RSS

Category Archives: Απαλλοτριώσεις

840 υποθέσεις: κόστος 320 εκατ. ευρώ

Η μάστιγα που ακούει στο όνομα «απαλλοτρίωση για αρχαιολογικό σκοπό» έχει αρχίσει να αντιμετωπίζεται τα τελευταία περίπου δέκα χρόνια από το υπουργείο Πολιτισμού με επανεξέταση όλων των παλαιών υποθέσεων με πιο ορθολογικά κριτήρια, ώστε να γίνουν μόνο οι απολύτως απαραίτητες απαλλοτριώσεις, χωρίς να θίγεται η συνταγματική απαίτηση για την προστασία των αρχαίων.

Ενα από τα κριτήρια αυτά είναι το αποκαλυφθέν αρχαίο να ανήκει σε ένα σύνολο. Να μην είναι μεμονωμένο για να πάψουν να γεμίζουν κυρίως οι πόλεις με ανοικτές τρύπες με ερείπια, τα οποία δεν μπορούν έτσι όπως σώζονται να αναδειχθούν για να αντιληφθούν οι πολίτες την αξία τους.

Με αυτή τη φιλοσοφία κινείται πλέον η Διεύθυνση Απαλλοτριώσεων του ΥΠΠΟ, η οποία ομολογουμένως έχει νοικοκυρέψει το παλιό χάος και γνωρίζει πλέον τι ακριβώς συμβαίνει σε όλη την επικράτεια. Εχει πλήρη εικόνα των ανεκπλήρωτων υποχρεώσεων του κράτους προς τους πολίτες και προσπαθεί να μειώσει τις άσκοπες δαπάνες και την ταλαιπωρία των πολιτών στο μέτρο που αυτό είναι εφικτό.

Σήμερα υπάρχουν δύο μεγάλες κατηγορίες απαλλοτριώσεων:

* Οι «εν ενεργεία», που περιμένουν να εκδοθούν δικαστικές αποφάσεις για τον προσδιορισμό τιμής μονάδας για την αποζημίωση των ακινήτων (αστικών και αγροτικών). Είναι συνολικά 240 και το κόστος τους ανέρχεται περίπου στα 70.000.000 ευρώ.

* Οι «εκκρεμείς» προτάσεις των Εφορειών Αρχαιοτήτων (Προϊστορικών-Κλασικών και Βυζαντινών) που περιμένουν να εισαχθούν για την κατά νόμο γνωμοδότηση στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο. Είναι συνολικά 600 και το κόστος τους υπολογίζεται στα 250.000.000 ευρώ. Πρόκειται για υποθέσεις μεγάλης χρονικής διάρκειας με τα ακίνητα δεσμευμένα και ανεκμετάλλευτα.

Βεβαίως δεν έχουν δοθεί λίγα χρήματα από το κράτος για αρχαιολογικές απαλλοτριώσεις τα τελευταία χρόνια λόγω των μεγάλων δημόσιων έργων (Μετρό, Αττική Οδός, ΠΑΘΕ, Εγνατία, Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων Αθήνας κ.λπ.). Την τελευταία 20ετία (από το 1990 μέχρι σήμερα) έχουν δαπανηθεί περί τα 500.000.000 ευρώ σε σημερινές τιμές για 1.500 ακίνητα, σύμφωνα με τον προϊστάμενο της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων Αντώνη Γιουρούση. Θεωρεί λύση στο πρόβλημα την ένταξη των αναγκαίων απαλλοτριώσεων σε προγράμματα αποκατάστασης μνημείων με την απορρόφηση κοινοτικών κονδυλίων (μέχρι πρότινος Γ’ ΚΠΣ και σήμερα ΕΣΠΑ).

Σε τέτοια προγράμματα μπορεί να ενταχθεί η ανάδειξη της Ακαδημίας Πλάτωνος ως ενιαίου αρχαιολογικού πάρκου. Σήμερα τον χώρο αυτό χωρίζουν δύο δρόμοι και στα όριά του υπάρχουν μερικές ιδιοκτησίες που τελούν υπό απαλλοτρίωση (συνολικού κόστους 2,2 εκατ. ευρώ). Οταν απελευθερωθούν, θα αρχίσει η Γ’ Εφορεία Αρχαιοτήτων ένα συνολικό πρόγραμμα ανάδειξης των αρχαίων, που είναι μεν επαρκώς προστατευμένα από τους συνήθεις βανδάλους, αλλά δεν είναι αναγνωρίσιμα από τους επισκέπτες.

Η υποβαθμισμένη περιοχή του Κολωνού χρειάζεται μια ανάσα, ένα πάρκο ασφαλές για τις μητέρες και τα παιδιά, όπως της Ακαδημίας Πλάτωνος, που τα τελευταία χρόνια με πολλή προσπάθεια και συνεχή αστυνόμευση έχει καθαρίσει από ναρκομανείς, αστέγους και άλλα περιθωριακά στοιχεία. Μένει να κερδηθεί και η μάχη με τους Τσιγγάνους, που σε μια απαλλοτριωμένη περιοχή του πάρκου έχουν στήσει έναν μικρό καταυλισμό. «Κάθε τόσο η Αστυνομία τούς διώχνει και αυτοί πάλι γυρίζουν», μας είπαν από τη Γ’ ΕΠΚΑ. [Ελευθεροτυπία, Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2009]

 

Σκουπιδότοποι με ολίγα αρχαία

 

Το υπουργείο Πολιτισμού μέσω της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων που έχει συσταθεί τα τελευταία χρόνια άρχισε αυτοψίες σε όλη τη χώρα προκειμένου να επανεκτιμηθεί αν συντρέχουν ακόμη οι λόγοι για μια παλιά απαλλοτρίωση.

Στελέχη του ΥΠΠΟ ταξίδευαν και έβλεπαν αν το αρχαίο υφίσταται ακόμη -γιατί μπορεί στο μεταξύ να έχει σε κάποιο βαθμό καταστραφεί-, όπως επίσης αν πληροί τις νέες, πιο ρεαλιστικές προϋποθέσεις που έχουν τεθεί και συνοψίζονται στο τρίπτυχο: αρχαιολογική αξία των ευρημάτων, δυνατότητα διατήρησής τους και ανάδειξής τους ως σύνολο, όχι μεμονωμένα.

Γιατί έχει γεμίσει ο τόπος τρύπες με αρχαία που έχουν καταντήσει ανοικτοί σκουπιδότοποι. Ενας από αυτούς βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας, στην πλατεία Κλαυθμώνος. Μέχρι πρότινος τα ερείπια είχαν χαθεί κάτω από την άναρχη βλάστηση, τα λιμνάζοντα νερά και τα σκουπίδια. Σήμερα έχει καθαριστεί το οικόπεδο και τα αρχαία σώζονται κάτω από ένα χαμηλό στέγαστρο. Πόσο, όμως, κόστισε στον Ελληνα φορολογούμενο αυτό το απομεινάρι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς; Και γιατί να είναι ορατό αφού δεν το βλέπει κανείς πίσω από την τσίγκινη περίφραξη ενός τεράστιου οικοπέδου;

Και καλά, αυτή η απαλλοτρίωση πληρώθηκε στη δεκαετία του ’70. Υπάρχουν, όμως, άλλες που σέρνονται απλήρωτες από τότε, όπως του ναού της Αρτέμιδος Αγροτέρας (5ου αι. π.Χ.) στον λόφο του Αρδηττού, στο Μετς. Το συγκεκριμένο ακίνητο, με τα θεμέλια του ναού ορατά, κρίνεται απαλλοτριωτέο από το 1964, εδώ και 45 χρόνια. Επτά φορές έχει γνωμοδοτήσει περί αυτού το ΚΑΣ και τρεις υπουργοί έχουν υπογράψει τις σχετικές αποφάσεις, αλλά δεν αγοράζεται. Προ τριετίας άρχισε η κατεδάφιση των ερειπωμένων σπιτιών που υπάρχουν εκεί για να γίνει ανασκαφή, αλλά μόλις τώρα βρέθηκε ένα μικρό κονδύλι προκειμένου να αρχίσει η έρευνα.. *

  • Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ – ΡΑΣΣΙΑ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2009
 

Απαλλοτριώσεις λόγω αρχαίων: πολίτες και περιουσίες σε ομηρία

Σε πρόβλημα τεραστίων διαστάσεων, με οικονομικές επιπτώσεις για χιλιάδες πολίτες, έχει αναχθεί τα τελευταία χρόνια η εκκρεμής απαλλοτρίωση για αρχαιολογικούς λόγους. Ιδιοκτήτες ακινήτων ζουν έναν πραγματικό εφιάλτη, βλέποντας τις περιουσίες τους δεσμευμένες -κάποιες επί δεκαετίες- ούτε να απαλλοτριώνονται ούτε να αποδεσμεύονται.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού θα απαλλαγεί από τα κτίρια που έχουν κριθεί απαλλοτριωτέα από την εποχή που γινόταν ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας. Εδώ, ήταν ένα κέντρο διασκέδασης που οι υπηρεσίες του ΥΠΠΟ δεν του έδωσαν γι' αυτόν τον λόγο άδεια λειτουργίας και έκλεισε

Ο αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού θα απαλλαγεί από τα κτίρια που έχουν κριθεί απαλλοτριωτέα από την εποχή που γινόταν ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας. Εδώ, ήταν ένα κέντρο διασκέδασης που οι υπηρεσίες του ΥΠΠΟ δεν του έδωσαν γι’ αυτόν τον λόγο άδεια λειτουργίας και έκλεισε

Και αν πρόκειται για σημαντικά αρχαία, έχει καλώς. Υπάρχουν, όμως, πολλές περιπτώσεις που δεσμεύονται ακίνητα για ευρήματα που σώζονται αποσπασματικά και σε κάποιες περιπτώσεις με την υπόνοια και μόνον ότι ίσως κάποτε βρεθεί εκεί κάτι, όταν και εάν γίνει ανασκαφή. Υπάρχουν επίσης ολόκληρα μνημεία σε μη απαλλοτριωμένα οικόπεδα και αρχαιολογικοί χώροι που δεν μπορούν να περιφραχθούν, γιατί εκκρεμούν οι πληρωμές των όμορων ακινήτων τους.

Περιουσίες εκατοντάδων στρεμμάτων και μάλιστα σε τουριστικές περιοχές μένουν ανεκμετάλλευτες και οι πολίτες είναι εγκλωβισμένοι στα δίχτυα ενός συστήματος που δεν οδηγεί πουθενά. Ούτε η πολιτιστική κληρονομιά αξιοποιείται όταν ένα κομματάκι αρχαίου κτιρίου σώζεται στο υπόγειο μιας πολυκατοικίας ή σε μια τρύπα ανάμεσα σε δύο κτίρια ούτε καλλιεργείται η εκτίμηση του πολίτη προς το αρχαίο όταν το βλέπει στο κέντρο της πόλης του τίγκα στο σκουπίδι.

Το κακό ξεκινάει από τον αρχαιολόγο εκείνον (όχι όλους) που στο όνομα της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς βαφτίζει σημαντικό το ασήμαντο. Από εκεί αρχίζει η ταλαιπωρία του πολίτη. Από τη στιγμή που θα συντάξει η Εφορεία Αρχαιοτήτων την πρόταση για έγκριση από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο μέχρι να πληρωθεί ο ιδιοκτήτης, μπορεί να περάσουν έως και 70 χρόνια, σύμφωνα με τον Συνήγορο του Πολίτη. Οι περισσότερες υποθέσεις σκαλώνουν είτε στα δικαστήρια, όπου καθορίζεται η τιμή μονάδας, είτε στο Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων (ΤΑΠΑ), γιατί όταν φτάσει εκεί οι υπηρεσίες βλέπουν ότι δεν υπάρχουν χρήματα.

Κι επειδή ο νόμος 3028 του 2002 προβλέπει την ακύρωση της απαλλοτρίωσης που δεν έχει πληρωθεί μετά την παρέλευση 18μήνου, έχει βρεθεί το εξής κόλπο: ξαναρχίζει η διαδικασία από την αρχή. Γίνεται νέα κήρυξη της ίδιας απαλλοτρίωσης και ακολουθείται η ίδια διαδικασία κι όποιος αντέξει… Εχουν πεθάνει δικαιούχοι χωρίς να έχουν λάβει φράγκο και το πρόβλημα το έχουν κληρονομήσει διά βίου οι δικοί τους.

  • Πονοκέφαλος για τον Συνήγορο του Πολίτη

Πολλοί έχουν καταφύγει τα τελευταία χρόνια για να βρουν το δίκιο τους στον Συνήγορο του Πολίτη. Στις ετήσιες εκθέσεις του ο ΣτΠ παρουσιάζει τις εκκρεμείς απαλλοτριώσεις για αρχαιολογικούς σκοπούς ως το δεύτερο μεγαλύτερο πρόβλημα της δημόσιας διοίκησης (μετά τις απλήρωτες πολεοδομικές απαλλοτριώσεις). Κλιμάκιο της Ανεξάρτητης αυτής Αρχής αναγκάστηκε να επισκεφθεί το τελευταίο έτος δύο φορές το ΥΠΠΟ στην προσπάθειά του να μεσολαβήσει για την απεμπλοκή εκατοντάδων υποθέσεων.

Στην πρώτη τους συνάντηση (21/10/2008) μίλησαν με τον γεν. γραμματέα του υπουργείου και στη δεύτερη (20/5/2009) με τη γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων.

Τους ζήτησαν:

* Να εξασφαλιστούν από τον ετήσιο προϋπολογισμό πρόσθετοι πόροι (γιατί το άλλοτε κραταιό ΤΑΠΑ είναι εδώ και μια 8ετία καταχρεωμένο και αδυνατεί να εκπληρώσει τον πρωταρχικό του ρόλο, τις αποζημιώσεις των αρχαιολογικών απαλλοτριώσεων).

* Να γίνει ιεράρχηση των εκκρεμών υποθέσεων αρχίζοντας από τις παλαιότερες. Η Αρχή είχε διαπιστώσει πως ακόμη και οι αυτοψίες της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων γίνονταν «κατ’ επιλογήν από το γραφείο του γενικού γραμματέα» (ετήσια έκθεση 2007). Οταν τον συνάντησαν του συνέστησαν να τεθούν αντικειμενικά κριτήρια προώθησης των εκκρεμών υποθέσεων. Επίσης

* Να καταγραφούν τα κριτήρια αξιολόγησης κάθε πρότασης απαλλοτρίωσης για λόγους διαφάνειας.

  • Τι φταίει;

Κυριότερη αιτία της πολυετούς δέσμευσης ιδιοκτησιών για την πραγματοποίηση ανασκαφών, σύμφωνα με τον Συνήγορο του Πολίτη, είναι «η ανεπάρκεια πιστώσεων και ειδικευμένου προσωπικού». Για την επανεξέταση των παλαιών υποθέσεων ο Συνήγορος του Πολίτη θεωρεί αναγκαίο να τεθούν κριτήρια για τη διενέργεια ανασκαφών, με σημαντικότερο την παλαιότητα του αιτήματος του ιδιώτη.

Η Αρχή ζήτησε επίσης από το ΥΠΠΟ το αυτονόητο: να ενημερώνει τους πολίτες για την πορεία των υποθέσεών τους και επισήμανε ότι η πρακτική αυτοχρηματοδότησης των δοκιμαστικών ανασκαφών από τους ιδιοκτήτες «δεν έχει νόμιμο έρεισμα στον αρχαιολογικό νόμο 3028/02». Δηλαδή, το κράτος παρανομεί όταν αναγκάζει τους ιδιώτες να πληρώνουν από την τσέπη τους την ανασκαφή του οικοπέδου τους. Αυτό συμβαίνει πολύ συχνά γιατί οι πολίτες μόνον έτσι κάνουν τη δουλειά τους. Αλλιώς, θα περιμέεεενουν μέχρι να εξασφαλιστούν τα κρατικά κονδύλια.

Ενα ακόμη μείζον πρόβλημα στην περιφέρεια που ταλαιπωρεί τους Ελληνες είναι ο καθορισμός ζωνών προστασίας αρχαιοτήτων, ορατών ή αοράτων (όταν εικάζεται η παρουσία τους). Σε πολλές περιοχές εκκρεμεί για δεκαετίες ο καθορισμός ζωνών δεσμεύοντας τις περιουσίες των ανθρώπων εν όψει αυτού του σχεδίου και σε άλλες περιοχές έχουν οριστεί ζώνες όσο βλέπει το μάτι σου, χωρίς ορατό αρχαίο.

Μια περίπτωση που αντιμετώπισε ο Συνήγορος του Πολίτη είναι η εξής:

Κάποιοι ζητούσαν την εγκατάσταση ποιμνιοστασίου σε αγρόκτημα μέσα στον αρχαιολογικό χώρο της Κοιλάδας των Μουσών στην Ασκρα Βοιωτίας. Η Θ’ ΕΠΚΑ τούς το απαγόρευε. Υστερα από εξέταση του θέματος ο ΣτΠ διαπίστωσε ότι ο αρχαιολογικός χώρος δεν είχε οριοθετηθεί, δεν υπήρχαν ζώνες προστασίας και είχε τεθεί στην τεράστια αυτή έκταση απαγόρευση «κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας». Ο πολίτης είπε, ελάτε να κάνετε ανασκαφή, να εξακριβωθεί αν υπάρχουν αρχαία. Οι αρχαιολόγοι δεν είχαν κονδύλια και προσωπικό για τη δοκιμαστική ανασκαφή και το ποιμνιοστάσιο έγινε χωρίς να βλαφθούν τα θαμμένα αρχαία.

  • Στέρηση χρήση της γης

Οταν η Αρχαιολογική Υπηρεσία σκάβει ιδιωτικά οικόπεδα ή χωράφια και δεν τα απαλλοτριώνει, υποχρεούται από τον νόμο να πληρώνει αποζημίωση για τη στέρηση χρήσης της γης. Η ρεμούλα εδώ είναι μεγάλη, γιατί πετιούνται έτσι τεράστια ποσά. Πολλοί ιδιοκτήτες βολεύονται και δεν διαμαρτύρονται, γιατί με αυτόν τον τρόπο κερδίζουν περισσότερα απ’ ό,τι αν καλλιεργούσαν το χωράφι τους. Σε μερικά τέτοια χωράφια υπάρχουν ταπεινά τοιχαλάκια ανώνυμων κτιρίων αλλά και μεγάλα ορατά μνημεία. Βλέποντάς τα, κανείς δεν φαντάζεται ότι ανήκουν ακόμη σε ιδιώτες.

Δύο παραδείγματα:

* Στην Πελλάνα Λακωνίας έχουν βρεθεί από χρόνια μυκηναϊκοί τάφοι τεραστίων διαστάσεων. Προ 6ετίας στην ίδια περιοχή αποκαλύφθηκαν άλλοι δύο τάφοι, οι οποίοι επιχωματώθηκαν ελλείψει κονδυλίων αναστήλωσης για να μην καταρρεύσουν. Επίσης, έχει βρεθεί και το λεγόμενο παλάτι του Μενελάου. Ολες αυτές οι εκτάσεις παραμένουν σε καθεστώς καταβολής αποζημίωσης. Δεν έχουν απαλλοτριωθεί.

*Στη Φιγάλεια, στην ομώνυμη κωμόπολη, έχει βρεθεί ο ναός της Αθηνάς και του Διός Σωτήρος (4ου αι. π.Χ.) στο χωράφι ενός ντόπιου. Είναι έκτασης 4 στρεμμάτων. Πάνε δώδεκα χρόνια κι ακόμη να πληρωθεί την απαλλοτρίωση της γης που στερείται για να απολαμβάνουν οι υπόλοιποι ένα πολύ σημαντικό μνημείο.

  • Τιμές Λας Βέγκας

Αν τελικά γίνει μια απαλλοτρίωση, συμφέρει; Σε τι τιμές απαλλοτριώνονται τα ακίνητα; «Σε τιμές Λας Βέγκας», μας είπε παλαιό στέλεχος του ΥΠΠΟ. «Οι πολίτες αναθέτουν τις υποθέσεις τους σε δικηγόρους με ποσοστό έναντι του τελικού τιμήματος. Εκείνοι τις “τρέχουν” στα δικαστήρια και επιδιώκουν φυσικά την καλύτερη τιμή. Και καθώς στη δίκη για τον καθορισμό της τιμής μονάδας δεν παρίσταται συνήθως δικηγόρος του Δημοσίου, οι τιμές ανεβαίνουν στα ύψη».

  • Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ – ΡΑΣΣΙΑ, ΦΩΤ.: ΕΛ. ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2009