RSS

Monthly Archives: January 2011

Συνδιάσκεψη για τη διαμόρφωση Εθνικής Πολιτικής για τα Αρχεία και τις Βιβλιοθήκες

Η διαμόρφωση νέας εθνικής πολιτικής για τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και τις Βιβλιοθήκες θα βρεθεί στο επίκεντρο Συνδιάσκεψης, υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια, που θα διεξαχθεί την Πέμπτη και την Παρασκευή, 27 και 28 Ιανουαρίου 2011, στην Αίγλη του Ζαππείο (αίθουσα «Πρωτέας»).

Η ομιλία της Υπουργού Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, Άννας Διαμαντοπούλου, στη Συνδιάσκεψη θα πραγματοποιηθεί αύριο, 27/01/2011, στις 11:00.

Στη Συνδιάσκεψη έχουν κληθεί εκπρόσωποι της επιστημονικής κοινότητας-  που έρχονται σε επαφή με τη γνώση και την πληροφορία – εκπρόσωποι εκπαιδευτικών, πολιτιστικών και μορφωτικών φορέων, εκπρόσωποι των κομμάτων και εμπειρογνώμονες από τις διεθνείς Ενώσεις Αρχείων και Βιβλιοθηκών.

Στόχος είναι τα Αρχεία και οι Βιβλιοθήκες να αποτελέσουν πηγή γνώσης, πληροφόρησης, πολιτισμού, εκπαίδευσης και παραγωγικής διαδικασίας σε ελληνικό και διεθνές επίπεδο.

Κεντρικός άξονας της νέας πολιτικής του Υπουργείου Παιδείας είναι η δημιουργία εθνικού συστήματος Βιβλιοθηκών και Αρχείων. Η ενοποιημένη δράση Βιβλιοθηκών-Αρχείων και Μουσείων θα αποτελέσει αναπτυξιακό εργαλείο, για την προβολή του πολιτιστικού πλούτου, της ιστορίας και της αρχειακής μνήμης της χώρας μας σε όλο τον κόσμο. Θα συμβάλει, επίσης, στην ανάληψη πρωτοβουλιών κοινής πολιτισμικής δράσης με όμορες χώρες.

Στόχος της εθνικής πολιτικής είναι η συνεργασία των Βιβλιοθηκών και των Αρχείων για τη στήριξη του στρατηγικού στόχου της κυβέρνησης, για την προώθηση της Έρευνας, της Εκπαίδευσης και της Διά Βίου Μάθησης.

Η ψηφιοποίηση των Αρχείων και η χρήση των  Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας δίνουν σε όλους τους πολίτες τη δυνατότητα για διαφανή και νομοθετικά κατοχυρωμένη πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα, στα αρχεία της Βουλής και στα αρχεία πρώην Προέδρων της Δημοκρατίας και Πρωθυπουργών, που φυλάσσονται σε ιδρύματα- εφόσον δεν συντρέχει λόγος κρατικής ασφάλειας ή προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Ο βιβλιακός και αρχειακός πλούτος της χώρας μας μπορεί να αξιοποιηθεί, με σημαντικά αποτελέσματα, στην επιστημονική έρευνα και στην εκπαιδευτική διαδικασία. Τα ιστορικά τεκμήρια γίνονται, πλέον, προσβάσιμα από την αίθουσα διδασκαλίας, ώστε, μεταξύ άλλων, να καλλιεργηθεί η φιλαναγνωσία, να συνδεθούν οι βιβλιοθήκες με την εκπαίδευση και την αναζήτηση πηγών, να προβληθεί η τοπική ιστορία κ.λπ.

Στόχος  είναι, επίσης, η συνεργασία των Γενικών Αρχείων του Κράτους με Πανεπιστήμια και σχολικές μονάδες,  για τη συστηματική οργάνωση εκθέσεων αρχειακού υλικού, τόσο σε κεντρικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο.

Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on January 27, 2011 in Αρχεία, Βιβλιοθήκες

 

Επιστροφές Αρχαιοτήτων – Αίγυπτος: Συνεχίζει να προκαλεί η Γερμανία

 

Η προτομή της βασίλισσας Νεφερτίτης, που βρίσκεται κλεμμένη στο Βερολίνο

Με τη νοημοσύνη, τα νεύρα και την πολιτιστική κληρονομιά ενός λαού «παίζει» η γερμανική κυβέρνηση, όσον αφορά στην επιστροφή της προτομής της βασίλισσας Νεφερτίτης από το Βερολίνο στην Αίγυπτο.

Χτες, ο γνωστός επικεφαλής του αιγυπτιακού Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων Ζάχι Χαουάς, δήλωσε ότι έχει υποβάλλει «επίσημο αίτημα» για την επιστροφή της προτομής, με την υποστήριξη του Αιγύπτιου πρωθυπουργού, Αχμεντ Ναζίφ, και του υπουργού Πολιτισμού, Φαρούκ Χόσνι, προς τον Χέρμαν Πάρτσινγκερ, διευθυντή του ιδρύματος και υπεύθυνο για τη διαχείριση των δημόσιων γερμανικών μουσείων, συμπεριλαμβανομένου του Νόιες Μουζέουμ (Νέου Μουσείου), όπου εκτίθεται η προτομή της Νεφερτίτης.

Ωστόσο, επίσης χτες, η γερμανική κυβέρνηση διέψευσε ότι έλαβε «επίσημο αίτημα» από την Αίγυπτο, με τον εκπρόσωπο Τύπου του γερμανικού ΥΠΕΞ, Αντρέα Πέσκε, να δηλώνει ότι «δεν πρόκειται για επίσημο αίτημα», γιατί… «ένα επίσημο αίτημα διατυπώνεται από μία κυβέρνηση προς μία άλλη»! Προσθέτοντας ότι η θέση της γερμανικής κυβέρνησης σ’ αυτό το θέμα «είναι γνωστή και δεν έχει αλλάξει». Δηλαδή, η Γερμανία παραμένει αντίθετη στην επιστροφή αυτού του σημαντικού έργου της φαραωνικής εποχής.

Στο ίδιο πλαίσιο το γερμανικό ίδρυμα, που παρέλαβε το αίτημα, ανέφερε σε ανακοίνωσή του ότι δεν πρόκειται «για επίσημο αίτημα», επισημαίνοντας ότι ο Αιγύπτιος Πρόεδρος δεν το είχε υπογράψει. «Η θέση του ιδρύματος που είναι υπεύθυνο για τα δημόσια γερμανικά μουσεία, όσον αφορά την επιστροφή της προτομής της Νεφερτίτης παραμένει ίδια. Είναι και θα παραμείνει η καλύτερη πρέσβειρα της Αιγύπτου στο Βερολίνο», προσθέτει η ανακοίνωση.

Την προτομή, ηλικίας 3.400 ετών, βρήκε, το 1912, στη νότια Αίγυπτο ο Γερμανός αρχαιολόγος Λούντβιχ Μπόρχαρτ. Η Αίγυπτος ζητάει την επιστροφή της από τη δεκαετία του 1930. [Ριζοσπάστης, Τρίτη 25 Γενάρη 2011

 

Tags:

Καλλιτεχνικοί διευθυντές σε ΚΟΑ και Λυρική

Μετά από μεγάλη καθυστέρηση, το ΥΠΠΟΤ τοποθέτησε καλλιτεχνικούς διευθυντές σε δύο μεγάλους πολιτιστικούς οργανισμούς. Οπως ανακοινώθηκε, χτες, ο αρχιμουσικός Μύρωνας Μιχαηλίδης – από το 2004 ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης – τοποθετήθηκε στη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Ο αρχιμουσικός Βασίλης Χριστόπουλος ανέλαβε τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, ενώ τις προσεχείς ημέρες θα γίνει πρόσκληση ενδιαφέροντος για τη θέση καλλιτεχνικού διευθυντή στην Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, η θέση του διευθυντή, που κατείχε ο αρχιμουσικός Βύρων Φιδετζής, ήταν κενή από τον Αύγουστο του 2009 και παρότι είχε προκηρυχθεί στις αρχές του περασμένου καλοκαιριού, με καταληκτική ημερομηνία υποβολής υποψηφιοτήτων τις 30/7/2010 (!), επί μήνες δεν υπήρχε καμία εξέλιξη. Αυτό είχε σοβαρότατες συνέπειες για την ορχήστρα, καθώς δεν μπορούσαν να γίνουν οι κατάλληλες κινήσεις, ώστε να στελεχωθεί με το απαραίτητο για τη λειτουργία της προσωπικό και ο καλλιτεχνικός προγραμματισμός της να είναι στον «αέρα». Πάντως, η τοποθέτηση καλλιτεχνικών διευθυντών, από μόνη της δε διασφαλίζει την επίλυση των μεγάλων προβλημάτων ορχηστρών και της Λυρικής που αντιμετωπίζουν δραματική συρρίκνωση του προϋπολογισμού τους, ως συνέπεια της πολιτικής απαξίωσης του πολιτισμού, μια πολιτική που εφαρμόζεται διαχρονικώς από τις κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ και ΝΔ. [Ριζοσπάστης, Τρίτη 25 Γενάρη 2011]

 

Tags:

Διαψεύδει το Βερολίνο ότι έλαβε αίτημα από την Αίγυπτο για επιστροφή της Νεφερτίτης

  • Αντιτίθεται η Γερμανία
Η προτομή της Νεφερτίτης
Η προτομή της Νεφερτίτης   

Βερολίνο, Γερμανία

Η γερμανική κυβέρνηση διέψευσε τη Δευτέρα ότι έχει λάβει «επίσημο αίτημα» από την Αίγυπτο για την επιστροφή της προτομής της βασίλισσας Νεφερτίτης που εκτίθεται στο Βερολίνο, αφήνοντας παράλληλα να εννοηθεί ότι είναι αντίθετη σε μία τέτοια κίνηση.

«Δεν πρόκειται για επίσημο αίτημα: ένα επίσημο αίτημα διατυπώνεται από μία κυβέρνηση προς μία άλλη» δήλωσε ο εκπρόσωπος Τύπου του γερμανικού υπουργείου Εξωτερικών Αντρέας Πέσκε σε συνέντευξη Τύπου. Η θέση της γερμανικής κυβέρνησης σε αυτό το θέμα «είναι γνωστή και δεν έχει αλλάξει», πρόσθεσε. Η Γερμανία παραμένει αντίθετη στην επιστροφή αυτού του σημαντικού έργου της φαραωνικής εποχής.

Νωρίτερα, ο επικεφαλής του αιγυπτιακού Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων (CSA) Ζάχι Χαουάς είχε δηλώσει ότι έχει υποβάλλει επίσημο αίτημα, με την υποστήριξη του Αιγύπτιου πρωθυπουργού Άχμεντ Ναζίφ και του υπουργού Πολιτισμού Φαρούκ Χόσνι, προς τον Χέρμαν Πάρτσινγκερ, διευθυντή του ιδρύματος που είναι υπεύθυνο για τη διαχείριση των δημόσιων γερμανικών μουσείων, συμπεριλαμβανομένου του Νόιες Μουζέουμ (Νέου Μουσείου) όπου εκτίθεται η προτομή της Νεφερτίτης.

Το Ίδρυμα, από την πλευρά του, αναφέρει σε ανακοίνωσή του ότι δεν πρόκειται για επίσημο αίτημα, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων ότι ο Αιγύπτιος πρόεδρος δεν το είχε υπογράψει. «Η θέση του ιδρύματος που είναι υπεύθυνο για τα δημόσια γερμανικά μουσεία όσον αφορά την επιστροφή της προτομής της Νεφερτίτης παραμένει ίδια. Είναι και θα παραμείνει η καλύτερη πρέσβειρα της Αιγύπτου στο Βερολίνο» προσθέτει η ανακοίνωση.

Η προτομή, ηλικίας 3.400 ετών, βρέθηκε το 1912 στη νότια Αίγυπτο από το Γερμανό αρχαιολόγο Λούντβιχ Μπόρχαρτ. Η Αίγυπτος ζητάει την επιστροφή της από τη δεκαετία του 1930, χωρίς επιτυχία μέχρι τώρα.

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ/Γαλλικό/Γερμανικό

Σχετικά άρθρα

 

Τα ηφαίστεια και ο πολιτισμός του Αιγαίου

  • Προκάλεσαν μεγάλο φόβο στους λαούς που αποτυπώθηκε στους μύθους, ενώ ταυτόχρονα αποτέλεσαν αιτία της ακμής τους
  • Του Χρ. Γ. Ντουμα*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 23/01/2011

Η σχετικά πρόσφατη (δεκαετία του 1960) θεμελιώδης σύλληψη της τεκτονικής των πλακών αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία της γεωλογικής επιστήμης. Χάρη σ’ αυτήν οι μεταβολές που συντελούνται στον φλοιό της γης έγιναν πιο κατανοητές και μπόρεσαν να δώσουν πειστικές εξηγήσεις σε πολλά τεκτονικά φαινόμενα. Οι τεράστιες πλάκες, πάχους περίπου 100 χιλιομέτρων, που συναπαρτίζουν τη λιθόσφαιρα βρίσκονται σε διαρκή κίνηση, σαν παγόβουνα που κινούνται σε ωκεανούς. Από τις πλάκες αυτές, άλλες προσεγγίζουν η μία την άλλη συχνά αλληλοσυγκρουόμενες και άλλες απομακρύνονται η μία από την άλλη. Στην περιοχή που μας ενδιαφέρει, στη Μεσόγειο, η αφρικανική πλάκα κινούμενη προς τα βορειοανατολικά με ετήσια ταχύτητα περίπου 5 εκατοστών εισχωρεί κάτω από την ευρασιατική πλάκα επηρεάζοντας σημαντικά την ανατολική λεκάνη της Μεσογείου. Τη γραμμή συνάντησης των δύο πλακών ορίζει το λεγόμενο ελληνικό ή νοτιοαιγαιακό ηφαιστειακό τόξο, το οποίο εκτεινόμενο από τη Μεγαρίδα ώς τη χερσόνησο της Αλικαρνασσού, περιλαμβάνει πέντε αξιόλογα ηφαιστειακά κέντρα: το Σουσάκι στη Μεγαρίδα, τα Μέθανα στην Ερμιονίδα, τη Μήλο, τη Σαντορίνη και τη Νίσυρο. Τα ηφαίστεια αυτά αποτελούν έναν από τους κρίκους της ηφαιστειακής αλυσίδας που εκτείνεται ανατολικά στην κεντρική Μικρά Ασία και δυτικά στη νότια Ιταλία και Σικελία.

Κατόπιν αυτού γίνεται κατανοητή η ιδιαίτερη ευαισθησία που εμφανίζει η περιοχή του Αιγαίου αλλά και η Μεσόγειος γενικότερα. Οι μεγάλοι καταστρεπτικοί σεισμοί του Μαρόκου, της Ιταλίας ή της Τουρκίας που έχουν αφήσει έντονο τον απόηχό τους το επιβεβαιώνουν, ενώ ο χάρτης, στον οποίο σημειώνονται μόνο οι άνω των 4,5 βαθμών της κλίμακας Richter σεισμοί που εκδηλώθηκαν στην περιοχή μόνο σε μια εικοσιπενταετία (1963-1987), εξηγεί γιατί μια σεισμική δόνηση δεν αποτελεί ιδιαίτερη είδηση, όταν μάλιστα δεν συνοδεύεται από καταστροφές ή ανθρώπινα θύματα.

Αρχαίοι μύθοι

Η συχνή σεισμική δραστηριότητα στο Αιγαίο χωρίς αμφιβολία επέδρασε στις συμπεριφορές των ανθρώπων τόσο σε πρακτικό όσο και σε ιδεολογικό επίπεδο. Σε πρακτικό επίπεδο, η προσπάθεια να ανακαλυφθούν μέσα και τρόποι για αποτελεσματικότερη αντισεισμική προστασία, για μια ζωή ασφαλέστερη, αποτέλεσε και αποτελεί πάγιο κίνητρο για συνεχή και επισταμένη μελέτη των σεισμικών φαινομένων. Στον βαθμό δε που η γνώση δεν βοηθούσε στην κατανόησή τους, τα φαινόμενα αυτά αποδίδονταν σε ανεξέλεγκτες υπερφυσικές δυνάμεις ανάλογα με το εκάστοτε ιδεολογικό υπόβαθρο. Βεβαίως δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ποιαν εξήγηση έδιναν στα φαινόμενα αυτά οι προϊστορικοί κάτοικοι του Αιγαίου. Ωστόσο, εξηγήσεις που δίνονται από αρχαίους ελληνικούς μύθους χωρίς αμφιβολία ανάγονται σε πολύ πιο παρωχημένες εποχές.

Ενας από αυτούς τους μύθους περιγράφει τον πόλεμο των θεών με τα παιδιά της Γης, τους Γίγαντες, και είναι γνωστός ως Γιγαντομαχία. Σύμφωνα, λοιπόν, με τον μύθο αυτόν η Σικελία δεν είναι παρά το νεκρό σώμα του γίγαντα Εγκέλαδου, ο οποίος υπέκυψε στο θανατηφόρο βέλος της θεάς Αθηνάς. Αποσπώντας ένα κομμάτι ξηράς από την Κω ο Ποσειδών δημιούργησε το νησί της Νισύρου καταπλακώνοντας μ’ αυτό τον γίγαντα Πολυβότη. Ο γεωγράφος Στράβων έχει διασώσει πληροφορίες, σύμφωνα με τις οποίες το όρος Σίπυλος στη Λυδία, κοντά στη Σμύρνη, είχε κατακερματιστεί από σεισμούς κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ταντάλου (Ι 3:17, ΧΙΙ 8:18). Ισως δε με τα γεγονότα αυτά σχετίζεται και ο μύθος, σύμφωνα με τον οποίο μια από τις ποινές που οι θεοί είχαν επιβάλει στον Τάνταλο ήταν το μαρτύριο του βράχου που κρεμόταν πάνω από το κεφάλι του.

Οι σεισμοί και οι εκρήξεις ηφαιστείων ποτέ δεν έπαψαν να δίνουν τροφή σε δεισιδαιμονίες και προλήψεις, διαμορφώνοντας την ιδεολογία των ανθρώπων που απέδιδαν τα φαινόμενα σε θεϊκή οργή. Ετσι, οι θαλασσοκράτορες Ρόδιοι, μετά την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας το 197 π.Χ. έσπευσαν να ιδρύσουν ιερό του Ποσειδώνος στο νησάκι που αναδύθηκε. Αλλά και πολλούς αιώνες αργότερα (726 μ.Χ.), άλλη έκρηξη του ίδιου ηφαιστείου έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης των δύο εξουσιών της εποχής, της Εκκλησίας και του αυτοκράτορα, με την καλλιέργεια της δεισιδαιμονίας των απλοϊκών ανθρώπων. Ερμήνευσαν την έκρηξη ως ένδειξη της οργής του Θεού η μεν Εκκλησία για να πολεμήσει τον αυτοκράτορα καταγγέλλοντάς τον ως θεομάχο, εκείνος δε, Λέων Γ΄ ο Ισαυρος, για να εξουδετερώσει την επιρροή του μοναχισμού προσεταιριζόμενος τους οπαδούς της αίρεσης των εικονοκλαστών ή εικονομάχων.

Η καλλιέργεια αυτής της δεισιδαιμονίας δυστυχώς δεν έχει εκλείψει ώς τις μέρες μας, αν κρίνει κανείς από τη συμπεριφορά τόσο της Εκκλησίας όσο και του επίσημου κράτους, που με υψηλά ιστάμενους εκπροσώπους των συμμετέχουν δημόσια σε τελετουργικές πράξεις προκειμένου να… εξορκιστεί ο σεισμός! Οι προσπάθειες όμως για λογική εξήγηση του φαινομένου είναι πολύ παλιές. Ο Στράβων, για παράδειγμα, περιγράφει την ανάδυση της σημερινής Παλαιάς Καμένης στη Θήρα σαν να την ανασήκωναν με μοχλό («ανεφύσησαν κατ’ ολίγον εξαιρομένην ως αν οργανικώς»). Ομολογεί δε ότι προβαίνει στις εξηγήσεις αυτές προκειμένου να πάψουν παρόμοια γεωλογικά φαινόμενα να προκαλούν δέος και θαυμασμό. Στοχεύει, όπως λέει, «προς την αθαυμαστίαν των τοιούτων μεταβολών», ώστε «τα τοιαύτα παραδείγματα προ οφθαλμών τεθέντα παύσει την έκπληξιν» (Ι, 3. 16). Είναι σαφής η προσπάθεια του γεωγράφου να ενισχύσει το κύρος της γεωγραφίας ως επιστήμης. Ωστόσο, δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι πέρα από τις σκοπιμότητες της εκάστοτε εξουσίας, η λαϊκή αντίληψη που διαμορφώνεται γύρω από τα φυσικά φαινόμενα, όσο απλοϊκή κι αν φαίνεται, δεν παύει να αποτελεί μια προσπάθεια ερμηνείας και κατανόησης γεγονότων με τα οποία οι άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να συμβιώνουν.

Πολύτιμα ορυκτά για έργα τέχνης

Τα ηφαίστεια όμως δεν ήσαν μόνο πρόξενοι κακών. Χάρη στη δράση τους είχαν διαμορφωθεί κοιτάσματα πετρωμάτων και μεταλλευμάτων που ευθύς ως ο άνθρωπος εγνώρισε τις ιδιότητές τους τα έθεσε στην υπηρεσία του. Και μέσα στο Αιγαίο δεν είναι λίγα τα νησιά που, χάρη στην ηφαιστειογενή προέλευσή τους, έδωσαν τη δυνατότητα στους κατοίκους τους όχι απλώς να επιβιώσουν αλλά συχνά και να μεγαλουργήσουν. Κατά μήκος των ανατολικών ακτών του Αιγαίου η Λήμνος, η Λέσβος, η Κως -παλιά εσβεσμένα ηφαίστεια και οι τρεις- διαδραμάτισαν σπουδαίους ρόλους στο διάβα του χρόνου. Νοτιότερα η Αίγινα, η Κέα, η Σίφνος, η Σέριφος χάρη στα κοιτάσματά τους βρέθηκαν στην πρωτοπορία του πολιτισμού.

Πιο αποφασιστική όμως και μεγαλύτερης διάρκειας ήταν η συμβολή δύο άλλων νησιών, της Μήλου και της Θήρας. Η Μήλος από την 9η τουλάχιστον χιλιετία π.Χ. και μέχρι το τέλος της Εποχής του Χαλκού προμήθευε ηφαιστειογενές γυαλί, οψιανό, για την κατασκευή εργαλείων. Καολίνης, από τη Μήλο επίσης χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή σπάνιων αγγείων πολυτελείας στη Νεολιθική Νέα Μάκρη της Αττικής ενώ αργότερα, στις αρχές της 3ης χιλιετίας π.Χ., αποτέλεσε την παχύρρευστη μάζα που έδινε έμφαση στην εγχάρακτη διακόσμηση των πρωτοκυκλαδικών αγγείων. Οσο για τη Θήρα, πέρα από τα πετρώματα και ορυκτά που χρησιμοποιήθηκαν για καθημερινές ανάγκες (π.χ. εργαλεία, σκεύη, μέταλλα), οι τελευταίες έρευνες έδειξαν ότι τα ψιμύθια που οι κυρίες των τοιχογραφιών του Ακρωτηρίου χρησιμοποιούσαν για τον καλλωπισμό τους είχαν ως βάση οξείδια του μολύβδου, τα οποία αφθονούν στις παρειές της Καλντέρας. Ακόμη, ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα που σχετιζόταν με θέματα υγιεινής, οι Θηραίοι φαίνεται ότι το αντιμετώπισαν εκμεταλλευόμενοι τον ορυκτό πλούτο του νησιού τους. Πρόκειται για την προστασία της πόλης του Ακρωτηρίου από τις επιπτώσεις που ενδεχομένως θα είχαν οι χώροι υγιεινής μέσα στα σπίτια.

* Ο κ. Χρ. Γ. Ντούμας είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

 
Leave a comment

Posted by on January 24, 2011 in Αιγαίο

 

Tags:

Οι «Μαγεμένες» στη Θεσσαλονίκη

  • Μετά 164 χρόνια, τα γλυπτά της κορινθιακής στοάς στην Αγορά βγαίνουν από το Λούβρο και επιστρέφουν στην πόλη τους
  • Της Γιωτας Mυρτσιωτη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 23-01-11

Ο τίτλος και ο μύθος που τις περιβάλλει είναι ελκυστικός. Εχει έρωτα, μάγια και ξόρκια, μαρμαρωμένους βασιλιάδες, θεούς και ήρωες της ελληνικής μυθολογίας. Εχει το πέρασμα από τον αρχαίο στον χριστιανικό κόσμο, την ίδια την ιστορία της Θεσσαλονίκης, τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της, τις περιπέτειες της διαχρονικής πόλης στο διάβα των αιώνων. Κανένα έργο τέχνης της ρωμαϊκής περιόδου δεν τροφοδότησε τη λαϊκή φαντασία όσο οι «Μαγεμένες», οι «Incantadas» στη σεφαραδίτικη διάλεκτο για τους Εβραίους, τα «Είδωλα» για τους χριστιανούς, οι «Καρυάτιδες της Θεσσαλονίκης». Και όσο οι ανάγλυφες μυθολογικές μορφές παραμένουν ξενιτεμένες στο Παρίσι, συνεχίζοντας τη μακρόχρονη διαδρομή μακριά από την πόλη τους, τόσο ο μύθος εξάπτει την περιέργεια, γεννά προσδοκίες και την επιθυμία για «επιστροφή».

Προσπάθειες για «επαναπατρισμό» είχαν γίνει στο παρελθόν σε επετείους της πόλης (2.300 χρόνια, δεκαετία ’80, Πολιτιστική Πρωτεύουσα, 1997). Ολες οι διαπραγματεύσεις ναυάγησαν λόγω κόστους. Το αίτημα επανήλθε πριν από ένα χρόνο ενόψει του εορτασμού των 100 χρόνων από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Η «επιστροφή» των πρωτότυπων γλυπτών απορρίφθηκε και το Μουσείο του Λούβρου δέχθηκε να κατασκευάσει αντίγραφα και να τα παραχωρήσει μαζί με τις μήτρες των εκμαγείων (τις οποίες μπορεί να χρησιμοποιεί η Θεσσαλονίκη) έναντι περίπου 150.000 ευρώ. Οι δημοτικές εκλογές πάγωσαν το θέμα, αλλά ο νέος δήμαρχος κ. Γιάννης Μπουτάρης, ο οποίος δείχνει ιδιαίτερη ευαισθησία στην ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας της πόλης, είναι αποφασισμένος. Εξασφάλισε το κονδύλι και όπως φαίνεται οι Μαγεμένες θα βρίσκονται στην πόλη το 2012.

Οι τέσσερις πεσσοί με τις αμφίπλευρες οκτώ ανάγλυφες παραστάσεις, το επιστύλιο μήκους περίπου τριών μέτρων που τις στήριζε και τέσσερα κιονόκρανα της μαρμάρινης σύνθεσης, έπειτα από 164 χρόνια, βγαίνουν σε περίοπτη θέση στο Λούβρο. Αφορμή αποτελεί η μεγάλη έκθεση «Η Αρχαία Μακεδονία και το βασίλειο του Μεγάλου Αλεξάνδρου» (εγκαινιάζεται τον ερχόμενο Oκτώβριο) όπου οι Μαγεμένες θα προσελκύσουν τα βλέμματα εκατομμυρίων επισκεπτών του γαλλικού μουσείου.

Χάρη στην έκθεση τα αγάλματα συντηρούνται για πρώτη φορά, ενώ παράλληλα αναμένεται η δημοσίευση εκτενούς μελέτης με νέα στοιχεία από τον καθηγητή Αρχαιολογίας πανεπιστημίου του Παρισιού κ. Μισέλ Σεβ. Η διαδικασία της αποκατάστασης του μνημειακού συνόλου ξεκίνησε το 2009. Τα μάρμαρα της Θεσσαλονίκης μπήκαν για πρώτη φορά στο μικροσκόπιο των αναλύσεων (αρχαιομετρική μελέτη) για να διαπιστωθεί αν κιονόκρανα και ανάγλυφες παραστάσεις προέρχονται από το ίδιο υλικό. Η γιγάντια επιχείρηση συντήρησης βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Το περασμένο καλοκαίρι, οι συντηρητές ολοκλήρωσαν τις Μαγεμένες, ενώ σε λίγες μέρες αρχίζουν τον καθαρισμό του επιστυλίου και των κιονόκρανων.

«Δέκα ημέρες μελετούσαν οι συντηρητές τη μέθοδο που θα ακολουθήσουν στη συντήρηση. Βασικό μέλημα ήταν η ασφάλεια του μαρμάρου. Οι παραστάσεις ήταν πολύ σκούρες, επικαλυμμένες από μια κρούστα. Πολλά σημεία, εκτεθειμένα στη βροχή ανά τους αιώνες, έφεραν μεγαλύτερη φθορά, ενώ εμφανή είναι τα σημάδια που άφησαν οι σφαίρες από πυροβολισμούς, πιθανόν στρατιωτών, τον 17ο–18ο αιώνα», περιγράφει στην «Κ» η διευθύντρια του τμήματος Ελληνικών και Pωμαϊκών Αρχαιοτήτων του Μουσείου του Λούβρου κ. Σοφί Ντεκά, που βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη για την προετοιμασία της μεγάλης έκθεσης.

  • Συντήρηση και νέες μελέτες

Η συντήρηση των γλυπτών, εξηγεί, πραγματοποιήθηκε επιτόπου στην αίθουσα όπου εκτίθενται τα τελευταία χρόνια. Η μεταφορά τους σε εργαστήρι λόγω βάρους ήταν δύσκολη, ωστόσο τα μάρμαρα της Θεσσαλονίκης θα μετακινηθούν για την έκθεση της Μακεδονίας. Το μνημειακό σύνολο θα στηθεί στην ενότητα των ρωμαϊκών χρόνων, ακολουθώντας ένα άγνωστο σχέδιο ακουαρέλας του Φοβέλ (τέλος 18ου αιώνα) που ανακάλυψαν πριν από έξι χρόνια οι ερευνητές του μουσείου σε μια μικρή έκθεση στη νότια Γαλλία. Ανήκει σε ιδιωτική συλλογή και βάσει αυτού μαζί με τις ζωγραφικές απεικονίσεις του Χαβιέ Ντοτιέ (1686) και του Τζέιμς Στιούαρτ (1754) οι Μαγεμένες θα ξαναβρούν τη θέση που είχαν στην κορινθιακή στοά της Θεσσαλονίκης. Μια πρώτη προσπάθεια αναπαράστασης του μαρμάρινου συνόλου των Μαγεμένων, όπως αποκαλύπτει η κ. Ντεκά, είχαν επιχειρήσει οι Γάλλοι το 1930. Το εγχείρημα όμως δεν ολοκληρώθηκε λόγω επικινδυνότητας.

Οι νέες μελέτες είναι έτοιμες. Η κ. Ντεκά ξεδιπλώνει στην «Κ» τα σχέδια για τις «ξακουστές», όπως τις αποκαλεί, που από το περασμένο καλοκαίρι, πεντακάθαρες, αποκαλύπτουν –παρά τις πληγές– τις λεπτομέρειές τους στη χρυσοποίκιλτη αίθουσα του γαλλικού μουσείου. «Πριν από τη συντήρηση δεν ήταν εύκολο να κατανοήσει κανείς τις μορφές των θεών και των ηρώων».

Στην αρχική τους μορφή αποτελούσε τμήμα κορινθιακής κιονοστοιχίας του 2ου–3ου αιώνα μ. Χ. στη νότια είσοδο της Αρχαίας Αγοράς (βόρεια της Εγνατίας Οδού) που συσχετίζεται με τις Αυτοκρατορικές Θέρμες. Δεν υπάρχει εικόνα για το πλήρες μέγεθος της στοάς, ωστόσο ο τόπος δεν χάνει την ιστορία του. Στη νοτιοανατολική γωνία της Αρχαίας Αγοράς έχει εντοπιστεί το ελληνιστικό Βαλανείο (λουτρό), ακολούθησε το ρωμαϊκό αυτοκρατορικό συγκρότημα (Θέρμες) τον 2ο–3ο αιώνα μ. Χ. – εκεί ήταν και παραμένουν έως σήμερα τα Λουτρά «Ο Παράδεισος». Επί οθωμανικής κατοχής οι Μαγεμένες βρίσκονταν στην αυλή του αρχοντικού του Εβραίου υφασματέμπορου Αλιάτσι Αρδίτη στην εβραϊκή γειτονιά του κέντρου, γοητεύοντας τους επισκέπτες της πόλης, πριν τις αγοράσει ο Γάλλος επιγραφολόγος Εμμανουήλ Μίλερ το 1864, για να βρεθούν ένα χρόνο αργότερα ανάμεσα σε άλλες αρχαιότητες, ελληνικές και ρωμαϊκές, στο Μουσείο του Λούβρου.

  • Παράνομος έρωτας και μαγεία

Την ιστορία τους αναμένεται να διηγηθούν και πάλι στη Θεσσαλονίκη. Ντυμένες με τον μύθο της λαϊκής αφήγησης που τις ακολουθεί από τον 17ο αιώνα: του παράνομου έρωτα και της μαγείας ανάμεσα στον Μέγα Αλέξανδρο και μιας βασίλισσας, η οποία, σύμφωνα με τη λαϊκή φαντασία, «κατοικούσε στο παλάτι που υπήρξαν κάποτε τα ερείπια της Αγοράς. Στην ιστορία αυτή καταλυτικό ρόλο έπαιξε ο δάσκαλος του Αλέξανδρου, Αριστοτέλης, που ως δαιμόνιος μάγος είχε αντιστρέψει τα μάγια του απατημένου συζύγου με αποτέλεσμα να μαρμαρώσουν η βασίλισσα και η συνοδεία της».

 
Leave a comment

Posted by on January 24, 2011 in Αρχαιότητες

 

Tags:

Oθωμανικό παζάρι, μια πόλη μέσα στην πόλη

  • Ηταν τόπος μεταποίησης σε κοινή θέα, ενώ τμήμα της ήταν στεγασμένο
  • Του Σπυρου Ι. Ασδραχα* Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 23-01-11

Ο,τι αποκαλούμε οθωμανική πόλη είναι ένα πολύπλεγμα σχέσεων. Ισως ο χαρακτηρισμός «οθωμανική» να ευσταθεί μόνο σε ένα υπερκείμενο θεσμικό επίπεδο και όχι στις καθέκαστα πραγματικότητές της που εμφανίζονται από το ιστορικό και πολιτισμικό τους απόβαρο. Μια οθωμανική πόλη έχει βέβαια τη σημειολογία της που αποτυπώνει μια οθωμανικότητα υποκείμενη κι αυτή σε μια οικουμενικότητα, στο Ισλάμ: χαρακτηριστικό και διακριτικό σημάδι, ο ευκτήριος οίκος, το τζαμί, με την κορύφωσή του, τον μιναρέ με ισοδύναμο στις δυτικές κτήσεις το καμπαναριό. Στο καμπαναριό δεν ανεβαίνει κάποιος ομόλογος του μουεζίνη να αναπέμψει στον ουρανό την προσευχή του: ο ήχος του καμπαναριού είναι μεταλλικός, όχι ανθρώπινος. Ωστόσο, οι κατακτημένοι δεν είχαν το δικαίωμα να ηχούν εκκωφαντικά, τους έφτανε το σήμαντρο με τους ρυθμούς του. Αλλά ο λόγος εδώ δεν είναι για τη σημειολογία των πόλεων και για τις επιμέρους εδαφικότητές τους, κοινές τοπογραφικώς και στις δύο κοινωνίες, την κατακτημένη και την κατακτητική. Θα ακροθίξουμε μια από τις οικονομικές τους λειτουργίες, το παζάρι.

Η λέξη δεν είναι μονοσήμαντη και δεν είναι ταυτόσημη με τον όρο αγορά, έστω κι αν τον αναγάγουμε αποκλειστικά στην πόλη. Δηλώνει, ανάμεσα στα άλλα, την προσφορά και ζήτηση και συγχρόνως τον τόπο όπου πραγματοποιούνται η μία και η άλλη. Το παζάρι έχει την τοπογραφία του και τις κατατμήσεις του. Συμβαίνει να είναι και ο τόπος μεταποίησης και κατασκευής, όχι εν παραβύστω αλλά σε κοινή θέα και συνεπώς σε έλεγχο. Ο Κανέτι έδωσε ωραίες εικόνες αυτής της πρακτικής, εικόνες με οικονομικό και ανθρωπολογικό βάθος. Ως τις μέρες μας έχει επιβιώσει αυτή η «διαφάνεια», μάλιστα στη μαγειρική, ιδίως την υπαίθρια, από το γιαπωνέζικο ψαρομενού ως τα κάστανα, τα ψητά καλαμπόκια, το μαλλί της γριάς, τη διατροφή με άλλα λόγια και τα τερψιλαρύγγια.

Ενα είδος της αγοράς της πόλης είναι στεγασμένο: έχει επιβιώσει και συγχρονιστεί κι αυτό. Στην οθωμανική πόλη ήταν το «μπεζεστένι» με τις εσωτερικές του κατανομές: μια πόλη μέσα στην πόλη, έκλεινε τη νύχτα τις πύλες του. Αυτή η αγορά της πόλης υπάκουε σε νόρμες και σε έλεγχο. Κάποτε η λογοτεχνία μεταρσίωνε την αγορά της πόλης, τις οικουμενικές λειτουργίες της αγοράς της πόλης αναγόμενη στην ανάδειξη των ατομικών παθών, τόσο συνδεδεμένων με τα γενικά, χωρίς να χάσει την οικονομική δομή από την οποία αναδύονταν. Εκκρεμές παράδειγμα ο Εμίλ Ζολά, όταν περιγράφοντας την «κοιλιά» του Παρισιού συμπλέκει τον νατουραλισμό με την ανθρωπολογία και την ιστορική συγκυρία με την ιστορική μεγάλη διάρκεια. Ανάγκη, ωστόσο, στήναι.

Η αγορά της οθωμανικής πόλης υπακούει σε κανονισμούς, ανάμεσα στους οποίους εκείνοι που ρυθμίζουν τις τιμές: στον καθορισμό των τιμών συμμετέχουν κρατικοί λειτουργοί και επαγγελματικοί: «καδήδες», δηλαδή δικαστές, και εκπρόσωποι των συντεχνιών, των επαγγελμάτων αλλιώς. Η διατίμηση ονομάζεται «ναρχ», «νάρκια» ή «ταρίφα» στα τρέχοντα ελληνικά. Οι διατιμήσεις κωδικοποιούνται βάσει μιας λεπτομερούς ταξινόμησης εμπορευμάτων και υπηρεσιών: εκατοντάδες αγαθών, δίπλα σε ορισμένες υπηρεσίες, ταξινομούνται λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλία και την προέλευση των εμπορευμάτων: εμπορεύματα που θα λέγαμε ότι ανήκουν στο κύκλωμα της «εσωτερικής», αλλά τόσο πολυκυτταρικής αγοράς και της εξωτερικής, δηλαδή τα εισαγόμενα (τα «φράγκικα») προϊόντα. Προφανώς οι τιμές είναι οι ανώτερες.

Το μέτρο των τιμών είναι το νόμισμα: δεν είναι αμετάβλητο ούτε μοναδικό, γιατί στην οθωμανική Αυτοκρατορία κυκλοφορούν όλα σχεδόν τα νομίσματα του Κόσμου που έρχεται σε συναλλαγή. Το νόμισμα είναι μεταλλικό: η βάση του το ασήμι, μολονότι κόβονται και χρυσά, προορισμένα όμως στα μεγάλα μεγέθη της εμπορίας. Το εθνικό οθωμανικό νόμισμα, όπως το χαρακτήριζε ένας παλιός Γάλλος ανατολιστής, ήταν το ασημένιο και από νωρίς, το μικρότερο, ανάμιχτο με χαλκό το «μανγκίρ», λέξη που ίσως σημαίνει «κακό» νόμισμα. Η νομισματική βάση, το άσπρο ή «ακτσέ» (οι λέξεις είναι ομόσημες) ήταν συγχρόνως το νόμισμα των καθημερινών συναλλαγών και αμοιβών αλλά και δημοσιονομική νομισματική μονάδα. Το άσπρο ήταν τμήμα του «ντιρχέμ», του δραμιού, του τετρακοσιοστού δηλαδή της οκάς. Υπήρχαν δύο οκάδες στο οθωμανικό μετρικό σύστημα, αλλά και οι δύο είχαν τετρακόσια δράμια, δύο οκάδες με λιγοστή απόκλιση. Η οκά, λοιπόν, τα ’χει τετρακόσια, γι’ αυτό ως σήμερα λέμε για τον ορθολογικό άνθρωπο ότι τα έχει τετρακόσια.

Ωστόσο με την πάροδο του χρόνου από ένα δράμι ασημιού κόβονταν περισσότερα από πριν άσπρα, μεταβαλλόταν συνεπώς η εσωτερική τους αξία. Κάποια στιγμή το άσπρο κατάντησε ως πραγματικό νόμισμα σε ένα απειροελάχιστο κλάσμα του μεγαλύτερου νομίσματος, του γροσιού, που κόβεται κατά μίμηση του αντίστοιχου ευρωπαϊκού στα τέλη (μάλλον) του 17ου αιώνα. Κατάντησε η βασική νομισματική μονάδα να μετριέται με ένα είδος σταγονόμετρου, σταλιά-σταλιά από ένα μεγάλο απόθεμα. Ετσι από βασική μονάδα το άσπρο κατέληξε να είναι κλασματική. Το τριπλάσιό του και όχι το ίδιο έγινε συνώνυμο του χρήματος και του πλούτου: παράς το χρήμα, παραλής ο πλούσιος.

Υπήρχαν βέβαια, οι αναπροσαρμογές, με σκοπό την ενίσχυση της εσωτερικής αξίας του βασικού νομίσματος, του άσπρου, με το οποίο γίνονταν οι καθημερινές συναλλαγές και η αμοιβή της εργασίας: από ένα δράμι ασημιού κόβονταν λιγότερο από πριν άσπρα. Συνέβαινε τα παλιά υποτιμημένα άσπρα να συγκεντρώνονται για να ξαναχυθούν και να προκύψει το νέο ενισχυμένο νόμισμα. Ο χρόνος που μεσολαβούσε ανάμεσα στις δύο νομισματικές πράξεις επέφερε σπάνι του καθημερινού νομίσματος και υποτίμηση του ισχυρού. Τα αποτελέσματα ήταν θεαματικά: σταματούσαν οι δουλειές, κάποιοι απελπίζονταν, κάπου αλληλοσκοτώνονταν ή πνίγονταν στο ποτάμι. Ακραίο παράδειγμα;

Το μοντέλο

Προφανώς ναι, αλλά ενδεικτικό της λογικής ενός συνολικού οικονομικού συστήματος. Μιλούσαμε για ρύθμιση, μάλιστα λεπτόλογη, των τιμών στην αγορά της πόλης. Το μοντέλο μοιάζει συνεκτικό και υποβάλλει την εικόνα μιας στατικής και χωρίς αντιφάσεις οικονομίας καταδικασμένης, εκ των πραγμάτων, στην «εξωτερική» της διαλεκτική, δηλαδή στην κυριαρχία των κατακτητικών -προκαπιταλιστικών στην περίπτωση- οικονομικών με τις οποίες ερχόταν σε επαφή μέσω του μηχανισμού της άνισης ανταλλαγής: εξαγωγή, κατά κύριο λόγο, πρώτων υλών έναντι εισαγωγής μεταποιημένων εμπορευμάτων. Τα δεύτερα, για να θυμηθούμε τον Σράφα, ήταν εμπορεύματα που είχαν παραχθεί μέσω εμπορευμάτων. Αλλά μήπως τυπολογικώς δεν συνέβαινε το ίδιο στις κυριαρχούμενες οικονομικώς κοινωνίες; Γιατί κατέληξαν οι κυριαρχούμενες να εξάγουν πρωτίστως πρώτες ύλες και σε ελάχιστο βαθμό βιοτεχνικά προϊόντα; Η απάντηση μοιάζει αυτονόητη: υψηλό συγκριτικά κόστος, τεχνολογική καθυστέρηση. Δεν θέλω να πω ότι η απάντηση δεν είναι σωστή, από την άποψη των νικητών: θέλω απλώς να υπενθυμίσω, αναδύοντας του Γκέρσενκρομ την ιστορικοκρατούμενη ερμηνεία, το πρόβλημα της οικονομικής καθυστέρησης. Ισως άλλοτε: όσο για τώρα ας μείνουμε στην υπόμνηση των ιστορικών όρων που επέβαλαν την απενεργοποίηση των αντιφάσεων των ανισορροπιών που ενείχε ένα μακραίωνο οικονομικό σύστημα, του οποίου είμαστε εμείς και πολλοί άλλοι ακόμη υπόφοροι.

* Ο Σπ. Ι. Ασδραχάς είναι ιστορικός.

 
Leave a comment

Posted by on January 24, 2011 in Oθωμανικό παζάρι

 

Tags: