RSS

Αρχείο θησαυρών της Ιστορίας του Ελληνισμού… Στο Ελληνικό Ινστιτούτο της Βενετίας

14 Aug

 

instituto_venetiasΤου Γεωργιου Ν. Μοσχοπουλου*

Πέντε και πλέον αιώνες από τον 15ο και επέκεινα, δεσπόζον το ελληνικό πνεύμα, εξακτινώνεται στον ευρωπαϊκό χώρο, με οργανωμένο διαχρονικά ορμητήριο την Ελληνική Κοινότητα Βενετίας, που από τα μέσα του 20ού αιώνα, ως γνωστόν, μεταλλάσσεται -σε αντάξια διαδοχή- σε θύλακα επιστήμης και παράδοσης, στο Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών στην πόλη των δόγηδων. Φως ανέσπερο εσαεί παιδείας, ιστορίας και Τέχνης, από τότε: λόγιοι, τυπογράφοι, ζωγράφοι, ιεροκήρυκες, δάσκαλοι άξιοι και εμπνευσμένοι, που δίδαξαν στο σχολείο της Αδελφότητας τις ακατάλυτες αξίες του Ελληνισμού, τις υψηλές αξίες του Γένους, στα δύσκολα χρόνια της σκλαβωμένης πατρίδας. Κι έμποροι και ναυτικοί και επαγγελματίες, που πέρα από την καθημερινότητα είχαν ενστερνισθεί το υψηλό χρέος της εθνικής αναγέννησης μέσα από τη σχολική πράξη, πρωτοπόροι αυτοί χορηγοί στην ίδρυση των σχολείων στην Ηπειρο, στην Πελοπόννησο, στον νησιωτικό χώρο.

Ναυαρχίδα από τότε η Ελληνική Αδελφότητα της Βενετίας, πνευματική πρωτοπόρος στο σύνολο των Αδελφοτήτων της Δύσης, όριζε την πορεία της ύπαρξης και του στόχου τους. Από τη Νεάπολη, τη Ρώμη και την Πίζα, ώς το Λιβόρνο και την Τεργέστη, από τους θύλακες του Ελληνισμού, κοινός ο υψηλός προσανατολισμός: πέρα από την επιβίωση, η Φυλή και το Γένος, το πάθος για την εθνική αναβίωση, με στήριγμα, πάντοτε, την Ορθοδοξία.

Σε εθνάρχη αναδεικνύεται ο Ελληνας ιεράρχης της Βενετίας, ο επικεφαλής της Εκκλησίας, με τον τίτλο «Μητροπολίτης Φιλαδελφείας εν Βενετία», που ασκεί έργο δύσκολο κι ωστόσο σωτήριο για την υπόσταση του Ελληνισμού και πέραν της ιταλικής χερσονήσου, στις απέναντι ακτές της Αδριατικής, στις τότε ελληνικές κοινότητες της Δαλματίας και της Ιστρίας.

Βαριά αλλά ευλογημένη για τη Φυλή μας η κληρονομιά των Ελλήνων της Βενετίας κατά τους νεότερους χρόνους. Το φως ανέσπερο της Αδελφότητας των πέντε και πλέον αιώνων υπαγορεύει το χρέος ανέσπερο στη νέα μορφή του ελληνικού θύλακα της Βενετίας για νέες μορφές δράσης στο πλαίσιο ενδεχομένως του ευρύτερου και, βεβαίως, δυσκολότερου πεδίου, της νέας Ευρώπης. Εδώ είναι που το Ελληνικό Ινστιτούτο της Βενετίας, τώρα, από το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα, στάθηκε αντάξιο της κληρονομιάς, με νέες μεθόδους, υπαγορευόμενες, βεβαίως, από τη νέα τάξη πραγμάτων, από τα νεότερα δεδομένα των καιρών.

Αρχειακοί θησαυροί

Η ιστορία του παρελθόντος, αναβιούμενη από τα σωτήρια για την εθνική μας υπόσταση αρχεία της Ελληνικής Κοινότητας της Βενετίας και κατ’ επέκταση από πλουσιότατους άλλους θύλακες αρχειακούς της ίδιας πόλης, τα Κρατικά Αρχεία της Βενετίας, τη Βιβλιοθήκη Querini Stampalia, το Πατριαρχικό Αρχείο, το αρχειακό υλικό του Museo Civico Correr, και από τόσες άλλες αρχειακές συλλογές, τροφοδοτεί τον θεσπέσιο αγώνα της ακτινοβολίας του ελληνικού πνεύματος στο ευρύτερο, τώρα, πλαίσιο της παγκόσμιας κοινότητας.

Οι ερευνητές, Ελληνες υπότροφοι και ξένοι φιλοξενούμενοι του Ελληνικού Ινστιτούτου, συνιστούν ασφαλέστατο εσμό επιστημόνων αναδίφησης και κατ’ επέκταση προβολής του ελληνικού πνεύματος, με ιδιαίτερη εμβέλεια και αποτελεσματικότητα λόγω των σύγχρονων μέσων της επιστήμης. Με εφαλτήριο το κατ’ εξοχήν επιστημονικό περιοδικό του Ινστιτούτου, την επετηρίδα παραγωγής της γνώσης, τα «Θησαυρίσματα», με την παγκόσμια εμβέλειά του και τις τόσες υψηλής επιστημονικής σημασίας πολυτελείς εκδόσεις του Ιδρύματος, αλλά και με την περαιτέρω ανάδειξη των Ελλήνων υποτρόφων του σε καίριες πανεπιστημιακές και άλλες ερευνητικές θέσεις της χώρας, ο παλαιότερος αρχηγικός ρόλος του Ελληνισμού της Κοινότητας από χρέος μεταβάλλεται σε πράξη: το φως του άλλοτε λαμπρού ελληνικού κέντρου καθίσταται ανέσπερο μέσα από την ερευνητική διαδικασία.

Πατριάρχης βεβαίως των δρωμένων ο εκάστοτε υπεύθυνος, ο διευθυντής του Ινστιτούτου, ο δάσκαλος της έρευνας και ο ταγός στην πορεία. Αξιες μνήμης οι παρουσίες από το 1962: Σοφία Αντωνιάδη, Μανούσος Μανούσακας, αργότερα Ακαδημαϊκός, ο καθηγητής Νίκος Παναγιωτάκης, η καθηγήτρια Χρύσα Μαλτέζου, τώρα Ακαδημαϊκός, και ο πρόσφατα επιλεγείς, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κι άλλοτε υπότροφος του εν λόγω Ιδρύματος, και έμπειρος των στη Βενετία επιστημονικών δρωμένων, Γιώργος Πλουμίδης. Προσωπικότητες που τήρησαν τον θεσμό του λαμπρού αυτού κέντρου και υπόσχονται τη συνέχεια που είναι και μετερίζι της επιβίωσης και της προβολής του Ελληνισμού στο πλαίσιο της ιστορικά βεβαιούμενης αδιάλειπτης συνέχειας τους Εθνους.

* Ο κ. Γεώργιος Ν. Μοσχόπουλος είναι πρώην καθηγητής Νεότερης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πατρών.

 

Tags:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: