RSS

Category Archives: Ελγίνεια

Φως στο ναυάγιο του Έλγιν. ΟΥΤΕ ΙΧΝΟΣ ΑΠΟ ΓΛΥΠΤΑ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ

Μια επίκαιρη υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα στο πλοίο του Έλγιν, τον «Μέντορα», που βυθίστηκε πριν από 207 χρόνια στα Κύθηρα με 17 κιβώτια γεμάτα γλυπτά της Ακρόπολης, ανέσυρε από τον βυθό πιατικά, γυαλικά και βόλια
Μάρμαρα ή θραύσματα μαρμάρων του Παρθενώνα δεν βρέθηκαν στη μεγάλη επιχείρηση «κατόπτευσης» του ναυαγίου του «Μέντορος», του πλοίου που βυθίστηκε κοντά στον Αβλέμονα Κυθήρων με αρκετά από τα γλυπτά που είχε αφαιρέσει βίαια και παράνομα από την Ακρόπολη ο λόρδος Έλγιν το 1802.

Οι Καλύμνιοι σφουγγαράδες που προσέλαβε αμέσως μετά τη βύθιση του «Μέντορος», σε μια πρωτοφανή σωστική προσπάθεια που κράτησε δυόμισι χρόνια, ανέσυραν όλη την πολύτιμη λεία που κατέληξε σε μια υγρή και ακατάλληλη αποθήκη στην έπαυλή του και, τελικά, πουλήθηκε στο Βρετανικό Μουσείο.

Σήμερα, το βυθισμένο σκάφος- ένα μπρίκι δικάταρτο με μήκος 20 μ. που βρίσκεται σε βάθος 22-24 μέτρων σε μια κόγχη του Αβλέμονα Κυθήρων- είναι σχεδόν τελείως σκεπασμένο από την άμμο.

«Αν πήγαινα σήμερα για πρώτη φορά δύσκολα θα αναγνώριζα τον χώρο» λέει στα «ΝΕΑ» ο αρχαιολόγος-δύτης Δημήτρης Κουρκουμέλης, ο οποίος τέθηκε στα τέλη Μαΐου επικεφαλής της διερευνητικής έρευνας που οργάνωσε η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων στο ναυάγιο, με αφορμή και τα εγκαίνια του Νέου Μουσείου Ακρόπολης. Για να διαπιστώσει την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο χώρος- κηρυγμένος ως προστατευόμενος από το 2005-, να φωτογραφήσει, να βιντεοσκοπήσει το ναυάγιο και να περισυλλέξει τυχόν θραύσματα μαρμάρων που διέφυγαν την προσοχή των παλαιότερων ερευνητών.

Εκείνο που βρέθηκε, και ίσως σχετίζεται με τη συλλεκτική μανία του Έλγιν, είναι ένας σχιστόλιθος όπου είναι αποτυπωμένο το απολίθωμα ενός ψαριού. Εν τούτοις, η έρευνα στο ναυάγιο δεν περιορίζεται στον βυθό και στην πιθανότητα να κρύβονται κάποια μαρμάρινα θραύσματα της ζωφόρου του Παρθενώνα μέσα στην άμμο. Είναι ένα συναρπαστικό ανοιχτό κεφάλαιο, το οποίο μπορεί να συνδέεται με κάποιες αρχαιότητες με προέλευση από τα Κύθηρα που βρίσκονται τώρα στο Βρετανικό Μουσείο.

Επιπλέον, σώζονται τα ημερολόγια του πλοίου, οι φορτωτικές, λογαριασμοί και αποδείξεις για τα έξοδα και τον τρόπο της ανέλκυσης, που συνιστούν ένα συναρπαστικό χρονικό της υποβρύχιας περιπέτειας των Μαρμάρων του Παρθενώνα.

Οι Καλύμνιοι βουτηχτές κατέβαιναν γυμνοί, χωρίς κανέναν εξοπλισμό, σε βάθος 12-13 οργιές (22-24 μ.) κρατώντας την ανάσα τους. Για να φτάσουν στο αμπάρι και να δέσουν τις κάσες με σχοινιά χρειάστηκε να σπάσουν το κατάστρωμα του πλοίου. Μέχρι τώρα έχουν πραγματοποιηθεί έρευνες από τον Ζαν Ζακ Κουστό, το Ινστιτούτο Εναλίων Αρχαιοτήτων και την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων στο ναυάγιο. Μάρμαρα δεν έχουν βρεθεί, παρ΄ ότι υπάρχει κάποιο μυστήριο σχετικά με το δέκατο έβδομο κιβώτιο.

Ο αρχαιολόγος Δημήτρης Κουρκουμέλης θεωρεί σημαντικό «να γίνει τελικώς μια συστηματική έρευνα, όχι τόσο πλέον με την ελπίδα να βρεθούν γλυπτά, αλλά επειδή αυτό το πλοίο έχει συνδεθεί έντονα με μια σημαντική και οδυνηρή στιγμή της πολιτιστικής ιστορίας μας».

Τι κι αν ναυάγησε ο «Μέντωρ».
Ο λόδος Έλγιν φόρτωσε άλλα, περισσότερα, γλυπτά από την Ακρόπολη τον Φεβρουάριο του 1803 και τα έστειλε με το πλοίο «Βraakel» στη Βρετανία

  • Το σταματημένο ρολόι

Το 1980 οργανώθηκε η πρώτη υποβρύχια ανασκαφή στην περιοχή του ναυαγίου, που αποκάλυψε τμήματα από το σκαρί του «Μέντορος». Τότε εντοπίστηκαν και τα πρώτα υπολείμματα από σκεύη και αντικείμενα του πληρώματος. Ανάμεσά τους ήρθε στο φως και ένα ρολόι, σταματημένο στη 01.10 ή 02.05- πρέπει να είναι και η ώρα της βύθισης του πλοίου, αφού ο γραμματικός του λόρδου Έλγιν αναφέρει στο ημερολόγιό του ότι το πλοίο άρχισε να βυθίζεται τις πρώτες πρωινές ώρες.

  • Το χρονικό

16 Σεπτεμβρίου 1802, πρωί. Ο «Μέντωρ» αποπλέει από τον Πειραιά με Μαλτέζο καπετάνιο και δωδεκαμελές πλήρωμα, με προορισμό τη Μάλτα.

16 Σεπτεμβρίου, στις 18.00, πνέει στο Ταίναρο δυνατός άνεμος που παρασύρει το μπρίκι 40 μίλια νοτιότερα.
17 Σεπτεμβρίου, στις 14.00, το πλοίο φθάνει στον Αβλέμονα Κυθήρων, ρίχνει δύο άγκυρες, που δεν κράτησαν, αλλά «ξέσουραν». Κόβει τα σχοινιά και προσπαθεί να σαλπάρει, αλλά χτυπά στα βράχια. Γέρνει και βυθίζεται σε λίγες ώρες, χωρίς θύματα. Το φορτίο ήταν γλυπτά από τη ζωφόρο του Παρθενώνα, τον Ναό της Απτέρου Νίκης, τμήματα αγαλμάτων- τρία μαρμάρινα μπούστα, ένας μαρμάρινος θρόνος, σφόνδυλοι κιόνων από τις «ανασκαφές» του συνεργάτη του Έλγιν Τζ. Μπατίστα Λουζιέρι στην Ακρόπολη.
1805. Οι Καλύμνιοι σφουγγαράδες που προσέλαβε ο Έλγιν κατάφεραν να ανελκύσουν όλα τα γλυπτά του Παρθενώνα.
  • Της Παρασκευής Κατημερτζή, ΤΑ ΝΕΑ: Πέμπτη 9 Ιουλίου 2009

 

Ο Economist σύμμαχος του Βρετανικού Μουσείου στο θέμα των Μαρμάρων

  • «Ο δανεισμός είναι η μόνη λύση»


ΑΠΕ

Μέρος των Γλυπτών του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο

Έναν σύμμαχο στο αίτημα της μη επιστροφής των Μαρμάρων του Παρθενώνα απέκτησε το Βρετανικό Μουσείο. Ο Economist θεωρεί ότι το ελληνικό αίτημα θέτει σε κίνδυνο την πρακτική της ελεύθερης διακίνησης εκθεμάτων, προτείνοντας: αντί να καταφεύγει σε «λεονταρισμούς», η Ελλάδα να δεχθεί τον δανεισμό. Στο άρθρο του ο Economist υπενθυμίζει ότι τα μεγάλα μουσεία παγκοσμίως κατέχουν εκθέματα που προέρχονται από άλλες χώρες: κάποια από αυτά έχουν ακολουθήσει αμφιλεγόμενη πορεία, είτε πρόκειται για τον αρχαίο ναό της Περγάμου (που βρίσκεται ολόκληρος στο Βερολίνο) είτε για πίνακες Ρώσων αριστοκρατών που κατέληξαν στη δυτική Ευρώπη μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση.

Αν όντως επιστρέφονταν τα Μάρμαρα, συνεχίζει, αυτό θα οδηγούσε σε έναν «γόρδιο δεσμό» αιτημάτων επιστροφής αρχαιοτήτων που θα κατέκλυζαν τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά μουσεία του κόσμου. Πάντως, σε άλλο δημοσίευμα με αφορμή τα εγκαίνια του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης, ο Economist θεωρεί απίθανο να επιστρέψουν τα Γλυπτά, τουλάχιστον με την παρούσα διεύθυνση του Βρετανικού Μουσείου.

Και μόνη όμως η επιμονή του ελληνικού αιτήματος, υποστηρίζει ο Economist, μπορεί να κάνει τους διευθυντές των μουσείων πιο «σφιχτόχερηδες» και τελικά να καταλήξει το κάθε μουσείο να κρατάει τα εκθέματά του αποκλειστικά για τις αίθουσες του. Ο Economist βλέπει τη χρυσή τομή στην συνηθισμένη πρακτική των μουσείων: δανεισμός αρχαιοτήτων ή και κοινές εκθέσεις, ιδίως όταν πρόκειται για αντικείμενα της μόνιμης συλλογής ενός μουσείο που έχουν προέλευση από άλλες χώρες.

Το δημοσίευμα αναφέρει ως παράδειγμα το δανεισμό της αιγυπτιακής Στήλης της Ροζέτα, που εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο αλλά θα δανειστεί στην Αίγυπτο για τα εγκαίνια του μουσείου της Γκίζας. Αυτή είναι και η πρόταση του Economist για το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο «αντί να λεονταρίζει, θα έπρεπε να αποδεχτεί την πρόταση» να πάρει ως δάνειο κάποιο κομμάτι των Γλυπτών. Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα αρνείται σταθερά το δανεισμό, θεωρώντας ότι έτσι θα αναγνώριζε τη βρετανική κυριότητα επί των Γλυπτών.

Newsroom ΔΟΛ

Διαβάστε επίσης
Αφιέρωμα: Νέο Μουσείο της Ακρόπολης


Σχετικά άρθρα
Με αίτημα την επιστροφή των Μαρμάρων τα εγκαίνια του Μουσείου της Ακρόπολης (20/6/2009)


Οι Ολυμπιακοί του 2012 ευκαιρία για επιστροφή των Μαρμάρων, λένε μέλη επιτροπών (19/6/2009)


«Όχι» του ΥΠΠΟ στο Βρετανικό Μουσείο για δανεισμό των Μαρμάρων για τρεις μήνες (11/6/2009)


Μακροχρόνιο δανεισμό προτείνει το Newsweek για τα Γλυπτά του Παρθενώνα (9/6/2009)


Ημερίδα για τα 175 χρόνια σχέσεων Αθήνας-Λονδίνου με το βλέμμα στα Μάρμαρα του Παρθενώνα (10/10/2008)


Μήνυμα Παπούλια για τα Μάρμαρα κατά την επίσκεψή του στο Μουσείο της Ακρόπολης (10/1/2008)


Σχετικοί δικτυακοί τόποι
Μουσείο της Ακρόπολης


Economist


 

Ουρές για το μουσείο, πραγματικές και ψηφιακές

  • Πέντε η ώρα στο νέο Μουσείο Ακροπόλεως χθες, την πρώτη «κανονική» ημέρα του από τα λαμπρά θυρανοίξια του Σαββάτου -έως προχθές μπορούσαν να το επισκεφτούν μονάχα όσοι είχαν κλείσει εισιτήρια μέσω της ιστοσελίδας του.

Χθεσινή εικόνα από τα εκδοτήρια. Πρώτοι σε κρατήσεις είναι οι Ελληνες, δεύτεροι οι Αμερικανοί, τρίτοι οι Βρετανοί

Χθεσινή εικόνα από τα εκδοτήρια. Πρώτοι σε κρατήσεις είναι οι Ελληνες, δεύτεροι οι Αμερικανοί, τρίτοι οι Βρετανοί

Και πρώτη μέρα λειτουργίας του εστιατορίου του, όπου στο εξής θα απολαμβάνουμε τον φθηνότερο καφέ της πόλης στο ωραιότερο σημείο της. Μια μικρή ουρά ήταν σχηματισμένη στην είσοδό του. Παρ’ ότι χθες, από 8 π.μ. μέχρι 5 μ.μ., ξεπερνώντας κάθε πρόβλεψη, είχαν περάσει 9.700 άτομα από τα εκδοτήριά του (ώς τις 7.15 μ.μ. τα εισιτήρια είχαν φτάσει τα 11.500, ενώ μέσω e-ticketing είχαν κλειστεί 1.200), η ροή στις ευρύχωρες αίθουσες ήταν εντυπωσιακά εύρυθμη. Οπως και στο μικρό καφενείο στο ισόγειο, στα πωλητήρια (που έκαναν επίσης τζίρο-ρεκόρ, με κορυφαίο στις προτιμήσεις τον κατάλογο του Μουσείου) και στο εστιατόριο.

Η Τετάρτη, άλλωστε, σύμφωνα με τους υπευθύνους, αναδεικνύεται μέσω ηλεκρονικών κρατήσεων στην πιο δημοφιλή μέρα. Δεν λείπουν οι εκπλήξεις: Πρώτοι στις κρατήσεις μέσω e-ticketing είναι οι Ελληνες, οι οποίοι ήδη από την είσοδο αναζητούν την αίθουσα των Καρυάτιδων, εντυπωσιάζονται από εκείνη με τα αρχαϊκά γλυπτά, αλλά βουρκώνουν στον τρίτο όροφο με τα γλυπτά του Παρθενώνα. Εισιτήρια έχουν ήδη κλείσει από Αλεξανδρούπολη, Θάσο, Κρήτη, Καστοριά, Ρόδο, Γιάννενα κ.α.

Με 20 ευρώ μια τετραμελής οικογένεια μπορεί ν' απολαύσει τα κρύα πιάτα του εστιατορίου μαζί με ποτό. Στη χώρα του ακριβότερου καφέ, το εσπρέσο με την ωραιότερη θέα του κόσμου κοστίζει 1,8 ευρώ

Με 20 ευρώ μια τετραμελής οικογένεια μπορεί ν’ απολαύσει τα κρύα πιάτα του εστιατορίου μαζί με ποτό. Στη χώρα του ακριβότερου καφέ, το εσπρέσο με την ωραιότερη θέα του κόσμου κοστίζει 1,8 ευρώ

Δεύτεροι σε κρατήσεις έρχονται -αυτή κι αν είναι έκπληξη- οι Αμερικανοί από όλες τις Πολιτείες, τρίτοι οι Βρετανοί και τέταρτοι οι Γερμανοί (θα περιμέναμε το αντίστροφο). Ακολουθούν ισοψηφήσαντες Ιταλοί και Γάλλοι, ενώ φαίνεται να σκαρφαλώνουν στη λίστα σταθερά Καναδάς, Αυστραλία, Σιγκαπούρη και Λατινική Αμερική. Πολλές είναι οι αιτήσεις για εισιτήρια από τα πανεπιστήμια όλης της υδρογείου, ενώ στο site έχουν σερφάρει και χώρες… απρόβλεπτες: Αφγανιστάν, Καζακστάν, νησιά Μαν, Ισλανδία και Ιράν. Ενα ακόμη ρεκόρ του Μουσείου της Ακρόπολης, ο αριθμός των εισιτηρίων που είχαν έως χθες το πρωί πωληθεί μέσω e-ticketing: 25 χιλιάδες!

Ρεκόρ τιμών και στο εστιατόριό του, που άνοιξε ήρεμα παρουσία του υπουργού Πολιτισμού. Στο σημείο της πόλης με τη συγκλονιστικότερη θέα, το κοινό θα απολαμβάνει τον φθηνότερο καφέ και φαγητό. «Είδατε τις τιμές μας;», ρωτούσε ο Αντώνης Σαμαράς. «Θα δημιουργήσουν κατάσταση και στη γύρω περιοχή». «Είναι η απάντηση στους κερδοσκόπους της», προσέθεταν άνθρωποι του υπουργείου. «Η λογική του Μουσείου είναι να είναι προσιτό σε όλους του Ελληνες πολίτες, να αισθάνονται σ’ αυτό σαν στο σπίτι τους».

Τα πειστήρια: η μπίρα έχει 1,7 ευρώ, το αναψυκτικό και το ποτήρι κρασί 2 ευρώ. Ασυναγώνιστη στη χώρα του ακριβότερου καφέ και η τιμή των ροφημάτων: ο εσπρέσο 1,8 ευρώ, ο καπουτσίνο 2 και ο φρέντο 2,2 ευρώ.

Μια τετραμελής οικογένεια με 20 ευρώ μπορεί να απολαύσει τα κρύα πιάτα του εστιατορίου μαζί με ποτό. Στον κατάλογο (υπέροχα τα μινιμάλ σουπλά με την κάτοψη του Παρθενώνα) θα βρείτε εκλεκτά σάντουιτς (από 2,8 έως 3,5 ευρώ) και ελληνικά πιάτα που θα ικανοποιήσουν τον απαιτητικότερο γκουρμέ (με την υπογραφή της Σχολής Τουριστικών Επαγγελμάτων). Κοπανιστή Μυκόνου με καρπούζι (3 ευρώ), δροσερή σούπα με αγγούρι, γιαούρτι και δυόσμο (4 ευρώ), πατατοσαλάτα με αντζούγιες Καλλονής (5 ευρώ), αυγοτάραχο Αιτωλικού με αποξηραμένα σύκα (το ακριβότερο πιάτο, 9 ευρώ).

Για την ώρα, χωρίς εισιτήριο δεν μπορείτε να εισέλθετε στο εστιατόριο και το εκπληκτικό μπαλκόνι του δεύτερου ορόφου, παρά μόνο στο καφέ του ισογείου (υπάρχει η υποδομή να εξυπηρετούνται 500 καθιστά άτομα). Τελικός στόχος είναι το εστιατόριο να λειτουργήσει ανεξάρτητα από το Μουσείο ώς τις 12 το βράδυ, με περισσότερα πιάτα.*

  • Οι αναγνώστες της «Γκάρντιαν» ψηφίζουν υπέρ επιστροφής

Ξεκίνησε χθες ψηφοφορία στον διαδικτυακό τόπο της «Γκάρντιαν» για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα.

Ο τίτλος είναι «Ηρθε η ώρα να επιστρέψουμε τα Ελγίνεια Μάρμαρα;» Το ποσοστό που θα προκύψει, θα δώσει μια απάντηση στο εξής ερώτημα «Ο Ελληνας υπουργός Πολιτισμού υποστηρίζει ότι η δημόσια γνώμη στο Ηνωμένο Βασίλειο τάσσεται υπέρ της επιστροφής. Εχει δίκιο;» Προς το παρόν η ζυγαριά γέρνει υπέρ της επιστροφής. Χθες το βράδυ, στις 8 μ.μ., το 77,4% ήταν υπέρ. Τα νούμερα αλλάζουν κάθε 60 δευτερόλεπτα. Η ψηφοφορία είναι ανοιχτή σε όλους και θα συνεχιστεί για 5 μέρες.

  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 25 Ιουνίου 2009
 

Ολοκληρώθηκαν τα εγκαίνια του νέου μουσείου της Ακρόπολης. «’Ωρα να επουλωθούν οι πληγές του μνημείου»


  • Με συμμετοχή περί των 300 προσκεκλημένων από την Ευρώπη και άλλα σημεία του κόσμου ολοκληρώθηκαν τα εγκαίνια του Μουσείου της Ακρόπολης χθες το βράδυ.

«Σήμερα ο κόσμος όλος μπορεί να δει συγκεντρωμένα τα σημαντικότερα γλυπτά του Παρθενώνα. Κάποια λείπουν. Είναι ώρα να επουλωθούν οι πληγές του μνημείου με την επιστροφή των μαρμάρων που του ανήκουν», τόνισε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Κάρολος Παπούλιας.Μετά τις προγραμματισμένες ομιλίες, σε φορτισμένη ατμόσφαιρα ο διευθυντής του μουσείου Δημήτρης Παντερμαλής κάλεσε τον πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή να προχωρήσει σε μια συμβολική κίνηση, σηματοδοτώντας και την έναρξη λειτουργίας του μουσείου: ο πρωθυπουργός τοποθέτησε στη γυάλινη προθήκη του, στο έδαφος, το τελευταίο αντικείμενο, έναν κάνθαρο κρασιού, όπως ακριβώς έκαναν και οι αρχαίοι Έλληνες, όταν θεμελίωναν τα σπίτια τους, για να διώξουν το κακό.

Στη συνέχεια όλοι οι προσκεκλημένοι παρακολούθησαν ξενάγηση στους χώρους του μουσείου από τον κ. Παντερμαλή. Στο τέλος του αρχαιολογικού περιπάτου, ο υπουργός Πολιτισμού Αντώνης Σαμαράς τοποθέτησε στο εκμαγείο τμήματος της ζωφόρου που βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο την αυθεντική κεφαλή της Ίριδος, που δόθηκε από το Αρχαιολογικό Μουσείο. Η κίνηση αυτή συμβολίζει την συνένωση των μαρμάρων του Παρθενώνα.

Η λιτή τελετή ολοκληρώθηκε με τη «δραπέτευση» από το μουσείο των Καρυάτιδων. Στους τοίχους των απέναντι πολυκατοικιών ζωντάνεψαν οι μορφές των Καρυάτιδων και άλλων αντικειμένων του μουσείου χάρη στο animation που σκηνοθέτησε η Αθηνά-Ραχήλ Τσαγκάρη, κάνοντας το μειονέκτημα πλεονέκτημα: οι πολυκατοικίες που κρύβουν τη θέα στην Ακρόπολη μετατράπηκαν σε σκηνή όπου προβλήθηκε το μοναδικό αυτό θέαμα.

Οι ομιλίες

Στη σύντομη ομιλία του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας αναφέρθηκε στο μουσείο λέγοντας: «Η Ελλάδα σήμερα δεν παρουσιάζει στον υπόλοιπο κόσμο απλώς ένα σύγχρονο μουσείο και ένα οικουμενικό μνημείο. Αποδεικνύει το σεβασμό της προς την ιστορία».

Για τα γλυπτά που δεν βρίσκονται εδώ είπε: «Σήμερα ο κόσμος όλος μπορεί να δει συγκεντρωμένα τα σημαντικότερα γλυπτά του Παρθενώνα. Κάποια λείπουν. Είναι ώρα να επουλωθούν οι πληγές του μνημείου με την επιστροφή των μαρμάρων που του ανήκουν».

Την οικουμενικότητα του μουσείου τόνισε ο πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής λέγοντας ότι το Μουσείο της Ακρόπολης είναι έργο όλων των Ελλήνων, είναι κτήμα οικουμενικού πολιτισμού.

Βάζοντας τέλος στη διαμάχη για την πρωτοβουλία της κατασκευής του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης, ο Κ.Καραμανλής έκανε μνεία στον Κωνσταντίνο Καραμανλή «που εμπνεύστηκε και δρομολόγησε τις αρχικές διαδικασίες», στη Μελίνα Μερκούρη «που έδωσε τη δεκαετία του ’80 μεγάλη ώθηση στην κοινή προσπάθεια», στους επιστήμονες, σε όλες τις ελληνικές κυβερνήσεις και όλους τους υπουργούς Πολιτισμού της μεταπολιτευτικής περιόδου.

Ο Παρθενώνας έπεσε θύμα λεηλασίας και το έγκλημα αυτό σήμερα μπορεί να επανορθωθεί, είπε χειροκροτούμενος ο υπουργός Πολιτισμού Αντώνης Σαμαράς και πρόσθεσε: «Αυτά που δεν βρίσκονται εδώ, αυτά που αποσπάστηκαν και απομακρύνθηκαν πριν από 207 χρόνια θα επανέλθουν. Αναπόφευκτα θα επανέλθουν».

Δίνοντας εκ νέου απάντηση στην προκλητική πρόταση του Βρετανικού Μουσείου για δανεισμό με τον όρο να αναγνωριστεί η κυριότητα του Βρετανικού Μουσείου πάνω στα Μάρμαρα, ο υπουργός Πολιτισμού είπε: Δεν μπορούμε να διαπραγματευτούμε την ιδιοκτησία των μαρμάρων. Δεν μπορούμε να διαπραγματευτούμε την αξιοπρέπειά μας. Δεν μπορούμε να νομιμοποιήσουμε την υφαρπαγή τους πριν από δύο αιώνες. Δεν μπορούμε να προδώσουμε την ακεραιότητα του μνημείου. Μπορούμε μόνο να την υπερασπιστούμε και να την αποκαταστήσουμε».

Στη συνέχεια πρότεινε συνεργασία με το Βρετανικό Μουσείο λέγοντας ότι μπορούμε να καλύψουμε το κενό που θα προκύψει με την επιστροφή των μαρμάρων με δανεισμό από την Ελλάδα εναλλασσόμενων εκθέσεων από σπουδαία δείγματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης.

«Μπορούμε να συζητήσουμε, μπορούμε να συμφωνήσουμε. Αλλά τα Μάρμαρα του Παρθενώνα θα επανενωθούν εδώ, στο Μουσείο της Ακρόπολης» συμπλήρωσε ο κ. Σαμαράς.

Τη σημασία του μουσείου για τον παγκόσμιο πολιτισμό επισήμαναν στις ομιλίες τους ο γενικός διευθυντής της UNESCO Κοϊχίρο Ματσουούρα και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μπαρόζο.

Παρόντες στα εγκαίνια ήταν ο πρόεδρος της Κύπρου Δημήτρης Χριστόφιας, ο πρόεδρος της Βουλγαρίας, οι πρωθυπουργοί της Φινλανδίας, της Κροατίας, της Σερβίας και του Μαυροβουνίου, οι αναπληρωτές πρωθυπουργοί της Σλοβακίας και του Βιετνάμ.

Επίσης, παρευρέθηκαν εκπρόσωποι του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Αγίας Έδρας, υπουργοί Εξωτερικών και υπουργοί Πολιτισμού από ευρωπαϊκές χώρες.

  • ΤΑ ΝΕΑ: Σάββατο 20 Ιουνίου 2009. Τελευταία ενημέρωση: 21/06/2009 19:12. Web-Only

//

 

Την επιστροφή των Γλυπτών αξιώνουν δύο βουλευτές στις ΗΠΑ

  • «Ο Παρθενώνας αποτελεί την κορυφαία έκφραση της καλλιτεχνικής ιδιοφυίας των Ελλήνων»

Την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα στην Ελλάδα, ζητούν με τροπολογία που κατέθεσαν στην επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων, ο δημοκρατικός βουλευτής Ντόναλντ Πέιν και ο ρεπουμπλικανός Γκας Μπιλιράκης.

Οι δύο βουλευτές στην τροπολογία αναφέρουν ότι ο Παρθενώνας αποτελεί την κορυφαία έκφραση της καλλιτεχνικής ιδιοφυίας των Ελλήνων , σύμβολο της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, οικουμενικό σύμβολο δημοκρατίας και ελευθερίας, αλλά και σημείο προσευχής για Αρχαίους Ελληνες, Χριστιανούς και Μουσουλμάνους. Για όλους αυτούς τους λόγους, συνεχίζουν οι Αμερικανοί βουλευτές, τα Μάρμαρα αποτελούν ζήτημα που απασχολεί όχι μόνο τους Ελληνες αλλά όλο τον κόσμο.

Τονίζεται επίσης ότι ο σεβασμός με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο Παρθενώνας από την Αμερική αποδεικνύεται και απο το γεγονός ότι έχει αποτελέσει το πρότυπο για πολλά κτίρια αμερικανικών πόλεων, σημαντικότερο εκ των οποίων είναι το Μνημείο του Λίνκολν, στην Ουάσιγκτον.

Επισημαίνεται επίσης ότι τα Μάρμαρα είχαν σχεδιασθεί ως αναπόσπαστο τμήμα του Παρθενώνα, και μπορούν να γίνουν αντικείμενο θαυμασμού μόνο ευρισκόμενα κοντά στην Ακρόπολη, ενώ τονίζεται ότι η επιστροφή τους θα αποτελούσε ένδειξη του σεβασμού της Βρετανίας προς την κλασική τέχνη, ενώ δεν θα δημιουργούσε νομικό προηγούμενο, ούτε θα επηρέαζε την ιδιοκτησία ή χρήση άλλων αρχαιοτήτων που βρίσκονται σε μουσεία των ΗΠΑ ή άλλων χωρών.

  • ΤΑ ΝΕΑ: Σάββατο 20 Ιουνίου 2009. Τελευταία ενημέρωση: 20/06/2009 16:53. Web-Only
 

Ιδού η κλοπή! Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα…

Συγκλονίζει η ακρωτηριασμένη ζωφόρος

Ηχηρό μήνυμα υπέρ του επαναπατρισμού των Γλυπτών του Παρθενώνα στέλνει σε όλο τον κόσμο το Νέο Μουσείο Ακρόπολης. Είναι η πρώτη φορά που το κοινό έχει την ευκαιρία να κατανοήσει πόσα και ποια από τα έργα του Φειδία λεηλάτησε ο λόρδος Έλγιν και βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Ήδη έχουν προπωληθεί 17.000 εισιτήρια, ενώ θερμή ήταν η υποδοχή του διεθνώς.

 

«Δυστυχώς (!) τα μισά βρίσκονται εδώ, τα υπόλοιπα είναι στην Ελλάδα»

  • Ελευθεροτυπία, 21:14 Σάββατο 20 Ιουνίου 2009

  • Συνέντευξη του Άντριου Ντάγκλας, απογόνου του Έλγιν


Ελευθεροτυπία 28/08/1994
Ζητώ προκαταβολικά γι’ αυτή τη συνέντευξη συγνώμη από τους αναγνώστες λόγω έλλειψης… αγγλοσαξονικού τακτ. Αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό που γνωρίζεις και αυτό που σκέφτεσαι οφείλεις να το λες και να το γράφεις, εντελώς ωμά, ομολογώ.

Αφορμή αυτής της συνέντευξης εκτός των άλλων στάθηκαν επίσκεψή μας στο Βρετανικό Μουσείο, όπου φυλάγονται τα Μάρμαρα του Παρθενώνα (αγγλιστί Ελγίνεια), και το σχόλιο ξεναγού καθώς τα επιδείκνυε σε γκρουπ τουριστών.

«Δυστυχώς (!) τα μισά βρίσκονται εδώ, τα υπόλοιπα είναι στην Ελλάδα». Εμείς βεβαίως δεν ζητήσαμε συγνώμη που δεν τους στείλαμε και τα υπόλοιπα, αλλά προτιμήσαμε να κάνουμε τη συνέντευξη που ακολουθεί με τον απόγονο του λόρδου Ελγιν, Αντριου Ντάγκλας Αλεξάντερ Τόμας Μπρους, 11ου κόμη των Ελγιν, που ζει στην πρωτεύουσα της Σκοτίας, στο Εδιμβούργο, όπως επίσης να ζητήσουμε τη γνώμη άλλων δυο επιφανών Βρετανών, του Αγγλου ακαδημαϊκού Πίτερ Λέβι, που ζει στην Ουαλία, και του διευθυντή βεβαίως του Βρετανικού Μουσείου, που ζει στην Αγγλία.

Ο απόγονος του λόρδου Ελγιν, όπως θα διαπιστώσετε από τη φωτογραφία, είναι ένας συμπαθέστατος γεράκος και όπως διαπιστώσαμε και εμείς από τη συνομιλία μας μαζί του είναι πραγματικά ευγενής. Και θα μπορούσαμε ακόμη να πούμε σχεδόν μετά βεβαιότητος πως αν ο ίδιος βρισκόταν στη θέση του προγόνου του, τα Μάρμαρα δεν θα είχαν κάνει… φτερά από τον Παρθενώνα, παρά τα όσα υποστηρίζει ο ίδιος διακαώς για τον πρόγονό του.

Ωστόσο ο ίδιος έχει την τύχη ή την ατυχία να μην είναι μόνο λόρδος αλλά και Ελγιν. Ελγιν από την πλευρά του πατέρα του και Κόχραν από την πλευρά της μητέρας του. Και δυστυχώς ή ευτυχώς, γι’ αυτό το πρώτο όνομα εμείς δεν του χαριστήκαμε όσο συμπαθής και να μοιάζει.


Το όνομα του προγόνου σας στη χώρα μου είναι συνώνυμο με το όνομα της κλοπής. Εσείς ως απόγονος και κληρονόμος του γιατί δεν καταβάλετε κάποια προσπάθεια να αποκαταστήσετε το όνομα των Ελγιν στην Ελλάδα, επιστρέφοντας τα Μάρμαρα του Παρθενώνα;

_ Οπως όλοι οι άνθρωποι, το γενεαλογικό μου δέντρο έχει δυο ρίζες, από την πλευρά του πατέρα μου και από την πλευρά της μητέρας μου. Ο ένας βεβαίως ήταν ο Ελγιν, ο άλλος ο Κόχραν, που αγωνίστηκε να δημιουργήσει μια ελεύθερη Ελλάδα και η Ελλάδα του έκλεψε το μισθό του!!! (Σημ. δημ.: Οπως λέει ο λαός, εκεί που μας χρωστούσανε ζητάνε και τα ρέστα). Ο δε Ελγιν για το μόνο που αγωνίστηκε ήταν να δημιουργήσει μια ελεύθερη Ελλάδα και εσείς τον αποκαλείτε κλέφτη (…) Αφού λοιπόν ο Ελγιν δεν έκλεψε τίποτα, και εγώ ως απόγονός του δεν χρειάζεται να αποκαταστήσω κανένα όνομα.

Οταν όμως κάποιος κλέψει ένα καρβέλι ψωμί (a loaf of bread) στη χώρα σας, τον αποκαλείτε κλέφτη. Οταν κλέβει το βασικό μνημείο του πολιτισμού μιας άλλης χώρας, τότε πώς τον αποκαλείτε; (Σημ. δημ.: Προφανώς φιλέλληνα…).

_ Δυστυχώς, η αναφορά σας είναι υπεραπλουστευτική, αρνείται να δει την πραγματικότητα και θα διαφωνήσω μαζί σας. Διότι στην περίπτωση του προγόνου μου Ελγιν, το κράτος το οποίο κατείχε τα μνημεία έδωσε την έγκριση να μετρηθούν, να γίνουν αντίγραφα γύψου και να μεταφερθούν σε ασφαλές μέρος. Ο πρόγονός μου έκανε μόνος του τις τρεις ενέργειες και πλήρωσε από την τσέπη του το ελληνικό κράτος. (Σημ.: Δηλαδή ο πρόγονος ζημιώθηκε κιόλας, αν καταλάβατε, έβαλε και από την τσέπη του λεφτά προκειμένου να τα διασώσει).

Εσείς συνηθίζετε να αποκαλείτε την κλοπή των γλυπτών της Ακρόπολης από τον πρόγονό σας ως πράξη διάσωσης. Η βασική όμως πράξη ακρωτηριασμού του Παρθενώνα συντελέσθηκε πρώτον από τον Μοροζίνι το 17ο αιώνα και δεύτερον από το λόρδο Ελγιν το 19ο αιώνα.

_ Σωστά αναφέρεστε στην τραγωδία της κακοποίησης του Μοροζίνι το 17ο αιώνα. Μέχρι λοιπόν το 19ο αιώνα τα πράγματα χειροτέρευαν καθημερινά για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα και εξαιτίας αυτού του γεγονότος ο πρόγονός μου υποχρεώθηκε και ανέλαβε τη διάσωση των Μαρμάρων. (Σημ.: Κοντολογίς, χάρη μας έκανε ο άνθρωπος).

Επειδή τυχαίνει να έχουμε διαφορετική άποψη, επιτρέψτε μας να θυμηθούμε το βιβλίο του Κρίστοφερ Χίτσενς «Ελγίνεια Μάρμαρα». Σ’ αυτό το βιβλίο ο άγγλος συγγραφέας και δημοσιογράφος, με βάση ιστορικές πηγές και μάλιστα τη λεπτομερή εργασία του Σμιθ, ανατρέπει την υπεράσπιση του Ελγιν από τον Σμιθ χρησιμοποιώντας στοιχεία όπως την ίδια την έκθεση των εφόρων, η οποία αποδεικνύει ότι στην ουσία ο Ελγιν παραπλάνησε τη Βουλή των Κοινοτήτων, δωροδόκησε τους Τούρκους κ.λπ. Ο συγγραφέας του βιβλίου είναι Αγγλος.

_ Το Σπίτι της Κοινότητας (The House of Commons) σπανίως εξαπάτησε την επιτροπή, γιατί αυτό λειτουργεί σύμφωνα με τις δημοκρατικές δομές τις οποίες δημιούργησε η αρχαία Ελλάδα. Η παρουσίαση του λόρδου Ελγιν στην επιτροπή καταγράφηκε με λεπτομερή ακρίβεια και όχι μόνο η παρουσίαση που έκανε, αλλά ακόμη και οι ερωτήσεις που του έθεσε η επιτροπή και οι απαντήσεις του.

Το Σπίτι της Κοινότητας κατέληξε λοιπόν στο ότι θα ‘πρεπε να δοθεί μια τιμητική ασυλία στην εξέχουσα αυτή συλλογή, να παραμείνει σ’ αυτή τη χώρα με το σκεπτικό ότι έτσι θα εξασφαλίζονταν τα Μάρμαρα, δεν θα κινδύνευαν να πάθουν περισσότερη ζημιά, θα έπαυαν να είναι υποτιμημένα και επιπλέον θα έχαιραν του ανάλογου θαυμασμού και της ανάλογης εκτίμησης την οποία εδικαιούντο και δεν απολάμβαναν μέχρι τότε στον τόπο τους, ούτως ώστε να καταστούν πρότυπα και οι άλλοι να μπορούν κατ’ αυτό τον τρόπο να αναγνωρίσουν την αξία τους, να μιμούνται και τελικά να ανταγωνίζονται μ’ αυτά. (Σημ.: Και για να λέμε και του Ελγιν το δίκιο, σ’ αυτό το σημείο συμφωνούμε απόλυτα με τον απόγονο. Διότι εμείς οι Ελληνες μόνο όταν χάσουμε κάτι το εκτιμάμε, όταν είναι πλέον αργά, πολύ αργά…). Η αναφορά της επιτροπής κατόπιν στάλθηκε στο Σπίτι της Κοινότητας για συζήτηση και κατέληξαν σε συμφωνία με δημοκρατικές διαδικασίες. Σε ό,τι έχει σχέση με την αναφορά του Χίτσενς περί δωροδοκίας των Τούρκων, βεβαίως και δεν συνέβη κάτι τέτοιο, διότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία έτρεφε μεγάλη εκτίμηση στο πρόσωπο ενός ικανού διπλωμάτη, όπως ήταν ο πρόγονός μου. Και, τέλος, σε ό,τι αφορά την υπεράσπιση του Σμιθ, ο Σμιθ δεν χρειάστηκε να υπερασπιστεί τίποτα απολύτως. Απλώς συνέταξε με πολλή προσοχή ένα ερευνητικό κείμενο βασισμένο σε πραγματικά δεδομένα, κάτι για το οποίο προσωπικά πολύ αμφιβάλλω αν συνέβη και με τον κύριο Χίτσενς, διότι δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω αν ο κύριος αυτός έπραξε το ίδιο, εφόσον δεν ζήτησε να δει τα αυθεντικά έγγραφα. Εξάλλου, κάτι τέτοιο μπορούμε να το αντιληφθούμε σε ένα από τα βασικά σημεία της αφήγησης του Σμιθ, συγκρίνοντας μια μετόπη την οποία την άφησαν στη δυτική πλευρά του Παρθενώνα και το γύψινο ομοίωμά της, που κατασκευάστηκε το 1801.

Το βασικό όμως επιχείρημα (Σημ.: Εμείς συνεχίζουμε ακάθεκτοι) μη επιστροφής των Μαρμάρων ήταν ότι δεν υπήρχε κατάλληλος χώρος να τα στεγάσει. Τώρα με την αναστήλωση του Μουσείου της Ακρόπολης αφαιρείται πλέον κάθε επιχείρημα από τη βρετανική πλευρά να συνεχίσει την κατοχή τους. Σ’ αυτή την άποψη συνηγορούν εξάλλου εκτός των άλλων με δημοσιεύματά τους έγκυρες εφημερίδες όπως οι «Independent», «European», «Financial Times». Και σε τελική ανάλυση δεν νομίζετε ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση της Αθήνας και οι επιζήμιες συνέπειές της πάνω στα Μάρμαρα απεικονίζουν μια άκρως ρατσιστική άποψη; Διότι αν υπάρχει πρόβλημα για τα Μάρμαρα, μεγαλύτερο βεβαίως υπάρχει για τους ανθρώπους που ζουν εκεί. Και εν πάση περιπτώσει και αν ακόμη δεχθούμε ότι έτσι είναι (Σημ.: Που έτσι είναι, για να μην κοροϊδευόμαστε και μεταξύ μας), τα γλυπτά τυχαίνει να τα κατασκεύασαν δικοί μας πρόγονοι και όχι δικοί σας και οφείλουν να ‘χουν την ίδια μοίρα με τους απόγονους αυτών που τα κατασκεύασαν. Διότι αν εμείς ως χώρα, ως έθνος και ως πολιτισμός καταστραφούμε, δεν είναι ανάγκη να υπάρχουν τα Ελγίνεια Μάρμαρα για να σας θυμίζουνε ότι υπήρξαμε.

_ Ως το χρόνο της φωτογράφισης, στα 1872, είχε συντελεστεί μεγάλη διάβρωση των Μαρμάρων, πολλά χρόνια βέβαια πριν αρχίσει η ατμοσφαιρική ρύπανση. Οσο για το Μουσείο που αναστηλώνετε θα πρέπει να σας υπενθυμίσω τι σημαίνει μουσείο. Μουσείο με τη γνήσια ελληνική σημασία είναι ένας χώρος όπου η ανθρωπότητα μπορεί να συγκρίνει και να συζητήσει πολλά χρόνια προδευτικού πολιτισμού. Στην αρχαιότητα η χώρα σας άρχισε πρώτη αυτή τη διαδικασία. Γιατί λοιπόν να σταματήσουμε τώρα και να αρνηθούμε στους άλλους την ευκαιρία να πράξουν το ίδιο.

Εάν το «Stonehenge» (Σημ.: Δεν πρόκειται ακριβώς για… Ελγίνειο, αλλά το χρησιμοποιούμε ως παράδειγμα για αντιπαράθεση, διότι κάτι τέτοια «μνημεία» έχουν να επιδείξουν ως πραγματικά δικά τους οι Βρετανοί – πρόκειται για το… μπαλκόνι όπου βγαίνει η βασίλισσα και χαιρετά τα πλήθη) είχε κλαπεί από τους Γάλλους (Σημ.: Ναι, εσκεμμένως χρησιμοποιούμε το συγκεκριμένο έθνος ως παράδειγμα) και βρισκόταν σήμερα σε γαλλικό μουσείο, εσείς ως λαός θα υποστηρίζατε την επιστροφή του στη χώρα σας;

_ Το «Stonehenge» δεν κλάπηκε από κανένα και έτσι δεν μπορούμε να συζητάμε σε τέτοια βάση. Αλλά στην υποθετική περίπτωση που το έκλεβαν οι Γάλλοι, ακριβώς γιατί είναι Γάλλοι (Σημ.: Τι σας έλεγα;) θα συνέχιζαν ακόμη να το έχουν υπό την κατοχή τους, δεν θα το συζητούσαν καν και θα αδιαφορούσαν για τις συνέπειες. (Σημ.: Ενώ αυτοί που δεν είναι Γάλλοι στην προκειμένη περίπτωση ενδιαφέρονται.

(Ερώτηση τελευταία, λοιπόν, αφιερωμένη στη μνήμη του μοναδικού πολιτικού που αγωνίστηκε πραγματικά για τον πολιτισμό αυτής της χώρας. Και ίσως γι’ αυτό να την αναγνώρισαν στο εξωτερικό).

Η Μελίνα Μερκούρη, που το όνομά της ταυτίστηκε με τον αγώνα για επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα στη χώρα που ανήκουν, πέθανε χωρίς να καταφέρει να πετύχει κάτι τέτοιο. Κατά την γνώμη σας, πόσες γενιές Ελλήνων πρέπει ακόμη να πεθάνουν χωρίς να αξιωθούν να δουν την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα;

-Εγώ στη ζωή μου έχω συναντήσει και εξακολουθώ να συναντώ συμπατριώτες σας οι οποίοι έχουν τελείως διαφορετική άποψη από της Μελίνας Μερκούρη και από τη δική σας σχετικά με την επιστροφή των Μαρμάρων. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο εγώ εξακολουθώ να πιστεύω ότι δεν χρειάζεται σε τίποτα να αποκαταστήσω τη μνήμη του προγόνου μου Ελγιν. Γιατί με την πράξη του αυτή έδωσε την ευκαιρία στον κόσμο (Σημ.: Ιδιαιτέρως στους Ελληνες, θα συμπλήρωνα εγώ) να εκτιμά ορισμένα πράγματα περισσότερο, να αντιληφθεί ότι η προσωπική προσπάθεια χρειάζεται συχνά για να κάνει πράγματα που μέχρι πρότινος δεν έχαιραν της απαιτούμενης εκτίμησης διάσημα και για να εκτιμάνε από δω και στο εξής όσο θα έπρεπε αυτά που τους ανήκουν.

ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΟΥ
 

Οι άγνωστες προσπάθειες επιστροφής των Ελγινείων

Τι αναφέρουν 14 φάκελοι για τις διπλωματικές κινήσεις επαναπατρισμού των Γλυπτών που έκλεψε ο λόρδος Ελγιν

  • Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΤΟΜΑΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 21 Ιουνίου 2009

ΜΕ ΚΑΘΕ επισημότητα έγιναν χθες τα εγκαίνια του νέου Μουσείου της Ακρόπολης. Αρχηγοί κρατών και υψηλοί ξένοι από όλον τον κόσμο προσήλθαν έπειτα από πρόσκληση που έλαβαν από την ελληνική κυβέρνηση και σήμερα ακόμη που γράφονται αυτές οι γραμμές απολαμβάνουν τη θέρμη της ελληνικής
φιλοξενίας σε κρουαζιέρα σε νησιά του Αργοσαρωνικού. Υπήρξαν όμως και ηχηρές απουσίες. Μεταξύ αυτών και του διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου που φιλοξενεί τα Ελγίνεια, όπως κακώς έχει επικρατήσει να αποκαλούνται τα περίφημα Γλυπτά του Παρθενώνα που αφήρεσε τόσο βάναυσα ο βρετανός πρεσβευτής παρά την Υψηλή Πύλη Τhomas Βruce, 7ος κατά σειρά λόρδος Ελγιν, μεταξύ 1801 και 1812. Κανείς μας δεν παρεξήγησε τον κύριο διευθυντή. Η θέση του, ομολογουμένως, δύσκολη. Πιο δύσκολα όμως είναι τα πράγματα για τα ως πριν ηχηρά βρετανικά επιχειρήματα, που σήμερα εμφανίζονται, με καθυστέρηση ενάμιση αιώνα, έωλα καθώς η Βρετανία εμφανίζεται να ξεσπαθώνει μαζί με άλλες ευρωπαϊκές χώρες για τον επαναπατρισμό έργων τέχνης… που έκλεψαν οι ναζιστές μόλις πριν από μερικές δεκαετίες!

Επί έντεκα ολόκληρα χρόνια καράβια αμέτρητα, αφήνοντας πίσω τους το λιμάνι του Πειραιά, μετέφεραν στα σκοτεινά αμπάρια τους τον πολύτιμο θησαυρό που κομμάτι κομμάτι και με απίστευτη βαναυσότητα αφαιρούσαν εργάτες υπό τις διαταγές του «φιλότεχνου» λόρδου και της συζύγου του, λαίδης Ελγιν, από τον λόφο της Ακροπόλεως: 96 ακέραια ή ακρωτηριασμένα γλυπτά από τη ζωφόρο του Παρθενώνα, τέσσερα από τον ναό της Απτέρου Νίκης, 18 από το Ερέχθειο, μεταξύ των οποίων και μία Καρυάτιδα, τέσσερα από το Θέατρο του Διονύσου, τα περισσότερα έργα του Φειδία, και πάνω από 100 ενεπίγραφες πλάκες, γλυπτά μάρμαρα, βωμούς και χάλκινες ή μαρμάρινες υδρίες, όλα από τον πέριξ της Ακροπόλεως χώρο.

Η διεκδίκησή τους είναι υπόθεση που πηγαίνει πολύ παλιά πίσω στον χρόνο. Γι΄ αυτό δεν ήταν ούτε ένας ούτε δύο αλλά δεκατέσσερις οι φάκελοι που διά του συστήματος ηλεκτρονικής αναζήτησης, βάσει του οποίου την τελευταία δεκαετία ταξινομείται το Διπλωματικό Αρχείο ΥΠΕΞ, εντόπισε η έρευνα. Ο πρώτος τοποθετείται στο έτος 1836, όταν το νεοσύστατο ελληνικό κράτος πραγματοποιούσε τα πρώτα του βήματα μετρώντας απώλειες εχθρού και «φίλων», και οι πιο πρόσφατοι στις αρχές της δεκαετίας του 1980, με την αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη επικεφαλής μιας εκστρατείας που συγκίνησε ολόκληρη την ανθρωπότητα, πλην Βρετανών, δυστυχώς.

Από το πλήθος των εγγράφων που είναι αδύνατον για την οικονομία του χώρου να μνημονευθούν έστω και δι΄ απλής μνείας στο παρόν άρθρο σταχυολογείται εν έτει 1925 εκείνο της πρεσβείας Λονδίνου (ΑΠ 1141, 17 Απριλίου 1925) με το οποίο ο επιτετραμμένος της ζητούσε από την Κεντρική Υπηρεσία «λεπτομερή στοιχεία περί των σχετικών προς την αναστήλωσιν του Παρθενώνος μελετών και σχεδίων» προκειμένου να εφοδιάσει τον διάσημο γλύπτη της εποχής Courtney Ρollock «ίνα δυνηθή να αποδείξη εις τους αντιδρώντας κατά της αποδόσεως εις την Ελλάδα των εν λόγω κειμηλίων διά περαιτέρω αρθρογραφίας (σ.σ.: είχε προηγηθεί επιστολή του Ρollock στους «Τimes» του Λονδίνου) ότι η μελετωμένη εν Ελλάδι εργασία είναι σοβαρά και τοιαύτη ώστε να μην εκτεθώσιν εις τον κίνδυνον καταστροφής επιστρεφόμενα ημίν ενδεχομένως τα εν λόγω ανάγλυφα».

Το εξώφυλλο του περιοδικού «Τhe Scotsman Μagazine», τεύχος 7, Οκτώβριος 1983. Τίτλος «Τα Μάρμαρα του Ελγιν: Ο καβγάς δεν πρόκειται να σταματήσει». Δίπλα, φωτογραφία της Μελίνας Μερκούρη, τότε υπουργού Πολιτισμού, από το πρωτοσέλιδο αφιέρωμα του περιοδικού, με φόντο την Ακρόπολη και τη δήλωσή της «Οταν πήρατε τα Γλυπτά, πήρατε και τη σημαία μας»
Σημειωτέον ότι στο επί δεκαετίες ως σχεδόν πρόσφατα επαναλαμβανόμενο επιχείρημα της βρετανικής πλευράς ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα που αφήρεσε ο Ελγιν διέτρεχαν κίνδυνο να καταστραφούν αν επιστραφούν στην Ελλάδα από αδιαφορία των ελληνικών αρχών ή τη μόλυνση της ατμόσφαιρας που επικρατεί στην Αθήνα (που πάντως δεν είναι μεγαλύτερη από εκείνη του Λονδίνου), η καλύτερη απάντηση που δόθηκε ποτέ είναι εκείνη του βρετανού ιστορικού Κρίστοφερ Χίτσενς, ο οποίος υπέμνησε στη διεθνή κοινότητα σε σχετική μονογραφία του, που κυκλοφόρησε το 1998 και είναι ιστορικά τεκμηριωμένη, ότι όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν τον λόφο της Ακροπόλεως και οχυρώθηκαν πολιορκούμενοι από τους Ελληνες, οι τελευταίοι είναι εκείνοι που τους εφοδίαζαν με δικές τους σφαίρες προκειμένου να εμποδίσουν τους οθωμανούς κατακτητές να καταστρέψουν τον Παρθενώνα, αφαιρώντας από τους κίονες τον μόλυβδο που τους στήριζε για να τον λιώσουν και να τον κάνουν σφαίρες.

Πρώτη σοβαρή συζήτηση για το θέμα στη Βουλή των Κοινοτήτων έγινε τη δεκαετία του 1950. Με έγγραφό του (ΑΠ 17878/Α, 17 Νοεμβρίου) το υπουργείο Τύπου και Πληροφοριών ενημέρωνε το ΥΠΕΞ για την επιστολή του διευθυντή του Γραφείου Τύπου Λονδίνου Α. Πάλλη, πληρεξουσίου υπουργού, προς τον βρετανό βουλευτή Σνόου μετά τον πύρρινο λόγο που εξεφώνησε στις 24 Οκτωβρίου του ιδίου έτους υπέρ της επιστροφής τουλάχιστον της μιας Καρυάτιδος του Ερεχθείου. «…Παρήλθον 150 έτη» ανέφερε μεταξύ άλλων στην ομιλία του ο βρετανός βουλευτής «αφ΄ ότου η έκτη αύτη γυνή (ενν. την Καρυάτιδα) απεσπάσθη από την λίθινην συναδελφότητα του Ερεχθείου. Νομίζω ότι είναι περίπου καιρός διά να αποδοθή. Η δυστυχής Κόρη απέκαμεν εγκεκλεισμένη εν τω Βρετανικώ Μουσείω. Είναι καιρός να αποδοθή εις το ευήλιον κλίμα της Ελλάδος».

Εξαιρετικά δραματική τροπή εμφανίζεται να παίρνει η αλληλογραφία μεταξύ πρεσβείας Λονδίνου και Κεντρικής Υπηρεσίας ΥΠΕΞ κατά τα έτη 1962-1965, όταν οι ελληνοβρετανικές σχέσεις λόγω Κυπριακού δυσχεραίνονται και οι εν Λονδίνω πρέσβεις, κατά σειρά Γ. Σεφεριάδης (Γ. Σεφέρης), Μ. Μελάς και Δ. Νικολαρεΐζης, εισηγούνται τη μη ανακίνηση του ζητήματος επιστροφής των Ελγινείων, παρά το θετικό κλίμα που δημιουργούσε, σύμφωνα με απόρρητη προς τον Αλέξανδρο Αργυρόπουλο, Πρόεδρο, υπουργό, επιστολή ιδιώτη ονόματι Κωνσταντίνου Νικολούδη που εδραστηριοποιείτο στον χώρο του τουρισμού.

Ο Νικολούδης πληροφορούσε τον Α. Αργυρόπουλο ότι χάρη σε καλές επαφές που διέθετε με επώνυμα δικηγορικά γραφεία στο Σίτι του Λονδίνου «επληροφορείτο περί μιας πολιτικής κινήσεως που είχε τεθεί σε εφαρμογή μεταξύ Εργατικών και Συντηρητικών προκειμένου να εγερθή ζήτημα επιστροφής των Ελγινείων υφ΄ ενός αγνώστου βουλευτού», του οποίου δεν κατέγραφε το όνομα αλλά ανέφερε απλώς ως «back-bencher» του Εργατικού Κόμματος, «… και τούτο διά να ψηφίσουν υπέρ του Νομοσχεδίου και όλοι οι Συντηρητικοί Βουλευταί, οίτινες συμφωνούν με την ιδέαν, αλλ΄ οίτινες θα κατεψήφιζαν βεβαίως την πρότασιν εάν ένας γνωστός πολιτικός των αντίπαλος την είχε προτείνει» σημείωνε ο Νικολούδης, συμπληρώνοντας πως «λόγω του ότι επέμειναν όλοι ότι το σχέδιον πρέπει να παραμείνη μυστικόν και διότι ένας back-bencher δεν θα ήτο εις θέσιν να γνωρίζη όλην την ιστορίαν των Ελγινείων Μαρμάρων, μου εζήτησαν να προετοιμάσω ένα memorandum και να το εγχειρίσω εις τον κύριον Goodman (σ.σ.: δικηγόρο της ομώνυμης δικηγορικής φίρμας του Λονδίνου)». Ωστόσο στην ίδια επιστολή προς τον έλληνα ΥΠΕΞ ο Νικολούδης έγραφε μεταξύ άλλων απελπισμένος πως, επιστρέφοντας από τις ΗΠΑ στο Λονδίνο, «επεσκέφθην και πάλιν την 25ην Φεβρουαρίου τον Κύριον Πρέσβην και εζήτησα να μάθω εάν ήτο έτοιμον το memorandum. O Κύριος Νικολαρεΐζης μου είπεν τα ακόλουθα:

1. Οτι θεωρεί πως η επιστροφή των Μαρμάρων είναι αδύνατη και θα ήτο σκόπιμον να μην ανακινήσωμεν το θέμα.
2. Οτι ο πρώην εν Λονδίνω Πρέσβης κ. Μελάς εθεώρει το ζήτημα κλειστόν και είχεν γράψει σχετικήν αναφοράν περί τούτου εις το Βασιλικόν Υπουργείον Εξωτερικών, την οποίαν και μου επέδειξεν.
3. Οτι εάν ο Βουλευτής του Εργατικού Κόμματος (σ.σ.: ο backbencher) χρειάζεται στοιχεία δύναται κάλλιστα να τα εύρη εις την… εγκυκλοπαίδειαν!».
  • Το Κυπριακό και η εμπιστευτική έκθεση του Γ. Σεφέρη

ΕΠΙΦΥΛΑΚΤΙΚΗ ήταν η στάση του Γ. Σεφεριάδη (Γ. Σεφέρης) ως προς την ανακίνηση του ζητήματος επιστροφής των Ελγινείων. Σε εμπιστευτική τρισέλιδη έκθεσή του τον Ιούνιο του 1962 έγραφε μετά την επίθεση που δέχθηκε διά του ελληνικού Τύπου ότι «ενομιμοποίησε την αγγλικήν ληστείαν» ως εκ της αποδοχής της προσκλήσεώς του να παρευρεθεί στα εγκαίνια της νέας πτέρυγας του Βρετανικού Μουσείου που προοριζόταν «διά την στέγασιν των Γλυπτών του Παρθενώνος, άτινα αποκαλούνται“Ελγίνεια Μάρμαρα”». Και συνέχιζε: «Η αποστολή μου ενταύθα λήγει εντός ολίγων εβδομάδων, κύριος σκοπός της οποίας, κατόπιν των Συμφωνιών της Ζυρίχης και του Λονδίνου, ήτο η ανασύνδεσις των τραυματισθεισών λόγω του Κυπριακού αγγλοελληνικών σχέσεων. Δεν νομίζω κατά συνέπειαν ότι η παρούσα στιγμήν είναι η κατάλληλος διά την έγερσιν ετέρας αγγλοελληνικής διαμάχης, ούτε ημπορώ να προΐδω πότε η Β. Κυβέρνησις θα κρίνη ότι επήλθεν η κατάλληλος στιγμή» (ΑΠ 3041/ΣΤ/2).

Ενώ όμως τον Μάιο του 1961 σε επερώτηση του βουλευτή Νόελ Μπέικερ προς τον πρωθυπουργό Χ. Μακ Μίλαν αν ο τελευταίος είχε συζητήσει με την ελληνική κυβέρνηση το ζήτημα επιστροφής των Ελγινείωνο τελευταίος έδινε αρνητική απάντηση ότι «τα Μάρμαρα του Ελγιν διατηρούνται καλύτερον εις το Βρετανικόν Μουσείον παρά επί της Ακροπόλεως» (ΑΠ 2630/ΣΤ/2-Γ/Λ), πιο ρηξικέλευθη, ιταμή και ελάχιστα διπλωματική ήταν η απάντηση του Εργατικού πρωθυπουργού Χ. Γουίλσον στην επερώτηση του βουλευτή Χάμλιγκ κατά πόσον ήταν στις προθέσεις του να εισαγάγει προς ψήφιση σχετική νομοθεσία για την επιστροφή των Ελγινείων στην Ελλάδα, πλην άλλων, και ως ένδειξη γενναιοφροσύνης απέναντι στη χώρα που τα δημιούργησε και η Βρετανία έβλαψε, «ενδεδυμένη έναν αλλόκοτο μανδύα πολιτιστικού ιμπεριαλισμού, χαρακτηριστικό του 19ου αιώνος». Ο Γουίλσον είχε απαντήσει: «Είμαι και εγώ υπέρ των γενναιοφρόνων πράξεων. Η Βρετανία όμως δεν πρόκειται να επιστρέψει ποτέ τα Ελγίνεια…».

Η κυρία Φωτεινή Τομαή είναι προϊσταμένη της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του υπουργείου Εξωτερικών.

 

«Νewsweek»: «Δεν είναι ευγενικό να αποκαλούμε τα μάρμαρα του Παρθενώνα “Ελγίνεια”»

  • Τρισέλιδο άρθρο με θέμα το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης, εν όψει των εγκαινίων του στις 20 Ιουνίου, περιέχει το τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Νewsweek». Δεξιά, η πρώτη σελίδα του αφιερώματος, με τη δήλωση του υπουργού Πολιτισμού της Ελλάδας κ. Αντώνη Σαμαρά (αριστερά στην ένθετη φωτογραφία) η οποία δίνει και το έναυσμα στη δημοσιογράφο Κάθλιν Μακ Γκούιγκαν να προβληματιστεί για την επιστροφή των Γλυπτών στην Αθήνα
  • «Δεν είναι ευγενικό να αποκαλούμε τα μάρμαρα “Ελγίνεια”» γράφει το «Νewsweek» με αφορμή τα εγκαίνια του Νέου Μουσείου

«Oι Βρετανοί είπαν “δεν τα αξίζετε, δεν έχετε πού να τα βάλετε”. Τώρα όμως έχουμε ένα από τα καλύτερα μουσεία στον κόσμο». Με αυτή τη δήλωση του υπουργού Πολιτισμού κ. Α. Σαμαρά αρχίζει το τρισέλιδο άρθρο που αφιέρωσε το τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Νewsweek» στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης ενόψει των εγκαινίων της 20ής Ιουνίου.

«Δεν είναι ευγενικό να αποκαλούμε τα μάρμαρα του Παρθενώνα “Ελγίνεια” πλέον. Ούτε καν μέσα στο ίδιο το Βρετανικό Μουσείο, εκεί όπου τα αρχαία ελληνικά γλυπτά κατοικούν από τις αρχές του 19ου αιώνα» συνεχίζει το άρθρο. «Μέσα στη θορυβώδη διαμάχη σχετικά με την αποκατάσταση των αρχαίων έργων τέχνης, καμία περίπτωση δεν είναι περισσότερο αμφιλεγόμενη ή φλογισμένη από εκείνη των Γλυπτών του Παρθενώνα: πρέπει τελικά οι Βρετανοί να τα επιστρέψουν;».

Ακολουθεί περιγραφή του νέου, υψηλών προδιαγραφών Μουσείου, που ανοίγει τις πύλες του το επόμενο Σάββατο στην Αθήνα, ενώ στη συνέχεια η δημοσιογράφος Κάθλιν Μακ Γκούιγκαν εξιστορεί το δράμα της κλοπής των Γλυπτών από το ιερό μνημείο της Ακρόπολης στις αρχές του 19ου αιώνα. «Οι θεοί όμως εκδικήθηκαν, τουλάχιστον τον Ελγιν. Κατά τη διάρκεια της οθωμανικής περιπέτειάς του (σ.σ.: ήταν, ως γνωστόν, πρόξενος της Αγγλίας στην Κωνσταντινούπολη εκείνα τα χρόνια) ο λόρδος σημείωσε τις εξής απώλειες: έχασε την όμορφη και πλούσια σύζυγό του εξαιτίας του καλύτερου φίλου του, ένα κομμάτι της μύτης του εξαιτίας μιας μόλυνσης που είχε πάθει στην Κωνσταντινούπολη και, τελικά, τα ίδια τα Γλυπτά τα οποία αναγκάστηκε να πουλήσει στη βρετανική κυβέρνηση, το 1816, αντί 35.000 στερλινών (περίπου 4 εκατ. ευρώ σήμερα) προκειμένου να διασωθεί από τα χρέη του διαζυγίου του».

Καταλήγοντας, η δημοσιογράφος υπενθυμίζει την πολυσυζητημένη λύση του μακροπρόθεσμου δανεισμού των Γλυπτών εκ μέρους μας, την οποία στηρίζει και ο διευθυντής του Νέου Μουσείου κ. Δ. Παντερμαλής. «Αυτός ο γόρδιος δεσμός αν είναι να κοπεί, θα χρειαζόταν ενδεχομένως η σοφία των αρχαίων Ελλήνων. Να όμως μια ιδέα: δεν θα ήταν συναρπαστικό να δούμε όλα τα Γλυπτά μαζί στην Αθήνα για ένα διάστημα;». Δεν ξέρουμε πώς και πότε θα απαντηθεί το ερώτημα της Μακ Γκούιγκαν, το σίγουρο πάντως είναι ότι το Νέο Μουσείο προκαλεί πληθώρα δημοσιευμάτων στον ξένο Τύπο τα οποία τείνουν να ευνοούν το αίτημα της Ελλάδας.  [ΤΟ ΒΗΜΑ, Τρίτη 9 Ιουνίου 2009]