία της πόλης, που βρίσκεται σε απόσταση 5 χλμ. από την Πέλλα των κλασικών χρόνων, η οποία θα ήλεγχε μια ευρεία περιοχή, ώστε να εξασφαλίζεται η επάρκεια τροφοδοσίας του αστικού πληθυσμού, καθώς και η υποστήριξη του εξαγωγικού εμπορίου για τον προσπορισμό πρώτων υλών, αγαθών πολυτελείας και καταναλωτικών προϊόντων.

Ήδη πρώιμα η πλειοψηφία των Μακεδόνων από τη μετακινούμενη κτηνοτροφία προχώρησε στην καλλιέργεια της εύφορης αγροτικής γης και στη μόνιμη εγκατάσταση σε οικισμούς, που είχαν δική τους αυτονομία και διοίκηση. Με αυτές τις εξελίξεις ο αμιγής πληθυσμός είχε διατηρήσει σε κάθε πόλη την κοινωνική συνοχή, που είχε αποτελέσει στο παρελθόν γνώρισμα της ποιμενικής «ομάδας». Η επέκταση των Μακεδόνων, βόρειου ελληνικού πολεμικού φύλου, που για λόγους ιστορικούς παρέμειναν σε αρχαϊκές μορφές οργάνωσης, όσον αφορά την κοινωνική και την πολιτική τους οργάνωση, οφείλεται κυρίως στην ηγετική ικανότητα των βασιλέων και στη στρατιωτική τους οργάνωση, καθώς και στην εισαγωγή της τεχνολογίας και της τακτικής του πολέμου των νότιων Ελλήνων δύο και πλέον αιώνες πριν από την εποχή του Φιλίππου Β΄.


Κατάλογος εικόνων

Εικ. 1. Γυάλινο μυροδοχείο (αμφορίσκος) από τον εγχυτρισμό-καύση του
κοριτσιού του τάφου Τ 810.
Εικ. 2. Η ταφή του πολεμιστή του τάφου Τ 795Α.
Εικ. 3. Το χάλκινο κράνος και το χρυσό επιστόμιο του πολεμιστή του
τάφου Τ 795Α.
Εικ. 4. Χρυσά ελάσματα από τον πολεμιστή του τάφου Τ 795Α.

. . .
Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on September 23, 2010 in Ανασκαφές, Πέλλα

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: