RSS

Category Archives: Ενάλιες αρχαιότητες

ΕΝΑΛΙΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ: Εντυπωσιακή και πλούσια υποβρύχια αρχαιολογική «σοδειά»

  • Μερικές στιγμές από την υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα των τελευταίων μηνών και τα αποτελέσματά της
Αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή του κόλπου στο Ηράκλειο Κρήτης

Είναι γνωστό ότι ο ενάλιος αρχαιολογικός πλούτος της Ελλάδας «ανταγωνίζεται» στα «ίσια» αυτόν της στεριάς. Τα προβλήματα βέβαια στον τομέα της υποβρύχιας αρχαιολογικής έρευνας εξακολουθούν να είναι πολλά, όπως άλλωστε στο σύνολο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Ωστόσο, οι αρχαιολόγοι της Εφορίας Εναλίων, όπως όλοι οι συνάδελφοί τους, προσφέρουν με αυταπάρνηση τις υπηρεσίες τους προς τον ελληνικό λαό για τη διατήρηση της ιστορικής του μνήμης. Μερικές στιγμές από αυτόν τον αγώνα, που αφορούν περίπου στον τελευταίο χρόνο, παρουσιάζει σήμερα ο «Ρ». Read the rest of this entry »

 

Tags:

«Βουτιές» στην αρχαία Ιστορία

  • ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΑΛΙΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ
  • Τα ευρήματα από την περιοχή του Παγασητικού Κόλπου και τα ναυάγια στη νήσο Στύρα και τη βραχονησίδα Μόδι
    Τρισδιάστατη απεικόνιση του χώρου της ανασκαφής του μυκηναϊκού ναυαγίου μετά την επεξεργασία των δεδομένων

Τρισδιάστατη απεικόνιση του χώρου της ανασκαφής του μυκηναϊκού ναυαγίου μετά την επεξεργασία των δεδομένων

Μυστικά που κρύβονται επί αιώνες στον βυθό εξακολουθεί να ανακαλύπτει και να “διαβάζει” το Ινστιτούτο Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών, το οποίο ιδρύθηκε το 1973 και μέχρι σήμερα προσφέρει ένα σημαντικό έργο μέσα από την ενάλια αρχαιολογική του έρευνα. Η πρώτη δημόσια παρουσίαση των ερευνών του κατά το 2010 έγινε τη Δευτέρα, στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων, από τον πρόεδρό του Γιάννη Γ. Λώλο, τον Γιώργο Κουτσουφλάκη, “έναν από τους δυναμικότερους αρχαιολόγους και πλέον καταρτισμένους της νέας γενιάς” και από τον γενικό γραμματέα του Ινστιτούτου κι “έναν από τους εμπειρότερους της υποβρύχιας αρχαιολογίας” Χρήστο Αγουρίδη. Συγκεκριμένα παρουσιάστηκαν οι υποβρύχιες έρευνες του Ι.ΕΝ.Α.Ε στην περιοχή του Παγασητικού Κόλπου, η έρευνα του ναυαγίου ύστερων ελληνιστικών χρόνων στη νήσο Στύρα (σε συνεργασία με την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων του ΥΠ.ΠΟ.) και η έρευνα του μυκηναϊκού ναυαγίου στη νησίδα Μόδι. Read the rest of this entry »

 

Κτήριο που θα στεγάσει το Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων ψάχνουν οι αρχαιολόγοι

  • «Βυθισμένοι» θησαυροί ζητούν στέγη
Εδώ και δεκαετίες, αρχαιολόγοι και ερευνητές φέρνουν στην επιφάνεια σημαντικά ευρήματα
Εδώ και δεκαετίες, αρχαιολόγοι και ερευνητές φέρνουν στην επιφάνεια σημαντικά ευρήματα  

Σε πείσμα της οικονομικής κρίσης που έχει «παγώσει» πολλά ερευνητικά προγράμματα, η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων κατάφερε να ολοκληρώσει το επιχειρησιακό της πρόγραμμα. Επόμενος στόχος είναι να βρεθεί ο χώρος που θα στεγάσει το Εθνικό Μουσείο Ενάλιων Αρχαιοτήτων. «Δεν είναι από τις χρονιές που είχαμε χρήματα, όμως φέραμε σε πέρας το επιχειρησιακό πρόγραμμα. Το ερευνητικό κομμάτι πάει πολύ καλά» δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η τμηματάρχης Αγγελική Σίμωση.

