RSS

Category Archives: ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

Η τρέλα με την Αμφίπολη

Η Καθημερινή, 14.09.2014
ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΑΝΟΥΔΟΥ

Μία από τις δύο Καρυάτιδες που αποκαλύφθηκαν στον λόφο «Καστά». Η υπόθεση της Αμφίπολης έχει προκαλέσει τεράστιο ενδιαφέρον στο ευρύ κοινό, μεγάλο ενθουσιασμό, διαφωνίες, αλλά και θεωρίες συνωμοσίας. Νοσταλγία για το «ένδοξο παρελθόν» ή «προκάτ

Ενθουσιασμός για μία σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη, απόρροια της ανάγκης για ισχυρά σύμβολα σε μία εποχή θεσμικής και αξιακής κρίσης ή μήπως ακόμα ένα παράδειγμα συλλογικής εμμονής με ό,τι μπορεί να ενισχύσει την εθνική αφήγηση; Εδώ και πάνω από ένα μήνα, η ανασκαφή στην Αμφίπολη μονοπωλεί την προσοχή του κοινού, παραμένοντας σταθερά μεταξύ των πιο δημοφιλών ειδήσεων και αποσπώντας καθημερινά δεκάδες σχόλια διαδικτυακών αναγνωστών. Ωστόσο, τα αίτια αυτού του ενδιαφέροντος είναι δύσκολο να αποσαφηνιστούν: αφενός πρόκειται για ένα μοναδικό, τουλάχιστον για τα ελληνικά δεδομένα, μνημείο, εντυπωσιακό χάρη στο μέγεθος όσο και στον περίτεχνο διάκοσμό του. Αφετέρου ο τύμβος συνδέθηκε εξ αρχής με ζητήματα εθνικής ταυτότητας αφού -παρά τις επιστημονικής κοινότητας- προβλήθηκε ευρέως ως ο «τάφος του Αλεξάνδρου» ή έστω κάποιου κοντινού του προσώπου.

«Η αρχαιολογία συγκινεί την κοινή γνώμη γιατί προσφέρει την ψευδαίσθηση της επαφής με τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος, που εμφανίζονται στα μάτια μας ως αναντίρρητα τεκμήρια της κυρίαρχης ιστορίας», τονίζει ο κ. Δημήτρης Πλάντζος, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ομως αυτό που συμβαίνει στην Αμφίπολη «είναι κάτι διαφορετικό», καθώς το ενδιαφέρον του κοινού «δεν εστιάζεται στο να μάθουμε κάτι που δεν γνωρίζαμε για τη συγκεκριμένη περίοδο, αλλά στο πώς αυτό το νέο στοιχείο θα επηρεάσει την παρούσα κατάσταση. Συνδέεται, δηλαδή, η Αμφίπολη με τη σημερινή συγκυρία». Αυτή η σύνδεση καλλιεργήθηκε και από τις δηλώσεις του πρωθυπουργού – «δηλώσεις που δημιουργούν την εντύπωση πως η εθνική ταυτότητα των σύγχρονων Ελλήνων, η εδαφική ακεραιότητα της χώρας ή ακόμα και η έξοδος από την κρίση εξαρτώνται από την ανεύρεση καταλοίπων ενός παρελθόντος, που συνηθίζουμε να αποκαλούμε ένδοξο».

Μολονότι δεν επιθυμεί να μειώσει τη σημασία του ευρήματος, ο κ. Πλάντζος εκτιμά ότι «έτσι όπως εκτυλίσσεται η υπόθεση της Αμφίπολης σήμερα, εν μέσω οικονομικής κρίσης, τη στιγμή που η προσήλωση της χώρας στο όραμα του εκσυγχρονισμού αμφισβητείται», η ανασκαφή «εμφανίζεται ως ένα μέσο φαντασιακής διαφυγής προς ένα καλύτερο μέλλον». Εκτός από την πολιτική ηγεσία, και οι αρχαιολόγοι έχουν επιτρέψει -ηθελημένα ή όχι- την καλλιέργεια προσδοκιών αναντίστοιχων «της αποστολής της συγκεκριμένης ανασκαφής», υποστηρίζει ο καθηγητής. «Εχουμε ξαφνικά βρεθεί να μιλάμε για το αν τελικά ο Αλέξανδρος τάφηκε στην Αμφίπολη, το οποίο είναι ιστορικά απίθανο», διευκρινίζει, επισημαίνοντας πως είναι πολύ νωρίς για την απόδοση του μνημείου σε συγκεκριμένους αρχιτέκτονες ή «επώνυμους» νεκρούς.

Σύμφωνα με τον κ. Πλάντζο, το φαινόμενο της υπερβολικής έκθεσης είχε εν πολλοίς αποφευχθεί όταν ξεκίνησαν οι ανασκαφές στη Βεργίνα. Φυσικά, τότε «δεν υπήρχε Ιντερνετ, δεν υπήρχε αυτή η αίσθηση reality show», αλλά «πρέπει να αναγνωρίσουμε πως το προστάτεψε και ο Ανδρόνικος» και η ηγεσία της εποχής. Στο διάστημα που μεσολάβησε, «η εξέλιξη του μακεδονικού ζητήματος» οδήγησε στη γέννηση της «αρχαιολογίας της εθνικής ταυτότητας» και ενός «παράλληλου αφηγήματος περί πολιτισμικού αυτοχθονισμού», βασισμένου σε θεωρίες συνωμοσίας. Σήμερα, οι ανασκαφείς της Αμφίπολης είναι αναγκασμένοι να τροφοδοτούν τη «ζήτηση» για συνεχή ενημέρωση, αφού διαφορετικά κινδυνεύουν να κατηγορηθούν ότι αποσιωπούν στοιχεία.

Ανάγκη για πρότυπα

Tο «φαινόμενο Αμφίπολη» δεν σχετίζεται αποκλειστικά με ζητήματα εθνικής ταυτότητας, υποστηρίζει από την πλευρά του ο κ. Παναγής Παναγιωτόπουλος, επίκουρος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Αντίθετα, προκύπτει και από «μια διαρκή και οικουμενική ανάγκη για το μνημειώδες», η οποία προφανώς οξύνεται σε περιόδους αμφισβήτησης των θεσμών. «Οι μεγάλες θεσμικές, γεωπολιτικές, κοινωνικές και πολιτισμικές ορίζουσες βρίσκονται, τουλάχιστον από την 11η Σεπτεμβρίου και μετά -και έπειτα από συμβολικά και πραγματικά χτυπήματα- σχεδόν στον βαθμό μηδέν», εξηγεί. «Οι ισχυρές μορφές του παρελθόντος -το κράτος, οι ηγέτες, η Ε.Ε., η αμερικανική στρατιωτική παρουσία κ.ο.κ.- βρίσκονται σε πολύ μεγάλη κρίση». Ταυτόχρονα, πέρα από την «ισοπέδωση των θεσμών, των προσώπων, της πολιτικής βούλησης, της πολιτικής ικανότητας της Δημοκρατίας να αντιμετωπίσει την παγκοσμιοποίηση», οι άνθρωποι στις ευρωπαϊκές -και όχι μόνο- κοινωνίες πλέον δυσκολεύονται να εντοπίσουν τη θέση τους στον παγκόσμιο χάρτη και κυρίως «να προβάλουν τον εαυτό τους στο μέλλον». Κατά συνέπεια, επιστρέφουμε στην ανάγκη για πρότυπα, στα οποία μπορούμε είτε να συμμορφωθούμε είτε να αντιπαρατεθούμε.

Χωρίς να παραβλέπει την παράμετρο «που έχει να κάνει με ιστορικό παρελθόν συγκρότησης της ελληνικής Μακεδονίας και με τον αλυτρωτισμό που υπάρχει εκατέρωθεν στην περιοχή», ο κ. Παναγιωτόπουλος θεωρεί πως το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης για την ανασκαφή απορρέει ακριβώς από τη βαθύτερη αναζήτηση για νέα, σταθερά σημεία αναφοράς, και από την προσπάθεια «ανασυγκρότησης μιας αφήγησης του προσωπικού εαυτού μέσα από την προβολή της σ’ ένα ιστορικό παρελθόν». Σε αντίθεση «με κάποιες, παρωχημένες πλέον αντιλήψεις, που επικαλούνται την ίση αξία ενός κουκουτσιού ελιάς 2.500 ετών με έναν φαραωνικών διαστάσεων τάφο, η δική μου αίσθηση είναι ότι το μνημειώδες των μεγεθών είναι αυτό που έρχεται να φτιάξει εικόνες, αγωνίες, προσδοκίες». Επομένως, «μικρή η σημασία του ενοίκου του τάφου, όσο το μεγαλείο του ίδιου του μνημείου».

Οσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο η πολιτεία προσεγγίζει τις αρχαιολογικές έρευνες στον τύμβο Καστά, η θέση του κ. Παναγιωτόπουλου είναι πως για μία ακόμη φορά «έχουμε τη σύγχρονη επικοινωνιακή διαχείριση που θα περίμενε κανείς να έχει το ελληνικό κράτος για όλα τα ζητήματα». Από αυτή τη σκοπιά, η επίσκεψη «του πρωθυπουργού σε μία τόσο σημαντική ανασκαφή, δεν έχει τις ιδιότητες που της έχουν αποδοθεί. Το κράτος, «σε αναζήτηση σημείων “αντιστήριξης”, είναι απολύτως αναμενόμενο να επενδύει και να διαχειρίζεται αυτήν την υπόθεση. Περιέργως πώς ορισμένοι φρίττουν με τον «εθνικισμό του τάφου» τη στιγμή που εδώ και χρόνια η δημόσια σφαίρα παραπέμπει σε αρένα κατασπάραξης “λιγότερο Ελλήνων, δωσίλογων” κτλ.».

Το μεγάλο στοίχημα σε παγκόσμιο και τοπικό επίπεδο είναι η αναπόφευκτη «ενίσχυση του authority, που σε πλανητικό επίπεδο τροφοδοτεί το αίτημα για το μνημειώδες και αυξάνει τη ζήτηση για Ιστορία με κεφαλαίο Ι», να μην υλοποιηθεί με τον χειρότερο τρόπο, αλλά να «παραμείνει μέσα στο πλαίσιο των δημοκρατικών αρχών», καταλήγει ο καθηγητής.

 

Tags:

Αμφίπολη, «φρένο» σε παραλήρημα και φήμες

ΓΙΩΤΑ ΣΥΚΚΑ, Η Καθημερινή, 16.09.2014

Η είσοδος στον τρίτο θάλαμο φανέρωσε θολωτή οροφή σε κατάσταση οριακής ισορροπίας.

Η αισιοδοξία ότι ο τρίτος θάλαμος στο ταφικό μνημείο της Αμφίπολης θα προσφέρει καινούργιες εντυπωσιακές εκπλήξεις κάμπτεται, ενώ ψυχραιμία συνιστάται προς όλες τις πλευρές.

«Ακούω μόνο την ανασκαφέα της Αμφίπολης και τα ευρήματά της. Αυτό το εύρημα έχει παγκόσμια σημασία, πολύ πέρα από τα στενά μας σύνορα. Και γι’ αυτό πρέπει να είμαστε σοβαροί και λιγομίλητοι» είπε χθες το μεσημέρι στους δημοσιογράφους ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, στην εκδήλωση για τον επαναπατρισμό σπάνιου χειρόγραφου του 12ου αιώνα. Καλά πληροφορημένος, εξήγησε πως οι στερεωτικές εργασίες στο ταφικό μνημείο στον λόφο Καστά θα συνεχιστούν έως και την Πέμπτη, ενώ η ανασκαφική ομάδα όπως και αρχαιολόγοι του υπουργείου Πολιτισμού, τις τελευταίες τρεις ημέρες εξηγούν πως αυτός ο θάλαμος είναι ο μεγαλύτερος «μπελάς» ώς τώρα.

«Τα προβλήματα στον τρίτο θάλαμο είναι σοβαρά». Με αυτά τα λόγια στελέχη του υπουργείου Πολιτισμού έδιναν το μήνυμα για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει από το περασμένο Σάββατο η διεπιστημονική ομάδα στην Αμφίπολη. Ηταν όμως κι ένα μήνυμα για φρενάρισμα στο παραλήρημα των τελευταίων ημερών και τις φήμες περί αποκάλυψης νέων εντυπωσιακών ευρημάτων στο μνημείο στον λόφο Καστά.

Οσο η υπερβολή έχει αναδείξει την ανασκαφή σε ριάλιτι αρχαιολογία, ο Δήμος Αμφιπόλεως τοποθέτησε νυχτερινό φωτισμό και σύστημα ασφαλείας και οι επιστήμονες εξηγούν ότι θα αργήσουν αφού η είσοδος στον τρίτο θάλαμο δεν αποκάλυψε τον ένοικο ή τους ενοίκους του τάφου. Αντιθέτως, τους φανέρωσε θολωτή οροφή σε κατάσταση οριακής ισορροπίας. Οι λίθοι της δείχνουν βαθιές ρωγμές, προβλήματα παρατηρούνται στη θόλο στην οποία διαπιστώθηκε σημαντική απώλεια μάζας του υλικού. Τα μέλη της ομάδας που μπήκαν από την οπή του διαφραγματικού τοίχου είδαν πως το ύψος του αμμώδους χώματος βρίσκεται χαμηλότερα απ’ ό,τι στους προηγούμενους δύο θαλάμους, επίσης ότι υπάρχουν πολλά αμμώδη φυσικά ιζήματα με απολιθώματα από όστρακα που προέρχονται από το φυσικό έδαφος του λόφου Καστά. Ακόμη η θόλος είναι κατασκευασμένη από πωρόλιθο όπως και στους προηγούμενους χώρους, στους τρεις κατακόρυφους τοίχους επαναλαμβάνεται η ίδια μορφή μαρμάρινης επικάλυψης με ορθοστάτες, στέψη και ιωνικό επιστύλιο, ενώ το επίχρισμα των πωρόλιθων είναι πάλι κόκκινου χρώματος.

Τα προβλήματα στη θολωτή στέγη οι ειδικοί τα αποδίδουν στην έντονη καταπόνηση που προκάλεσαν οι μεγάλου ύψους επιχώσεις που σχηματίζουν τον τύμβο. Τίποτα, λοιπόν, δεν μπορεί να προχωρήσει με ασφάλεια αν δεν ληφθούν τα αναγκαία μέτρα προστασίας για την αντιστήριξη-υποστύλωση του θαλάμου.

Το ερώτημα αν βρέθηκε πόρτα στον τρίτο θάλαμο έμεινε αναπάντητο. «Μπορεί να καταστράφηκε ή μπορεί να μην είχε» απαντούν αρχαιολόγοι, ενώ στην παρατήρηση των γεωλόγων της ομάδας ότι τα αμμώδη φυσικά ιζήματα που περιέχουν απολιθώματα από όστρακα μαρτυρούν «ότι η επίχωση παραμένει αδιατάρακτη», άλλοι επιστήμονες επιμένουν πως: «πρέπει να χρονολογηθούν» και ότι «η διαδικασία χρονολόγησης μπορεί να είναι μεγαλύτερη της ανασκαφής».

Για το ίδιο το μνημείο, στις φωνές που αμφισβητούν τη χρονολόγησή του, η ομάδα της κ. Περιστέρη εμμένει στην άποψη ότι «δεν χρονολογείται σε καμία περίπτωση μετά το 300 π.Χ.». Η ίδια η ανασκαφέας σε επιστολή τηςαπάντηση στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, ζητεί: «Ως συνάδελφος αρχαιολόγος και υπεύθυνη ανασκαφέας, πρι ν προβεί τ ε σε ανακοινώσεις που αφορούν την ανασκαφική μου έρευνα στην παραπάνω θέση, να φροντίζετε να επικοινωνείτε προηγουμένως μαζί μου έτσι ώστε να έχετε τη σωστή εικόνα της ανασκαφής».

Οσο οι επιστήμονες δίνουν τις δικές τους ερμηνείες ή κοντράρονται μεταξύ τους, πληροφορίες αναφέρουν πως οι ανασκαφικές εργασίες θα ξεκινήσουν πάλι από την ερχόμενη εβδομάδα εκτός αν απαιτηθούν νέες υποστυλώσεις.

 
 

Tags:

Κ.Περιστέρη: Η ανασκαφή διεξάγεται με τον καλύτερο επιστημονικό τρόπο

AB0C92DDBA357C8436077000CD0AD2AC

Επιστολή-απάντηση σε αντίστοιχη επιστολή του ΔΣ του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, με την οποία το υπουργείο Πολιτισμού εκαλείτο από τα μέλη του Συλλόγου να «παρέμβει για να σταματήσει η πίεση, που ασκείται στην αρχαιολογική έρευνα, λόγω της συνεχούς αναφοράς που γίνεται σε αυτή, ακόμα και σε ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο», δημοσιοποίησε η αρχαιολόγος επικεφαλής του ανασκαφικού έργου στην Αρχαία Αμφίπολη, προϊσταμένη της ΚΗ’ ΕΠΚΑ, Κατερίνα Περιστέρη.

Με την επιστολή τους, που προκάλεσε την απάντηση της κ. Περιστέρη, τα μέλη του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων έκαναν, μεταξύ άλλων, λόγο για «επικοινωνιακή τακτική, ενδεχομένως υπό την επιρροή -κακών- συμβούλων, η οποία διαμορφώνει μια στρεβλή εικόνα για την αρχαιολογία και εκτρέφει μια νοσηρή αντίληψη για τη σχέση μας με το παρελθόν, που δεν τιμά ούτε την επιστήμη, ούτε την ιστορική μνήμη που αυτή υπηρετεί».

Ο Σύλλογος ζητούσε μάλιστα «να σταματήσει η ανεξέλεγκτη δημοσιοποίηση εικόνων και πληροφοριών σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης από εξωϋπηρεσιακούς παράγοντες, που φαίνεται πως έχουν απεριόριστη πρόσβαση στην ανασκαφή, ως μη όφειλε να συμβαίνει».

Η επιστολή της κ. Περιστέρη απευθύνεται στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων και κοινοποιείται στα γραφεία του υπουργού Πολιτισμού, της γενικής γραμματέως του υπουργείου και της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ΓΔΑΠΚ).

«Ως συνάδελφος αρχαιολόγος και υπεύθυνη ανασκαφέας, πριν προβείτε σε ανακοινώσεις που αφορούν την ανασκαφική μου έρευνα στην παραπάνω θέση, να φροντίζετε να επικοινωνείτε προηγουμένως μαζί μου έτσι ώστε να έχετε την σωστή εικόνα της ανασκαφής» αναφέρει η κ. Περιστέρη, απευθυνόμενη στους συναδέρφους της και προσθέτει:

«Θα ήθελα να επισημάνω ότι η ανασκαφή μου διεξάγεται με τον καλύτερο επιστημονικό τρόπο από μια αξιόλογη ομάδα συνεργατών διαφόρων ειδικοτήτων που εργαζόμαστε με απόλυτη σύμπνοια και συνεργασία μεταξύ μας έχοντας όπως είναι φυσικό και την πλήρη στήριξη της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου μας.

»Θεωρώ χρέος μου να ενημερώνω το ευρύ κοινό για την πορεία μιας ανασκαφής που βρίσκεται στο επίκεντρο της επικαιρότητας, για την οποία εκφράζεται ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αγάπη όχι μόνο απο συναδέλφους αρχαιολόγους και συνεργάτες διαφόρων ειδικοτήτων, αλλά και από το ευρύτερο κοινό που ξεπερνά τα σύνορα της Ελλάδας, με Δελτία Τύπου και φωτογραφικό υλικό, όποτε κριθεί απαραίτητο. Είμαστε σε εποχή που η ενημέρωση προχωρά με γρήγορους ρυθμούς και είναι προτιμότερο να είναι έγκυρη και όχι ανακριβής. Με συγκινεί το παγκόσμιο ενδιαφέρον για την ανασκαφική μου έρευνα σε μια δύσκολη για την χώρα μας εποχή, που μόνο καλό κάνει, χωρίς την παραμικρή σκοπιμότητα.

»Τέλος, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω θερμά για το ενδιαφέρον σας γιατί και ως μέλος του ΣΕΑ θεωρώ ότι έχω την αμέριστη συμπαράσταση σας στο δύσκολο έργο μας που όλοι ως αρχαιολόγοι γνωρίζουμε πολύ καλά. Είμαι πάντα στην διάθεσή σας».

 
Leave a comment

Posted by on September 14, 2014 in ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

 

Tags:

Σε ηλικία 84 ετών πέθανε ο διαπρεπής αρχαιολόγος Βίκτωρ Σαρηγιαννίδης

Πέθανε τα ξημερώματα, στη Μόσχα, σε ηλικία 84 χρόνων, ο διαπρεπής, ελληνικής καταγωγής, αρχαιολόγος Βίκτωρ Σαρηγιαννίδης. Είχε χαρακτηριστεί «ποιητής» της αρχαιολογίας, ο άνθρωπος που περπάτησε στα «βήματα» του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Κεντρική Ασία, ένας «ήρωας» του Ποντιακού Ελληνισμού.

Πέθανε ο διαπρεπής αρχαιολόγος Βίκτωρ Σαρηγιαννίδης

Επιστήμονας παγκόσμιου κύρους, ο ελληνικής καταγωγής αρχαιολόγος με την πολύχρονη ανασκαφική δραστηριότητά του στην περιοχή της κεντρικής Ασίας, συνέβαλε καθοριστικά στην ανάδειξη των στοιχείων του ελληνικού πολιτισμού στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, αλλά και στην ανακάλυψη των ελληνικών ριζών του πολιτισμού της Κεντρικής Ασίας (ανάμεσα στο σημερινό Αφγανιστάν, Τουρκμενιστάν και Ουζμπεκιστάν). Με τα ευρήματά του, ο Β. Σαρηγιαννίδης απέδειξε ότι ο Ελληνισμός εξαπλώθηκε στην Ανατολή και στην Κεντρική Ασία 1.500 χρόνια πριν από την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Read the rest of this entry »

 
Leave a comment

Posted by on December 23, 2013 in Απώλειες, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

 

Tags:

Ενα νέο μουσείο στα σύνορα με την Βουλγαρία

Αμαξες θαμμένες στη γη (όπως αυτή του 2ου αι. μ.Χ.), άλογα και καύσεις νεκρών είναι ήδη ένα μοναδικό, αρχαιολογικό αξιοθέατο στον βόρειο Εβρο. Κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, ο τύμβος της Μικρής Δοξιπάρας-Ζώνης θα στεγαστεί στο εγγύς μέλλον σε ένα πρότυπο, νέο μουσείο, το οποίο θα αναδεικνύει αυτή την σπάνια ομαδική ταφή πλούσιων γαιοκτημόνων της Θράκης σε μια παρουσίαση που θα μαρτυρεί τα ταφικά έθιμα ανά τους αιώνες.

Μουσείο-κέλυφος για τον τύμβο στη Θράκη

Ο οικογενειακός τάφος στον B. Εβρο προσελκύει ήδη επισκέπτες

Της Γιωτας Mυρτσιωτη, Η Καθημερινή, 23/2/2011

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ. Μουσείο αντίστοιχο των βασιλικών τάφων της Βεργίνας θα στεγάσει τον τύμβο της Μικρής Δοξιπάρας-Ζώνης που κατασκεύασε πριν από δύο χιλιάδες και πλέον χρόνια πλούσια οικογένεια γαιοκτημόνων για να διατηρήσει εις τους αιώνες τη μνήμη των νεκρών της. Δεκαπέντε ταφές αλόγων, πέντε άμαξες, τέσσερις καύσεις νεκρών απλωμένα σε κυκλική διάταξη διαμέτρου 60 μ., συνθέτουν τον μοναδικό αρχαιολογικό χώρο που βρίσκεται στο ακριτικό δυτικό τμήμα του βόρειου Εβρου, κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα.

Ενα πρόχειρο στέγαστρο προστατεύει μέχρι σήμερα τα εντυπωσιακά ευρήματα που έφερε στο φως το 2004 η διετής ανασκαφή της ΙΘ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Ο οικογενειακός τάφος της αρχαίας Θράκης με τις άμαξες και τα άλογα-σύμβολα του κύρους και του πλούτου των ιδιοκτητών τους, προκαλεί ήδη το ενδιαφέρον του κοινού. Παρά την απομακρυσμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται, αποτελεί αποκλειστικό προορισμό για περίπου 2.000 επισκέπτες τον μήνα, από την άνοιξη ώς το φθινόπωρο. Η αρχιτεκτονική και μουσειολογική πρόταση για την κατασκευή του Μουσείου που αναμένεται να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ με το ποσό των 5 εκατ. ευρώ, περιλαμβάνει έναν κυκλικό εκθεσιακό χώρο κάτω από την επιφάνεια του εδάφους όμοιο αλλά μικρότερης κλίμακας με αυτό της Βεργίνας, αναφέρει στην «Κ» ο υπεύθυνος της ανασκαφής κ. Διαμαντής Τριαντάφυλλος. Το μουσείο, εξηγεί, θα έχει τη μορφή ενός κελύφους πάνω από το οποίο θα ανακατασκευαστεί ο τύμβος όπως ήταν πριν από την ανασκαφή. Τα εξαρτήματα από τα ιππήλατα τετράτροχα (σε αντίγραφα) με τους σκελετούς των αλόγων θα παραμείνουν σωριασμένα στο έδαφος, όπως βρέθηκαν, για να δείχνουν στο κοινό την εικόνα του ευρήματος κατά την ανασκαφή.

Στις θέσεις όπου εντοπίστηκαν θα παραμείνουν και οι καύσεις των νεκρών συνοδευόμενες από εποπτικό υλικό που θα εξηγεί την ταφική πρακτική στη Θράκη, τα ταφικά έθιμα ανά τους αιώνες και την εξέλιξη της περιοχής από την περίοδο της ρωμαϊκής επαρχίας. Μέχρι σήμερα έχουν κατασκευαστεί τα τρία αντίγραφα από τις πέντε άμαξες αλλά η αφαίρεσή τους απο το έδαφος και η επανατοποθέτησή τους προϋποθέτει μια νέα, και δύσκολη ανασκαφή, όπως επισημαίνει ο κ. Τριαντάφυλλος.

Τα πρωτότυπα μεταλλικά στοιχεία των νεκροφόρων οχημάτων θα τοποθετηθούν μέσα σε προθήκες όπου θα στηθούν πάνω σε σκελετούς αμαξών απο πλέξιγκλας για να δίνουν ολοκληρωμένη την εικόνα του ιππήλατου αρχαίου οχήματος και ταυτόχρονα την εξέλιξη της τεχνολογίας ανά τους αιώνες, τις ομοιότητες και τις διαφορές με τα σύγχρονα. Το Μουσείο θα εμπλουτίσουν περισσότερα από χίλια αντικείμενα που βρέθηκαν στις πλούσιες ταφές των ευκατάστατων γαιοκτημόνων.

 
Leave a comment

Posted by on February 24, 2011 in ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

 

Tags:

Απεβίωσε ο αρχαιολόγος Γιάννης Σακελλαράκης

Μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της αρχαιολογίας και γενικότερα του πνευματικού κόσμου της χώρας, ο Γιάννης Σακελλαράκης έφυγε χθες από τη ζωή σε ηλικία 74 ετών, αφήνοντας πίσω ένα εξαίρετο έργο. Ο Γιάννης Σακελλαράκης κηδεύτηκε ήδη, ανήμερα του θανάτου του, στην Αθήνα.

Αν και μη Κρητικός στην καταγωγή, είχε συνδέσει την επιστημονική του και όχι μόνο ζωή με τις ανασκαφές στην Κρήτη ενώ υπήρξε και διευθυντής του αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου.

Ο Γιάννης Σακελλαράκης υπήρξε διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης και μέλος της ελληνικής αρχαιολογικής υπηρεσίας από το 1963. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1936. Πήρε πτυχίο από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπηρέτησε σε πολλά μέρη της Ελλάδας, στην Κρήτη, στο Μουσείο Ηρακλείου, αρχικά ως επιμελητής (1963-1968) κι αργότερα ως διευθυντής του (1980-1987) και στην Αθήνα ως επιμελητής και έφορος των Προϊστορικών Συλλόγων (1970-1980) και υποδιευθυντής (1987-1994) του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.

Ανέσκαψε στις Αρχάνες, μαζί με τη σύζυγο του Έφη Σακελλαράκη, καθώς και στο Ιδαίο Άντρο και τελευταία στα Κύθηρα και ανακάλυψε την Ζώμινθο.

Δίδαξε στα Πανεπιστήμια Αθηνών, Αμβούργου και Χαϊδελβέργης και δημοσίευσε πολλά βιβλία και άρθρα, κυρίως για τους πρώιμους πολιτισμούς του Αιγαίου. Έδωσε πολλές δεκάδες διαλέξεις σ’ όλο τον κόσμο και έλαβε μέρος σε πλήθος συνέδρια και συμπόσια. Υπήρξε μέλος πολλών ελληνικών και ξένων επιστημονικών σωματείων.

Βραβεύθηκε μαζί με την Έφη Σακελλαράκη από την Ακαδημία Αθηνών και τιμήθηκε με το χρυσό μετάλλιο του Πανεπιστημίου Κρήτης. Τον Ιανουάριο του 2004 τιμήθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας με το χρυσό σταυρό του Τάγματος της Τιμής. [www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ]

 

Αρχαιολογία και «μεγάλα έργα»: Με το «πιστόλι» πάντα στον «κρόταφο»

Μια τεκμηριωμένη προσέγγιση στο «Μνημόνιο συνεργασίας» μεταξύ υπουργείου Πολιτισμού – Τουρισμού και υπουργείου Υποδομών για τις αρχαιολογικές εργασίες στα «μεγάλα έργα», από τον Σύλλογο Εκτάκτων Αρχαιολόγων

Λείψανα αρχαίας οικίας από τις ανασκαφές στην Εγνατία (2001)

«Αν η Αρχαιολογική Υπηρεσία σταματούσε ένα έργο γι’ αυτό το διάστημα, θα μας πήγαιναν δεμένους στο Σύνταγμα»…

Η παραπάνω φράση ακούστηκε στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο το 2001, την εποχή που τα «μεγάλα έργα» ήταν στο απώγειό τους με αφορμή, κυρίως, τους επερχόμενους ολυμπιακούς αγώνες, αλλά και την Εγνατία, το μετρό κ.ά. Στην προκειμένη περίπτωση το θέμα ήταν η διάλυση ή όχι αρχαιοτήτων που είχαν βρεθεί στο τμήμα Ασπροβάλτα – Στρυμόνας της Εγνατίας Οδού. Η κατάστασή τους θεωρήθηκε πως «δεν επέτρεπε τη διατήρησή» τους. Ετσι, το ΚΑΣ γνωμοδότησε υπέρ της διάλυσής τους. Πριν, όμως, έγινε ολόκληρη συζήτηση για τη γραπτή, έστω, διάσωσή τους. Κάτι, στο οποίο όλοι συμφωνούσαν… θεωρητικά, αλλά πρακτικά, λόγω των μεγάλων ελλείψεων στην Αρχαιολογική Υπηρεσία που ουδέποτε καλύφθηκαν – αντίθετα επιδεινώθηκαν – δεν μπορούσε να γίνει. Ακόμη και για μια στοιχειώδη μελέτη τους θα χρειάζονταν δύο και τρεις μήνες. Διάστημα που προκάλεσε το αρχικό σχόλιο.

Ηταν η εποχή που οι «μάχες» ανάμεσα στους αρχαιολόγους και τους εργολάβους ήταν στο απώγειό τους. Ηταν τότε που το ΚΚΕ κατέθετε Ερωτήσεις στη Βουλή, σημειώνοντας ότι «δυστυχώς, οι ανασκαφές αυτές (σ.σ. σωστικές, λόγω των έργων) δε διενεργούνται σε όλες τις περιπτώσεις με τον ορθό τρόπο, επειδή ο ρυθμός εργασίας είναι απαράδεκτα ταχύς, σε συνδυασμό και με την έλλειψη του κατάλληλου και εξειδικευμένου προσωπικού. Ετσι οι αποκαλυπτόμενες αρχαιότητες, οι οποίες συνήθως είναι μοναδικές, συλλέγονται και αποθηκεύονται χωρίς να παίρνονται τα αναγκαία μέτρα για τη σωστή αποθήκευση, συντήρηση και μελέτη».

Από τα ΣΔΙΤ στα «μνημόνια»
Ανασκαφές στη Λ. Αμαλίας λόγω της κατασκευής του μετρό (1992)

Τόσο οι διαπιστώσεις του ΚΚΕ τότε, όσο και το αρχικό σχόλιο στον ΚΑΣ, είναι ενδεικτικά και της σημερινής «σχέσης» μεταξύ Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και «μεγάλων έργων», παρά την δεκαετία που πέρασε. Μάλιστα, σε αυτή τη δεκαετία ισχυροποιήθηκε το θεσμικό πλαίσιο του αστικού κράτους για την γρηγορότερη και καλύτερη εξυπηρέτηση του κεφαλαίου, τόσο άμεσα, αφού τα λεγόμενα «μεγάλα έργα» αφορούν στην κάλυψη των κάθε φορά κερδοσκοπικών/ στρατηγικών αναγκών του, όσο και έμμεσα, αφού, οι μεγάλες κατασκευαστικές επιχειρήσεις – άλλος κλάδος δηλαδή του μεγάλου κεφαλαίου – καρπώνεται το κέρδος από την κατασκευή τους.

Χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο νόμος 3389 του 2005 για τις «Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα», οι «περίφημες» «ΣΔΙΤ», οι οποίες αποτελούν ένα από τα μεγάλα κερδοσκοπικά «κελεπούρια» του κεφαλαίου. Στο Αρθρο 21 εκείνου του νόμου αναφέρεται ότι σε περίπτωση ανεύρεσης αρχαιοτήτων κατά τη διάρκεια κατασκευής του έργου, η Αρχαιολογική Υπηρεσία «υποχρεούται εντός αποκλειστικής προθεσμίας εξήντα (60) ημερών να υποδείξει τρόπους συνέχισης των εργασιών ή/ και να προβεί στις απαιτούμενες ενέργειες για τη διαφύλαξη των αρχαιοτήτων». Στην αντίθετη περίπτωση, το Δημόσιο θα υποχρεούται να δώσει στους ιδιώτες παράταση «ίση με την καθυστέρηση που προκλήθηκε από τη μη συμμόρφωση της αρμόδιας Αρχαιολογικής Υπηρεσίας». Επιπλέον, ο ιδιώτης θα δικαιούται «ν’ αναζητήσει την ανόρθωση κάθε θετικής ζημίας που τυχόν υπέστη από την καθυστέρηση».

Αρχαιολογική ανασκαφή στο μετρό Θεσσαλονίκης (2009)

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν μπορεί να γίνει σοβαρή συζήτηση για «διάσωση», «συντήρηση» ή έστω «καταγραφή» και «τεκμηρίωση» του πλήθους των ευρημάτων που έρχονται στο φως κατά τη διαδικασία κατασκευής των έργων. Αυτό όμως δεν εμποδίζει τη σημερινή κυβέρνηση να συνεχίζει την ίδια πολιτική, με μια ρητορική που να εμφανίζεται «φιλική» προς την πολιτιστική κληρονομιά.

Ο λόγος γίνεται για το «Μνημόνιο Συναντίληψης και Συνεργασίας για τα Μεγάλα Εργα» που υπογράφεται μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού Τουρισμού και του υπουργείου Υποδομών Μεταφορών και Δικτύων, στο πλαίσιο των σχετικών αποφάσεων που λήφθηκαν κατά τη συνεδρίαση της επιτροπής μεγάλων έργων στις αρχές του περασμένου Σεπτέμβρη.

Δηλωμένος σκοπός του «μνημονίου» είναι «η διευκόλυνση, η συστηματοποίηση και η επιτάχυνση των αρχαιολογικών εργασιών, καθώς και των εργασιών προστασίας και ανάδειξης των μνημείων, στο πλαίσιο κατασκευής Δημοσίων Συγχρηματοδοτούμενων Εργων».

Ουσιαστικά, όμως, πρόκειται για έναν τρόπο, ώστε τα «μεγάλα έργα» να «απελευθερωθούν» από το «βραχνά» των αρχαιοτήτων που «ξεφυτρώνουν»… σε «λάθος» μέρος τη «λάθος» στιγμή. Ακόμη και αν δεν υπήρχαν άλλα επιχειρήματα υπέρ της παραπάνω διαπίστωσης, θα αρκούσαν μόνο κάποιες απλές, ρητορικές ερωτήσεις: Πώς θα επιτευχθεί αυτός ο στόχος; Με τις τεράστιες ελλείψεις σε προσωπικό και υποδομή της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας; Με τους συμβασιούχους που «αυξομειώνονται» σχεδόν… εποχιακά;

Αρχαιολογική ανασκαφή στο μετρό Θεσσαλονίκης

Οι άμεσα ενδιαφερόμενοι, οι έκτακτοι αρχαιολόγοι δηλαδή, προχώρησαν σε μια αναλυτική προσέγγιση του «μνημονίου» στην οποία σημειώνεται εξαρχής, ότι «με πρόφαση την οικονομική κρίση, όπως αντίστοιχα συνέβη πριν το 2004 με πρόφαση τους Ολυμπιακούς Αγώνες, γίνεται προσπάθεια για “επίσπευση” των αρχαιολογικών εργασιών. Η ανασκαφική διαδικασία όμως είναι μη αναστρέψιμη και όποια στοιχεία χαθούν εξ αιτίας της επίσπευσης που προγραμματίζεται δεν ανακτώνται (…) Η Αρχαιολογική Υπηρεσία οφείλει να διενεργεί μόνη της, αυτοτελώς και ανεξάρτητα, τις σωστικές ανασκαφές και τις υπόλοιπες αρχαιολογικές εργασίες, με επαρκές μόνιμο προσωπικό, χωρίς να εξαναγκάζεται σε παραχωρήσεις και συμβιβασμούς, όπως είναι το “Μνημόνιο Συναντίληψης και Συνεργασίας”, βασική μέριμνα του οποίου είναι να διασφαλιστούν τα συμφέροντα των κατασκευαστών».

Διευκολύνοντας τους εργολάβους

Απαντώντας στο «βασικό ερώτημα», «ποια βαθύτερη ανάγκη επέβαλε τη σύνταξη του μνημονίου;», οι έκτακτοι αρχαιολόγοι αναφέρουν: «Οσοι θα μπουν στον κόπο να βρουν και να διαβάσουν τα άρθρα του Μνημονίου, θα διαπιστώσουν την προσπάθεια να “μετρηθεί” και να “ζυγιστεί” το αρχαιολογικό έργο με όρους τεχνοκρατικούς, να μπει σε καλούπια, προκειμένου να μπορούν οι μεγαλοεργολάβοι να προγραμματίζουν τις εργασίες τους με αριθμούς. Γεγονός όμως είναι ότι δεν είναι εφικτό να προγραμματιστούν και να οριστούν χρονικά οι ανασκαφικές εργασίες όπως γίνεται με ένα κατασκευαστικό έργο, καθώς είναι απρόβλεπτες. Οσο και να γνωρίζει κάποιος τις αρχαιολογικές θέσεις μιας περιοχής, είναι σχεδόν αδύνατο να προβλέψει τα ευρήματα που θα συναντήσει κατά τη διενέργεια μιας ανασκαφής».

Η πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ-Τ έχει πει πάνω σε αυτό, σε ανύποπτη στιγμή, ότι «προλαβαίνουμε». Οι αρχαιολόγοι (τουλάχιστον οι έκτακτοι) λένε ότι δεν προλαβαίνουν. Αλλά το βασικό είναι με ποια κριτήρια θα κριθεί το αν προλαβαίνει η υπηρεσία ή όχι. Διότι αν τα κριτήρια είναι αυτά που επιβάλλει ο αρχαιολογικός νόμος και η επιστημονική προσέγγιση, τότε, δεν έχει αλλάξει τίποτα προς το καλύτερο από το 2001. Αν όντως τα κριτήρια εξακολουθούν να είναι επιστημονικά, τότε, οι έκτακτοι αρχαιολόγοι εκτιμούν, ότι «το μνημόνιο μεταβάλλει επίσης και τον χαρακτήρα της εργασίας του αρχαιολόγου, μετατοπίζοντας τις ευθύνες του προς έναν γραφειοκρατικό σχεδιασμό και απολογισμό των εργασιών. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζονται εκείνες οι αρμοδιότητες των προϊστάμενων αρχαιολόγων οι οποίες λίγη σχέση έχουν με το καθαυτό επιστημονικό αρχαιολογικό έργο, ενώ μάλλον εξυπηρετούν τα οργανογράμματα των εργολάβων. Ο ερευνητής και ερμηνευτής του παρελθόντος μέσα από τα υλικά κατάλοιπα που κληρονομήσαμε, μετατρέπεται σε απλό γραφειοκράτη και διεκπεραιωτή του σύγχρονου τεχνικού έργου».

Οι αρχαιολόγοι αναδεικνύουν και κάποιες επίφοβες «λεπτομέρειες». Ετσι, στο μνημόνιο ορίζεται ότι «οι εντεταλμένοι αντιπρόσωποι του ΥΠΠΟΤ θα παρακολουθούν όλες τις χωματουργικές εργασίες», χωρίς να ξεκαθαρίζεται «αν μία εκσκαφή σε χώρο με αρχαιολογικό ενδιαφέρον μπορεί να πραγματοποιείται, και επισήμως, χωρίς αρχαιολόγο, με απλή παρουσία αρχαιοφύλακα ή τεχνίτη».

Επίσης, προβλέπεται ότι «το αρχαιολογικό ανασκαφικό έργο, καθώς και τα έργα προστασίας, συντήρησης και ανάδειξης ανήκουν στην αρμοδιότητα και διαχείριση των Περιφερειακών Υπηρεσιών του ΥΠΠΟΤ (…) χωρίς καμία ανάμειξη του Κύριου του έργου ή του Αναδόχου στα επιστημονικά – αρχαιολογικά στοιχεία ή στην αξιοποίηση του ανασκαφικού υλικού, εκτός από ειδικές περιπτώσεις». Ορθά οι αρχαιολόγοι σχολιάζουν: «Καθώς οι “ειδικές περιπτώσεις” δεν προσδιορίζονται περισσότερο, το μνημόνιο ανοίγει την πόρτα, και επισήμως, σε “Αναδόχους”, να αναμειχθούν σε εργασίες που άλλοτε διεξάγονταν αποκλειστικά από την Αρχαιολογική Υπηρεσία».

Υποστηρίζουν, επίσης, ότι προβλέπεται «επιπλέον ψαλίδισμα στις αρχαιολογικές δαπάνες, περιορίζοντάς τις από το 10% στο 5% του προϋπολογισμού του έργου. Με πρόσχημα την κρίση και την ανάγκη μείωσης των δαπανών, η προστασία της πολιτισμικής μας κληρονομιάς περνάει σε δεύτερη μοίρα. Το ερώτημα είναι αν μειώνονται αντιστοίχως στο μισό και τα εργολαβικά κέρδη. Φοβόμαστε, όμως, πως σκοπός είναι να μειωθούν οι αρχαιολογικές δαπάνες, ώστε να παραμείνει υψηλό το ποσοστό κέρδους των κυρίων και κατασκευαστών των έργων».

Σε ό,τι αφορά στα χρονοδιαγράμματα, οι αρχαιολόγοι σημειώνουν ότι «ανεξάρτητα από τη σπουδαιότητα, την έκταση, τον αριθμό, την κατάσταση των αποκαλυφθέντων αρχαίων μνημείων και ευρημάτων, το μνημόνιο παραχωρεί ως μέγιστη προθεσμία(!) το χρονικό διάστημα των 6 μηνών από το πέρας της ανασκαφής για την παράδοση της τελικής ανασκαφικής έκθεσης και του καταλόγου των ευρημάτων, αφήνοντας ασαφές αν στους 6 μήνες περιορίζεται και ο χρόνος ολοκλήρωσης της καταγραφής και μελέτης των αρχαιολογικών ευρημάτων. Ο χρονικός αυτός περιορισμός αντιβαίνει στην παρ. 3, του άρθρου 1 και στο άρθρο 11, όπου προβλέπεται η τεκμηρίωση, μελέτη των ευρημάτων, όπως και ορίζει ο Αρχαιολογικός Νόμος».

«Στην πράξη, η πίεση του χρόνου θα οδηγήσει μοιραία στη σύνταξη πρόχειρων ανασκαφικών εκθέσεων, με βιαστική τεκμηρίωση και περιγραφή των σταθερών καταλοίπων και κινητών ευρημάτων, καθώς και ελλιπών καταλόγων με ..ασυντήρητα ευρήματα. Μπαλώματα και προχειροδουλειές, προκειμένου να μην καθυστερήσουν, και, το κυριότερο, να μην επιβαρυνθούν περαιτέρω οικονομικά οι διαχειριστές των κονδυλίων».

Οι… «αναγκαίες υποχωρήσεις»

Σε ό,τι αφορά στο ποιος θα τα κάνει όλα αυτά, το μνημόνιο ορίζει ότι «το πάσης φύσεως αναγκαίο προσωπικό στα αρχαιολογικά έργα προσλαμβάνεται από τις αρμόδιες Περιφερειακές Υπηρεσίες του ΥΠΠΟΤ, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο». «Το οποίο ουσιαστικά δεν υφίσταται» λένε οι αρχαιολόγοι, αφού, «το επιστημονικό και εξειδικευμένο εργατοτεχνικό προσωπικό της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, εξαιρείται από το νομοσχέδιο για την “αναμόρφωση του συστήματος προσλήψεων στο δημόσιο τομέα και την καθολική υπαγωγή τους στον πλήρη έλεγχο του ΑΣΕΠ” (…)». Επιπλέον, «αν δεν λυθεί το ζήτημα του 24μήνου (σ.σ. πέραν του οποίου ο εργαζόμενος απολύεται χωρίς δικαίωμα επαναπρόσληψης, βάσει του ΠΔ – «Παυλόπουλου») αποκλείεται το πιο έμπειρο προσωπικό από την εργασία σε μεγάλα έργα, καθώς όσοι εργάζονταν για πολλά χρόνια στην Αρχαιολογική Υπηρεσία, έχουν ήδη συμπληρώσει 24μηνο».

Και η εκτίμηση των εκτάκτων αρχαιολόγων για το μνημόνιο καταλήγει: «Πέρα από το γεγονός ότι το “Μνημόνιο Συναντίληψης και Συνεργασίας” έρχεται να σταθεί δίπλα στους αρχαιολογικούς νόμους μάλλον ανταγωνιστικά, και όχι επικουρικά, πολύ σοβαρό είναι το γεγονός ότι προβλέπει τη δυνατότητα σύνταξης εξατομικευμένων μνημονίων για κάθε ένα Μεγάλο Δημόσιο Εργο (άρθρο 12). Το “Μνημόνιο Συναντίληψης και Συνεργασίας” ανοίγει διάπλατα τον δρόμο για “διαπραγματεύσεις” ανάμεσα στο ΥΠΠΟΤ και το ΥΠΥΠΟΜΕΔΙ κάθε φορά που θα προετοιμάζεται κάποιο Μεγάλο Δημόσιο Εργο, προετοιμάζει το έδαφος για “αναγκαίες υπαναχωρήσεις” του Πολιτισμού, υπό το βάρος της ανάγκης πραγματοποίησης μεγάλων έργων σε περίοδο οικονομικής δυσπραγίας (…) σε καμία περίπτωση δεν πρέπει “συναντίληψη” και η “συνεργασία” να οργανωθούν σε βάρος της αρχαιολογίας και του Πολιτισμού. Είναι απαράδεκτο να κρύβεται η απαξίωση των μνημείων και η υποτίμηση του έργου των εργαζομένων στο χώρο του Πολιτισμού πίσω από τις διαπραγματεύσεις και συμφωνίες των Υπουργείων. Οφείλουμε να προστατεύσουμε, να διατηρήσουμε και να αναδείξουμε τα προϊόντα πολιτισμού που έχει να επιδείξει η χώρα, τα οποία αποτελούν κτήμα του ελληνικού λαού και τα οποία, σε καμία περίπτωση, δεν θα επιτρέψουμε να θυσιαστούν στο βωμό της ανάπτυξης και του γρήγορου κέρδους εργολάβων και εταιρειών».

Γρηγόρης ΤΡΑΓΓΑΝΙΔΑΣ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 17 Οχτώβρη 2010
 
Leave a comment

Posted by on October 17, 2010 in ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

 

Ο δρόμος με τις Νηρηίδες

Νέα συγκινητικά ευρήματα, η κεντρική λεωφόρος καθώς και οι πύλες του τείχους που ήρθαν στο φως συνθέτουν το πορτρέτο της Νικόπολης στην Ηπειρο, που είχε δημιουργηθεί με στόχο να θυμίζει τη νίκη του Οκταβιανού εναντίον του στόλου του Μάρκου Αντωνίου και της Κλεοπάτρας στο Ακτιο

της ΜΑΡΙΑΣ ΘΕΡΜΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2009

Εναν πολυτελή δρόμο στρωμένο με μεγάλες πλάκες, που οδηγούσε από το παλάτι τους ως το κέντρο της πόλης, είχαν στη διάθεσή τους οι ρωμαίοι αξιωματούχοι της αρχαίας Νικόπολης στην Ηπειρο. Και στη διαδρομή μια μικρή αλλά πλούσια διακοσμημένη κρήνη, ένα Νυμφαίο άλλως πως, φρόντιζε για τον δροσισμό και την τέρψιν άμα των περιπατητών. Στον ίδιο δρόμο άλλωστε τα παιδιά της πόλης είχαν χαράξει το παιχνίδι τους, όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή. Τον 1ο, 2ο και 3ο αι. μ.Χ. Οταν η Ρax Romana είχε επιβληθεί σε όλη τη Μεσόγειο. Και όταν η Νικόπολη, που είχε δημιουργηθεί από το πουθενά, με στόχο να θυμίζει τη σπουδαία νίκη του Γάιου Ιούλιου Καίσαρα Οκταβιανού εναντίον του στόλου του Μάρκου Αντώνιου και της Κλεοπάτρας στην αποφασιστική για την ιστορία της Ρώμης ναυμαχία του Ακτίου αλλά βασικά ως κέντρο ελέγχου της Δυτικής Ελλάδας μαζί με την Πάτρα, ήταν μια ανθούσα πόλη. Τα νέα ευρήματα ήρθαν στο φως εφέτος το καλοκαίρι κατά τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν υπό τη διεύθυνση του προέδρου της Επιστημονικής Επιτροπής Νικόπολης και Εφόρου Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων κ. Κώστα Ζάχου.

Η όμορφη νέα γυναίκα απεικονίζεται καθισμένη επάνω σε θαλάσσιο κήτος. Ημίγυμνη (το κάτω μέρος του σώματός της καλύπτεται από ιμάτιο με πτυχώσεις), ακουμπά με το ένα χέρι της στον λαιμό του ενώ με το άλλο στηρίζεται στην ουρά του. Ταυτόχρονα όμως συγκρατεί με τα δύο της χέρια τις άκρες ενός πέπλου που φτιάχνει στεφάνι πάνω από το κεφάλι της. Αλλά και το πρόσωπό της στεφανώνεται από περίτεχνη μακριά κώμη που καλύπτει τους γυμνούς της ώμους. Οσο για το τέρας έχει σώμα διάστικτο που παραπέμπει ενδεχομένως και σε αιλουροειδές καταλήγοντας όμως σε τριπλή θυσανωτή ουρά.

Αυτή η Νηρηίδα βρέθηκε σε μία από της κόγχες του Νυμφαίου. Είναι ένα ψηφιδωτό για την ακρίβεια, το πρώτο που έρχεται στο φως στη Νικόπολη με παρόμοιο θέμα, το οποίο προέρχεται από τον εικονογραφικό κύκλο, που ονομάζεται «θαλάσσιος θίασος». Αλλωστε σε αυτό το ψηφιδωτό έχουν χρησιμοποιηθεί ακόμη και αληθινά κογχύλια. «Είναι όστρεα τύπου πορφύρας (murex), αχιβάδες τύπου Μιτιλίδαι (acanthocardia tuberculata) και αποτυπώματα είδους κυδωνιού (ostrea edulis)» όπως επεξηγεί ο κ. Ζάχος. Κοσμούσαν το κατώτερο μέρος της παράστασης μαζί με μια τρίχρωμη διακοσμητική ζώνη ενώ στο ανώτερο υπάρχουν ακτινωτές γραμμές που υποδηλώνουν πιθανώς ένα θαλάσσιο κοχύλι. Και είναι προφανές, όπως λέει ο κ. Ζάχος, ότι οι αρχαίοι ψηφοθέτες τα είχαν περισυλλέξει από τις γειτονικές παραλίες του Αμβρακικού Κόλπου. Αλλά αυτή δεν ήταν η μόνη αποκάλυψη.

  • Τα Ακτια

«Σκάβοντας μπροστά από το Νυμφαίο βρήκαμε τμήμα ενός άλλου ψηφιδωτού, το οποίο διακοσμούσε την εξωτερική όψη του οικοδομήματος, συγκεκριμένα το μέτωπο ενός τόξου, που είχε καταπέσει» λέει ο κ. Ζάχος. Και συνεχίζει: «Μέσα από τα σπαράγματά του αναδύθηκε μια φτερωτή Νίκη, που στο ένα χέρι κρατά στεφάνι και στο άλλο κλαδί φοίνικα. Τα ίχνη μιας δεύτερης Νίκης στην ίδια στάση μόλις διακρίνονται. Αλλωστε το θέμα αυτό ήταν προσφιλές στη νομισματοκοπία της Νικόπολης παραπέμποντας ασφαλώς στην περιώνυμη ναυμαχία του Ακτίου. Γι΄ αυτό και ανάμεσα από τα στεφάνια που κρατούσαν οι Νίκες υπήρχε η επι γραφή ΑΚΤΙΑ. Οπως ακριβώς συμβαίνει τώρα με αυτό το ψηφιδωτό». Ετήσιοι τοπικοί αγώνες (γυμνικοί, ιππικοί και ναυτικοί) των Ακαρνάνων ήταν τα Ακτια ήδη από την Κλασική εποχή και τελούνταν στο ιερό του Απόλλωνα Ακτίου, το οποίο βρισκόταν στο ομώνυμο ακρωτήριο, επίνειο της πόλης του Ανακτορίου. Μετά τη ναυμαχία του Ακτίου όμως αναδιοργανώθηκαν ως διαρκή ανάμνηση της κοσμοϊστορικής νίκης του Οκταβιανού Αυγούστου και στο πλαίσιο της προπαγανδιστικής πολιτικής του στους κατοίκους της περιοχής και στον ελληνικό κόσμο ευρύτερα. Γι΄ αυτό και γρήγορα μεταφέρθηκαν στο «εν άλσει προάστιο» της Νικόπολης.

  • Η πόλη

Κτισμένη στη χερσόνησο, η οποία χωρίζει τον Αμβρακικό Κόλπο από το Ιόνιο Πέλαγος, απέναντι από το Ακτιο και 6 χλμ. βορείως της Πρέβεζας, η Νικόπολη είχε δυνατό οχυρωματικό περίβολο με περίμετρο μεγαλύτερη από 5 χλμ. Εντός των τειχών υπήρχαν η αγορά και το ωδείο ενώ εκτός, στο προάστιο, είχαν ανεγερθεί θέατρο, στάδιο και γυμνάσιο.

«Χάριν των ανασκαφών αλλά και των δυνατοτήτων που παρέχουν οι σύγχρονες τεχνολογίες έχει αρχίσει να ξεδιπλώνεται μπροστά μας όλη η πολεοδομική οργάνωση της πόλης, το ρυμοτομικό της σχέδιο, η κεντρική λεωφόρος, αρτηρίες και μικρότεροι δρόμοι καθώς και οι πύλες του τείχους» λέει ο κ. Ζάχος.

Ο «νέος» δρόμος με κατεύθυνση από Βορρά προς Νότο εντοπίστηκε δυτικά του «Παλατιού», ενός εντυπωσιακού οικοδομικού συγκροτήματος που αναπτύσσεται κλιμακωτά πάνω σε ένα ύψωμα μέσα στην παλαιοχριστιανική οχύρωση της πόλης. Και ίσως αυτή η γειτνίαση υπήρξε, όπως διευκρινίζει ο ανασκαφέας, ο λόγος της ξεχωριστής κατασκευής του με ασβεστολιθικές πλάκες και εξοπλισμένος με δύο υπόγειους αποχετευτικούς αγωγούς (Cloacae) καθώς και με πλακόστρωτο πεζοδρόμιο.

  • Η τρίλιζα

Η ευχάριστη έκπληξη όμως για τον επικεφαλής αρχαιολόγο κ. Ευ. Παυλίδη και τους πεπειραμένους εργάτες ήταν όταν διαπίστωσαν ότι σε μία πλάκα του οδοστρώματος υπήρχε χαραγμένο ένα παιχνίδι, μια παραλλαγή της τρίλιζας. Στην ανασκαφή μάλιστα εντοπίστηκαν και δύο λίθινοι βώλοι που ενδεχομένως είχαν χρησιμοποιηθεί γι΄ αυτό. «Πρόκειται για ένα πολύ απλό και διασκεδαστικό ρωμαϊκό παιχνίδι, γνωστό ως tabula Lusoria που έχει επιβιώσει ως τις μέρες μας. Κάθε παίκτης έχει από τρεις βόλους, ίδιας απόχρωσης. Σκοπός του παιχνιδιού είναι να καταφέρει κανείς να βάλει τους τρεις βόλους στη σειρά, σε μία γραμμή ή στην περιφέρεια του κύκλου» λέει ο κ. Ζάχος.

Αν η τρίλιζα όμως είναι απλώς ένα παιχνίδι, το Τρόπαιο της ναυμαχίας του Ακτίου (31 π.Χ.) μαζί με τον μνημειώδη βωμό του, που έφερε στο φως ο ίδιος, υπήρξαν από τις μεγαλύτερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών. Διακοσμημένος με υψηλής τέχνης ανάγλυφες παραστάσεις, οι οποίες απεικονίζουν τον θρίαμβο του Αυγούστου στη Ρώμη, όπως επίσης με παραστάσεις όπλων και με εξαρτήματα πλοίων, βρίσκεται σήμερα σε χιλιάδες κομμάτια, τα οποία επεξεργάζεται ομάδα αρχαιολόγων, συντηρητών και αρχιτεκτόνων με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Σ. Νιάρχου και με τη βοήθεια ενός σύνθετου ηλεκτρονικού προγράμματος. Στόχος η συναρμολόγηση των πολυάριθμων γλυπτών θραυσμάτων, ένα παζλ μόνον για επιστήμονες. Με το βραβείο της Εuropa Νostra τμήθηκε εφέτος το έργο που συντελείται στην αρχαία Νικόπολη. Τα τελευταία δέκα χρόνια η εικόνα του αρχαιολογικού χώρου, ενός τεράστιου ερειπιώνα στην πραγματικότητα, έχει αλλάξει κατά πολύ. Η προστασία των μνημείων με αναστηλώσεις και συντηρήσεις, η ανάδειξή τους, η διαμόρφωση του χώρου και ο ορισμός πυρήνων επίσκεψης, ακόμη όμως και το εκδοτικό έργο έπαιξαν καθοριστικό ρόλο για τη βράβευση της αρμόδιας Επιστημονικής Επιτροπής Νικόπολης του ΥΠΠΟ Ταμείου Διαχείρισης Πιστώσεων για την Εκτέλεση Αρχαιολογικών Εργων του υπουργείου Πολιτισμού.

«Η διασπορά των μνημείων επέβαλε εξαρχής την επιλογή συγκεκριμένων σημείων παρέμβασης και εκεί εστιάστηκαν οι δράσεις τόσο όσον αφορά την πρωτογενή έρευνα και τεκμηρίωση όσο και τις συντηρήσεις και αποκαταστάσεις των μνημείων, καθώς και τις παρεμβάσεις διαμόρφωσης» λέει ο κ.Κώστας Ζάχος.

Το αποτέλεσμα είναι να έχουν ήδη διαμορφωθεί σήμερα εννέα επισκέψιμοι πυρήνες, οι οποίοι αναδείχθηκαν βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων. Ετσι το Μνημείο του Αυγούστου επιλέχθηκε για τη σπουδαιότητα και τον συμβολισμό του, η Επαυλη Μάνιου Αντωνίνου, οι Οχυρώσεις και οι Πύλες για τη χωροταξική σημασία τους, η Βόρεια Νεκρόπολη για τη λειτουργική αξία της, οι παλαιοχριστιανικές βασιλικές, το Ρωμαϊκό Ωδείο, το παλάτι για την ιδιαίτερη βαρύτητά τους στον χώρο αλλά και στις μνήμες του ντόπιου πληθυσμού. (Σύντομη εικόνα των επεμβάσεων στην ιστοσελίδα www.skopas.gr). Πέραν αυτού όμως συμπληρώνονται δεκαπέντε χρόνια από τότε που ο κ.Ζάχος είχε αρχίσει το πρωτοποριακό για εκείνη την εποχή πρόγραμμα ηλεκτρονικής τεκμηρίωσης της αρχαίας Νικόπολης, με την ονομασία «Κλεοπάτρα» και με στόχο την πλήρη και αποτελεσματική διαχείριση του χώρου, επιστημονικά και διοικητικά.

Ενα βήμα παραπέρα όμως αποτελεί η εκπόνηση της «Συνολικής Μελέτης Ανάδειξης του Αρχαιολογικού Χώρου Νικόπολης», η οποία εγκρίθηκε ήδη από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο. Πρόκειται για ένα σύνθετο πρόγραμμα στο οποίο συνυπολογίζονται το φυσικό περιβάλλον του χώρου, καθώς γειτνιάζει με τον Αμβρακικό κόλπο, το ιδιαίτερο ιδιοκτησιακό καθεστώς ακόμη και οι υφιστάμενες οδικές αρτηρίες που τον διασχίζουν. Σήμερα η συνολική τεχνική μελέτη εφαρμογής βρίσκεται στη φάση εκπόνησης, η οποία προβλέπεται να αρχίσει μέσα στο επόμενο έτος.

«Βασικός στόχος μας είναι η δημιουργία ενός αρχαιολογικού πάρκου, με τους επιμέρους μνημειακούς πυρήνες ενωμένους μεταξύ τους, διαδρομές και στάσεις επισκεπτών, φωτισμό, κτίρια εξυπηρέτησης πολιτών καθώς και χώρους στάθμευσης οχημάτων» λέει ο κ. Ζάχος. Αυτή τη λαμπρή πόλη,  που την περπάτησαν ή και έζησαν σε αυτήν σημαντικές προσωπικότητες, όπως ο Γερμανικός, θετός γιος και ανιψιός του Οκταβιανού, ο αυτοκράτορας Νέρωνας για να λάβει μέρος στα Ακτια, ο μεγάλος στωικός φιλόσοφος Επίκτητος από την Ιεράπολη της Φρυγίας, ο αυτοκράτορας Αδριανός με τη γυναίκα του, Βίβια Σαβίννα, θα γίνει βατή πλέον και για τους θνητούς. Οι διαδρομές των σύγχρονων επισκεπτών θα ακολουθήσουν τους αρχαίους δρόμους όπου αυτοί εντοπίστηκαν ή όπου τοποθετούνται σύμφωνα με τις έρευνες, έτσι που ο επισκέπτης να έχει την ίδια εμπειρία που βίωναν κάποτε οι κάτοικοί της.

 
 

Αποκάλυψη στη νεκρόπολη της Κρήτης

  • Ο καθηγητής κ. Νίκος Σταμπολίδης μιλάει για τον πρωτοφανή θησαυρό του 8ου αιώνα π.Χ. που ήρθε προ ημερών στο φως στην αρχαία Ελεύθερνα

1. Ο χώρος της ανασκαφής στη νεκρόπολη της αρχαίας Ελεύθερνας από ψηλά. Ενας θαλαμωτός μυκηναϊκός τάφος με θυραίο άνοιγμα και παραστάδες από λαξευμένους λίθους 2. Χρυσό επιστήθιο τελετουργικό αντικείμενο με κοκκίδωση στην περιφέρεια και στο κέντρο έναν άνδρα (λείπει η κεφαλή) που περοιστιχίζεται από δύο λιοντάρια, όπως βρέθηκε στον τάφο δίπλα στα οστά 3. Εργάτης μέσα στον κτιστό ταφικό θάλαμο επί το έργον. Μεγάλα αγγεία περιβάλλουν τις ταφές των τριών γυναικών που βρίσκονται στο κέντρο 4. Η ώρα της ανασκαφής. Ανάμεσα στα οστά των νεκρών γυναικών αστράφτει ένα χρυσό επιστήθιο κόσμημα (αριστερά) και στο κέντρο ένα χάλκινο βραχιόλι και ένα μικρό χάλκινο πριόνι

  • της ΜΑΡΙΑΣ ΘΕΡΜΟΥ | Το Βήμα, Κυριακή 30 Αυγούστου 2009

Ο ήλιος είχε γείρει προ πολλού και το σκοτάδι έπεφτε αργά αλλά σταθερά. Οι άνθρωποι, όμως, που δούλευαν βουβοί μέσα στο σκάμμα, αντί να σταματήσουν, συνέχιζαν με όλο και περισσότερη ένταση. Μόνον οι ανάσες τους ακούγονταν- ίσως και οι κτύποι της καρδιάς τους- σμίγοντας με τους πρώτους ήχους της νύχτας. Οι φακοί, τα κινητά τηλέφωνα, οι αναπτήρες είχαν επιστρατευθεί για λίγο φως. Οι κινήσεις ήταν προσεκτικές, γρήγορες, καίριες, σαν να επρόκειτο για μια σοβαρή εγχείρηση. Ή μήπως μια τελετουργία;

Ο καθηγητής κ.Νίκος Σταμπολίδης θυμάται με συγκίνηση εκείνες τις ώρες στον κλειστό θάλαμο ενός κτιστού τάφου, τον οποίο έφερε στο φως πριν από μερικές ημέρες στην αρχαία Ελεύθερνα της Κρήτης. Τα οστά τριών γυναικών που βρέθηκαν

Χρυσό κόσμημα μοναδικού σχήματος με θέσεις για ένθετους ημιπολύτιμους λίθους

σε αυτόν τον τάφο του 8ου αιώνα π.Χ., μαζί με μοναδικά και παράξενα χρυσά αντικείμενα και κοσμήματα από σπάνια υλικά, όπως αμέθυστος, φαγεντιανή, κορνεόλη, κεχριμπάρι, ορεία κρύσταλλος, ήλεκτρον, αιγυπτιακό μπλε, δεν συνιστούσαν απλώς μια πλούσια ταφή που παρέμενε ασύλητη μέσα στους αιώνες. Διότι μια απρόσμενη περίπτωση, ένα μυστήριο αναδυόταν σιγά σιγά μέσα από το χώμα. Μερικά από τα αντικείμενασύμβολα δεν είχαν θέση εκεί, δεν μπορεί να συνόδευαν γυναίκες αλλά μόνον άντρες, και μάλιστα ιερείς… Αλλα πάλι θα ήταν χρήσιμα για την παρασκευή φαρμάκων, αρωμάτων ή δηλητηρίων. Μέσα στη σιωπή το μυαλό έτρεχε κάνοντας χίλιους συνειρμούς. Τι ήταν λοιπόν αυτές οι γυναίκες; Γιάτρισσες, μάντισσες ή ιέρειες; Ή μήπως, όπως θα λέγαμε σήμερα, φαρμακολύτριες;

Το σκηνικό έχει ως εξής: Η μεγαλύτερη σε ηλικία γυναίκα-περίπου 70 ετών, ενώ οι άλλες δύο ήταν γύρω στα 16-17- βρισκόταν στο κέντρο

Χρυσά ενώτια με μικροσκοπικά τσαμπάκια σταφυλιού

του δωματίου σε μια παράξενη στάση. Το κρανίο ήταν σχεδόν επάνω στη λεκάνη της, τα πλευρικά οστά είχαν απλωθεί προς αριστερά και δεξιά και τα πόδια ήταν λυγισμένα. «Η απόθεσή της ήταν περίεργη. Αν δεν συνέβη κατά την αρχαιότητα κάποιο ταφονομικό παράδοξο- δηλαδή δεν πέρασε ένας ασβός ή ένας αρουραίος ώστε να αναμοχλεύσει αυτά τα οστά-,τότε δεν αποκλείεται αυτή η γυναίκα να τάφηκε καθιστή»λέει ο κ. Σταμπολίδης. Η πιθανότητα άλλωστε ανακομιδής, τυμβωρυχίας ή αρχαιοκαπηλίας αποκλείεται καθώς όλα τα κτερίσματα βρέθηκαν στη θέση τους. Μπορεί να ερμηνευθεί όμως αυτή η στάση;«Οχι, επί του παρόντος» απαντά ο ίδιος. Αλλωστε τα παράξενα συνεχίζονται, με την ύπαρξη γύρω της μιας σειράς αντικειμένων που επίσης δεν μπορεί να εξηγηθεί:

Ενας μικρός χάλκινος ταύρος της γεωμετρικής εποχής, που βρίσκεται συνήθως σε ιερά όπως αυτό της Ολυμπίας, αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση ήταν δίπλα στη νεκρή, αποτελεί καθαρά ιερατικό σύμβολο καθώς επιστέφει ένα σκήπτρο. Κρατούσε σκήπτρο δηλαδή η σεβάσμια γυναίκα; Ενα χάλκινο πριονάκι, ένα πολύ μικρό, επίσης χάλκινο, κουταλάκι για τη μέτρηση δόσεων, μια μικρή ζυγαριά με δίσκο και αλυσίδα συνθέτουν ένα ακόμη παράξενο σύνολο. Και μαζί τους ορισμένοι μικροί κύλινδροι χρυσού, από τους οποίους αποκόπτονταν κομμάτια για χρήση. Σε τι μπορεί να της χρησίμευαν στη ζωή;

  • Τα σύμβολα

Χρυσό πορτρέτο δαιδαλικής μορφής με φενάκη (κόμμωση), περίτεχνο διάδημα κεφαλής και δυσερμήνευτα ακόμη αντικείμενα στο στήθος

Η γυναίκα φορούσε χρυσοκέντητα και καταστόλιστα φορέματα, όπως αποδεικνύουν τα ψήγματα χρυσού και οι εκατοντάδες χάντρες από φαγεντιανή που είναι απλωμένα γύρω της. (Αλλωστε και το χώμα γύρω από τα οστά φαίνεται ότι περιέχει αποσυντεθημένα οργανικά υλικά, όπως το ξύλο και το ύφασμα.) Τα σύμβολα του επίγειου κύρους της και τα κοσμήματα ήταν φορεμένα ή τοποθετημένα επάνω της. Από τον πλούτο των κοσμημάτων- περίπου 130- ήταν όμως μερικά τα οποία από την ώρα της ανασκαφής έκαναν τη μεγαλύτερη εντύπωση προκαλώντας, όπως λέει ο κ. Σταμπολίδης, ανάμεικτα συναισθήματα συγκίνησης και θαυμασμού και παράλληλα γεννώντας μεγάλα ερωτηματικά. Πρόκειται για δύο μεγάλα χρυσά μισοφέγγαρα που έφεραν έναν ημιπολύτιμο λίθο- γεγονός πρωτοφανές για την εποχή-, έχουν κοκκίδωση γύρω γύρω που σχηματίζει μαιάνδρους, ενώ στο κέντρο του αντικειμένου υπάρχουν οι κεφαλές δύο κρανοφόρων πολεμιστών.

Σε τρίτο παραπλήσιο αντικείμενο (όλα είναι επιστήθια) εμφανίζεται στο κέντρο η μορφή ενός πρίγκιπα, όπως είναι γνωστός από τις μινωικές παραστάσεις, ο οποίος περιστοιχίζεται από δύο λιοντάρια. Ενα ακόμη χρυσό αντικείμενο παριστάνει μια δαιδαλική μορφή με αιγυπτιακή φενάκη (κόμμωση), η οποία φέρει στο στήθος τρία δυσερμήνευτα σύμβολα που μοιάζουν με αγγεία ή αβγά και παραπέμπουν στα αντίστοιχα της Εφεσίας Αρτέμιδος, που έχουν θεωρηθεί μάλιστα ότι μπορεί να ήταν γυναικείοι μαστοί ή και όρχεις. Απροσδιόριστο και εντελώς άγνωστο έως σήμερα είναι το τελευταίο κόσμημα της ομάδας αυτής, με κυκλικό σχήμα, μια υψηλή βάση και ένθετους λίθους!

  • Ο Δίας

Ασημένια περόνη που καταλήγει σε κυλινδρικό κόσμημα

«Τα σύμβολα στους μηνίσκους παραπέμπουν σε νεαρό Πόσι Θηρών, όπως ο Δίας,που γεννιέται και πεθαίνει,κατά την παράδοση,κάθε χρόνο στο Ιδαίον Αντρον.Στα λιοντάρια που απεικονίζονται επάνω στην ασπίδα, που έχει βρεθεί στην Ελεύθερνα,στα πώματα-ασπίδες και στους τεράστιους χάλκινους λέβητες της Ελεύθερνας και του Ιδαίου Αντρου. Στις κεφαλές των κρανοφόρων πολεμιστών επίσης από την Ελεύθερνα, που έχουν ευθεία αναφορά στους Κουρήτες, προστάτες πολεμιστές του νεαρού Δία»λέει ο κ. Σταμπολίδης.

Σημαντικό όμως είναι το γεγονός ότι τέτοια κοσμήματα έχουν βρεθεί ελάχιστα μέσα στα 200 χρόνια της αρχαιολογίας στην Κρήτη. Συγκεκριμένα, ένα μεγάλο στην Κνωσό και ένα μικρότερο στο Ιδαίον Αντρον. Εδώ είναι πέντε μαζί!«Πέραν της σημειολογίας τους, εξάλλου, αυτά τα κοσμήματα αλλάζουν την ιστορία της κοσμηματοτεχνίας όπως τη γνωρίζαμε ως τώρα, αφού εκτός από τις νέες τεχνικές,όπως η κοκκίδωση,εμφανίζεται η προσθήκη πολύτιμων ή ημιπολύτιμων λίθων,κάτι που πιστεύαμε ότι άρχιζε στα ελληνιστικά χρόνια,δηλαδή τέσσερις τουλάχιστον αιώνες αργότερα»προσθέτει ο ίδιος.

  • Το χρυσάφι

Δείγμα εξαιρετικής κοσμηματοτεχνίας το χρυσό χελωνάκι με τη διακοσμητική κοκκίδωση και την εξαιρετική κίνηση

Πού μπορεί να βρέθηκε τόσο χρυσάφι και πώς;«Ο κοκκινωπός προέρχεται από την Κύπρο,όπως λένε οι μελετητές,αλλά ο κίτρινος πιστεύω ότι ερχόταν από τη Μικρά Ασία με τα χρυσοφόρα ποτάμια της, όπως ο Μαίανδροςπου εκβάλλει στη Μίλητο,τη μινωική αποικία της κρητικής πόλης Μιλάτου απέναντι από τη Σάμο.Ας μην ξεχνάμε άλλωστε τις ιστορίες του Ηροδότου για τον σάμιο καπετάνιο Κολαίο και τον κρητικό Κορώβιο,που ταξίδευαν σε όλη τη Μεσόγειο» λέει ο κ. Σταμπολίδης. Και οι τρεις γυναίκες άλλωστε έφεραν επίσης στα μαλλιά σφηκωτήρες από ήλεκτρο. Φορούσαν χρυσά ενώτια «τρίγληνα μορόεντα», όπως τα λέει ο Ομηρος, δηλαδή χαλκάδες με πολύ μικρά τσαμπιά σταφυλιού με τρεις ρόγες το καθένα- ένας τύπος αιγαιακού κοσμήματος γνωστός αρχικά από τις τοιχογραφίες της Θήρας. Επίσης ανάμεσα στα κτερίσματά τους υπήρχαν σκαραβαίοι από αιγυπτιακό μπλε, σφραγιδόλιθοι μινωικοί, πρίσματα και χάντρες από ορεία κρύσταλλο. Οι χάντρες μάλιστα, διαφόρων σχημάτων, μεγεθών ή υλικών, φέρουν συχνά εγχαράξεις με μινωικά σύμβολα όπως είναι ο διπλούς πέλεκυς, με θαλάσσια θέματα όπως είναι τα καλαμάρια ή οι αστερίες, ή κυνηγετικά όπως το ελάφι που έχει τοξευθεί από τον θηρευτή του. Αλλες πάλι μιμούνται ρόδια ή άνθη και, όπως θεωρεί ο ανασκαφέας, μπορεί να αποτελούσαν την κεφαλή από τις πολύτιμες καρφίτσες που επίσης υπάρχουν στα ευρήματα.

  • Η σπονδή

Σκαραβαίος από αιγυπτιακό μπλε,ένα από τα πολλά εισηγμένα από την Αίγυπτο αντικείμενα

Μία γυάλινη φιάλη με γαλακτώδες χρώμα και ομφαλό στο κάτω μέρος της, η οποία βρέθηκε μέσα στον λαιμό ενός μεγάλου πήλινου αγγείου, αποτελεί το άλλο ανέλπιστο για τη μοναδικότητά του, αλλά και για

Χώμα καλύπτει ακόμη το χρυσό επιστήθιο κόσμημα με την περίτεχνη διακόσμηση από μαιάνδρους

το γεγονός ότι σώθηκε ακέραιο, εύρημα. Αχαιμενιδική, φυλλόσχημη, όπως είναι οι γνωστές χρυσές και ασημένιες της περσικής αυτοκρατορίας, έχει διάμετρο γύρω στα 10 εκατοστά και οι ραβδώσεις της- φύλλα- αρχίζουν από τον ομφαλό για να ανοίξουν προς το χείλος της σαν νούφαρο. Οπως εξηγεί ο κ. Σταμπολίδης, φιάλες αυτού του είδους είναι σπανιότατες- ο ίδιος θυμάται μία υστερότερη χρονολογικά από τους περίφημους ετρουσκικούς τάφους της Βίλας Τζούλια στην Ιταλία, ενώ στην Ελλάδα έχουν βρεθεί μόνο κάποια σπασμένα κομμάτια τους.«Πρόκειται για σπονδικό αγγείο,όπως αυτά που κρατούν οι θεοί,ο Απόλλωνας,η Αθηνά, στις παραστάσεις. Η παρουσία της επομένως σε αυτή τη γυναικεία ταφή είναι ένα ακόμη ερώτημα»σημειώνει ο ίδιος.

Μεγάλα πήλινα αγγεία, άδεια σήμερα, που προφανώς όμως περιείχαν κατά την εποχή της ταφής υγρά, όπως λάδι, κρασί ή άλλα προϊόντα, καθώς και πολλά μικρότερα ληκύθια, κρητοκυπριακά και φοινικικά, κατάλληλα για τη φύλαξη αρωμάτων ή φαρμάκων, συμπλήρωναν το ταφικό σύνολο. Μία τράπεζα προσφορών εξάλλου στην είσοδο του τάφου δείχνει σαφώς τη σημασία του. Για την προστασία του είχε κατασκευαστεί αυτός ο θαλαμωτός μυκηναϊκός τάφος, ένα τετράγωνο δωμάτιο διαστάσεων περίπου 3,10 Χ 3 μ., με σωζόμενο ύψος 2,10 μ. Το θυραίο άνοιγμα έχει παραστάδες σε ύψος 1,80 μ. κατασκευασμένες από μεγάλα μπλοκ λαξευμένων λίθων, ένα ακόμη μοναδικό εύρημα καθώς δείχνει τη διατήρηση της μνήμης της μινωικής αρχιτεκτονικής στα γεωμετρικά χρόνια. Το μυστήριο της Ελεύθερνας που ανασκάπτεται μεθοδικά κάθε χρόνο ολοένα μεγαλώνει. Ακόμη και ο ανασκαφέας της παρατηρεί ξαφνιασμένος πλέον τα ευρήματα, βρίσκοντας τώρα πιθανή τη σύνδεση της πόλης με το Ιδαίον Αντρον. Τα υπόλοιπα μένει να απαντηθούν στο μέλλον, αν και εφόσον δοθούν όλα τα κλειδιά της αποκρυπτογράφησης του αινίγματος.

Το μόνο βέβαιο επί του παρόντος είναι το κοινό συναίσθημα, η μυσταγωγία, που έζησαν εκείνη τη νύχτα οι άνθρωποι της ανασκαφής. Ενα τελετουργικό που θα έλεγε κανείς ότι συνδεόταν μέσω μιας κλωστής που διέτρεχε τον χρόνο με το ταφικό τελετουργικό της απόθεσης των τριών γυναικών από τους κηδευτές τους.

 
1 Comment

Posted by on September 2, 2009 in ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

 

Η Βεργίνα μας εκπλήσσει με νέα ευρήματα και φέτος

  • Μία ασημένια λήκυθος με πώμα και μία οστεοδόχος υδρία

Αυγουστιάτικη και πάλι ήταν η έκπληξη της πλούσιας σε θησαυρούς Βεργίνας. Νέα ευρήματα ήρθαν στο φως στις 25 Αυγούστου, όπως άλλωστε και πέρυσι που αποκαλύφθηκε σε μεγάλο ορθογώνιο όρυγμα στην Αγορά των Αιγών το χάλκινο αγγείο με τη χρυσή πυξίδα, το χρυσό επίσης εντυπωσιακό στεφάνι βαλανιδιάς που ήταν τοποθετημένο πάνω στα καμένα οστά ενός νεκρού.

Φέτος, η σύμπτωση ήταν εντυπωσιακή. Τα ευρήματα δεν ήταν χρυσά, αντιθέτως ήταν αρκετά ταλαιπωρημένα. Βρέθηκαν όμως την ίδια ημέρα λίγα μέτρα μακριά από τη θέση όπου είχε εντοπισθεί το πολύτιμο εκείνο σύνολο. Κάτω μάλιστα από την ίδια επίχωση, η οποία γέμιζε το ίδιο όρυγμα. Εκεί, αποκαλύφθηκαν δύο μεγάλων διαστάσεων μετάλλινα αγγεία. Συγκεκριμένα μία λήκυθος με πώμα και μια ασημένια επίσης υδρία πολύ συγγενική ως προς το σχήμα και την ποιότητά της με την εντυπωσιακή ασημένια υδρία από τον τάφο του Πρίγκιπα της Μεγάλης Τούμπας.

Οπως σημειώνει η καθηγήτρια Χρυσούλα Σαατσόγλου – Παλιαδέλη, υπεύθυνη της πανεπιστημιακής ανασκαφής του Αριστοτελείου: «στο γεμάτο με χώμα εσωτερικό της ασημένιας ληκύθου δεν είναι φανερά κάποια υπολείμματα ταφής. Δεν είμαστε, επομένως, προς το παρόν σε θέση να συμπεράνουμε άμεσα αν πρόκειται για τεφροδόχο αγγείο ή πολύτιμο κτέρισμα. Αντίθετα, στο εσωτερικό της ασημένιας υδρίας διακρίνουμε οστά και είναι βέβαιο πως η μικροανασκαφή που θα ακολουθήσει στο εργαστήριο θα παράσχει (όπως και η περσινή) ενδιαφέροντα στοιχεία για το φύλο και την ηλικία του νεκρού ή της νεκρής που θα βοηθήσουν ενδεχομένως στην ιστορική αποτίμηση του ευρήματος».

Μέχρι η μελέτη να αποσαφηνίσει τέτοιες λεπτομέρειες η υπεύθυνη της ανασκαφής Χρυσούλα Σαατσόγλου – Παλιαδέλη αλλά και η δρ Αθανασίου Κυριάκου, η υποψ. διδ. Ελένη Μητσοπούλου, οι μεταπτυχιακοί φοιτητές Αναστάσιος Κακαμανούδης, Μαριάνθη Κοπέλλου, Μαριτίνα Σαλτέα – Καλογερά και Αλέξανδρος Τούρτας και οι συντηρητές Ελπίδα Ανδρέου, Παναγιώτης Καματάκης και Βανέσσα Παπαγεωργίου είναι ευτυχείς για όσα αποκάλυψε η πλούσια γη στην Αγορά των Αιγών. Συμπληρώνουν άλλωστε τα δεδομένα της περασμένης χρονιάς και επιβεβαιώνουν με νέα στοιχεία τις παρατηρήσεις και τις πρώτες ερμηνείες τους. «Σε πρακτικό επίπεδο είμαστε σίγουροι ότι οι πρυτανικές αρχές του ΑΠΘ, τις οποίες ευχαριστούμε για τη συμπαράστασή τους, θα συνεχίζουν να στηρίζουν υλικά και ηθικά τις μακροχρόνιες προσπάθειες της πανεπιστημιακής ανασκαφής στον αρχαιολογικό χώρο της Βεργίνας».

  • Τα περσινά ευρήματα

Υπενθυμίζουμε ότι το περσινό σύνολο παρέπεμπε άμεσα σε βασιλικό νεκρό και η οστεοαρχαιολογική εξέταση των οστών που έγινε, έδειξε πως τα καμένα οστά του νεκρού ανήκαν σε νεαρό άτομο. Τα αποτελέσματα της διεπιστημονικής αξιολόγησης του ευρήματος λέει η κ. Σαατσόγλου – Παλιαδέλη: «μας οδήγησαν στη γοητευτική υπόθεση για την πιθανή ταύτιση του νεκρού με έναν από τους γιους του Αλεξάνδρου, πιθανότερα του Ηρακλή της Βαρσίνης, που κατατέθηκε στην κρίση της επιστημονικής κοινότητας τον περασμένο Απρίλιο, στο πλαίσιο του 22ου Διεθνούς Συνεδρίου για το Αρχαιολογικό Εργο στη Μακεδονία και Θράκη».

 
Leave a comment

Posted by on September 1, 2009 in ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ, Βεργίνα