Στα άμεσα σχέδια της Εφορείας είναι η ανεύρεση χώρου προκειμένου να στεγαστεί το νέο Εθνικό Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων. Σύμφωνα με την κ. Σίμωση, η υπηρεσία ψάχνει για χώρο είτε στο Φαληρικό Δέλτα είτε στον Πειραιά. Η υπηρεσία συστάθηκε μετά τις έρευνες του γνωστού Γάλλου εξερευνητή και ωκεανογράφου, Ζακ-Υβ Κουστώ στην περιοχή του Αιγαίου. Όλα αυτά τα χρόνια, αρχαιολόγοι και ερευνητές φέρνουν στο φως σημαντικά στοιχεία της «βυθισμένης ιστορίας».

Ανάμεσα τους μια ποσότητα χρυσών νομισμάτων η οποία βρέθηκε το 2007 στο λιμάνι της Ρόδου και χρονολογείται τον 18ο αιώνα π.Χ., ένα ναυάγιο της κλασικής εποχής στην Περιστέρα της Αλοννήσου που καταμαρτυρεί την ναυπήγηση πλοίων άνω των εκατό τόνων κατά την αρχαιότητα, ένα περίτεχνο άγαλμα που αναδύθηκε από τον βυθό της Καλύμνου και τοποθετείται χρονολογικά στο τέλος του πρώτου αιώνα π.Χ., αλλά και δύο νέα ναυάγια που εντοπίστηκαν πρόσφατα στην θέση Αγκαλούδες των Οινουσσών.

Αξιοσημείωτο είναι πως σε βάθος σχεδόν ενός μέτρου εντοπίστηκε ένας από τους σημαντικότερους βυθισμένους οικισμούς που ανήκει στη μέση εποχή χαλκού, δηλαδή περίπου στα 1700 π.Χ.. Επιπλέον, το 2002, ψαράς ανέσυρε ένα περίτεχνο χάλκινο άγαλμα, δυτικά της Κύθνου. «Σε κάθε μύθο υπάρχει ένας ιστορικός πυρήνας» εξηγεί ο Ηλίας Σπονδύλης, υπεύθυνος Τεκμηρίωσης της υπηρεσίας. Ευρήματα στην ευρύτερη περιοχή της Μαγνησίας δίνουν πραγματικές διαστάσεις στο έπος του Ιάσονα και των Αργοναυτών. «Ο μύθος της Αργοναυτικής εκστρατείας απηχεί σε κάποια γεγονότα που έκαναν τους Έλληνες να βγουν από την στενή περιοχή και να ανοιχτούν σε μια υπερπόντια περιπέτεια» τονίζει. Τα αρχαιολογικά ευρήματα τεκμηριώνουν ουσιαστικά τους εμπορικούς δεσμούς που είχαν αναπτυχθεί την περίοδο εκείνη με την Κολχίδα, δηλαδή την περιοχή της σημερινής Γεωργίας.

Αρμόδιοι φορείς της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Μαγνησίας εξετάζουν την τουριστική εκμετάλλευση του εντυπωσιακού βυθού του Αιγαίου. Νόμος που ψηφίστηκε το 2007 προβλέπει την ίδρυση υποβρύχιων μουσείων, κάτι που βρίσκει σύμφωνη την Αρχαιολογική Υπηρεσία αρκεί να εξασφαλίζονται οι όροι προστασίας του θαλάσσιου πλούτου.

Ένα θέμα που απασχολεί εδώ και δεκαετίες την Εφορεία είναι πως σημαντικά αρχαιολογικά κειμήλια βρίσκονται στα χέρια αρχαιοκάπηλων. «Πρέπει να μάθει ο κόσμος ότι δηλώνοντας τα αρχαία μπορεί να τα κρατάει με άδεια νόμιμης κατοχής και να μην μπλέξει στα γρανάζια της δικαιοσύνης» δηλώνει η Θεανώ Δημητριάδη, αρχαιολόγος της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων.

Η αρχαιοκαπηλία είναι η τρίτη επικερδέστερη μορφή παράνομης δραστηριότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, μετά το παράνομο εμπόριο όπλων και τη διακίνηση ναρκωτικών. Σύμφωνα με την υπάρχουσα νομοθεσία που ισχύει περισσότερα από 70 χρόνια, δηλώνοντας τα αρχαία που κάποιος έχει υπό την κατοχή του, μπορεί να θεωρηθεί νόμιμος κάτοχος ή να αποζημιωθεί ανάλογα, έπειτα βέβαια από απόφαση της αρμόδιας επιτροπής.

Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων από το 2001 βρίσκεται σε συνεργασία με το αμερικανικό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης, το Νορβηγικό Ινστιτούτο Αθηνών και το πανεπιστήμιο του Νότινχαμ της Βρετανίας. Στους άμεσους στόχους της Εφορείας είναι όχι μόνο η συνέχιση υποβρύχιων ερευνών των προηγούμενων ετών, αλλά η έναρξη νέων, με επίκεντρο την περιοχή των Βόρειων Σποράδων όπου εντοπίζεται αξιόλογος αριθμός ναυαγίων. Επιπλέον, σκοπός είναι η ενδυνάμωση της Εφορείας με επιπλέον προσωπικό. [ΑΠΕ-ΜΠΕ]

 

Αρχαίο ναυάγιο

Σημαντικότατο και σπάνιο είναι το ναυάγιο 3.200 ετών (Εποχή του Χαλκού 13ος-12ος αι. π.Χ.) που ερευνά το Ινστιτούτο Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών (ΙΕΝΑΕ) στη νησίδα Μόδι (Πόρος).Το ναυάγιο στο Μόδι είναι μόλις το δεύτερο της Υστερης Εποχής του Χαλκού που εντοπίζεται από το ΙΕΝΑΕ στον Αργοσαρωνικό. Το πρώτο ήταν του Ακρωτηρίου των Ιρίων (1200 π.Χ.), το φορτίο του οποίου εκτίθεται στο Μουσείο Σπετσών και ερευνήθηκε από το Ινστιτούτο τη δεκαετία του 1990.

Από το φορτίο του πλοίου ανελκύστηκαν δύο πιθαμφορείς σε θραύσματα (ο ένας φέρει διακόσμηση), πέντε υδρίες (οι τρεις βρέθηκαν μέσα στους πιθαμφορείς, στοιχείο που δίνει μία εικόνα για τη διάταξη του φορτίου), μία πρόχου και πολλά άλλα όστρακα κεραμεικής.

Τα ευρήματα παρουσιάζουν χρονολογική και τυπολογική ομοιογένεια, στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ύπαρξη του ναυαγίου και παραπέμπουν σε κοινή προέλευση, που πιθανότατα είναι κάποιο κέντρο της Αργολίδας. Μαζί με τα άλλα θραύσματα (βάσεις, χείλη και λαβές) που έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα, ο αριθμός των μεταφορικών αγγείων του φορτίου ανέρχεται σε είκοσι τουλάχιστον. Χρονολογούνται στο 12ο αι. π.Χ., μία περίοδο ιδιαίτερα κρίσιμη για την Αιγαιακή προϊστορία, λόγω των ριζικών ανακατατάξεων που συντελούνται στη δομή του μυκηναϊκού κόσμου.

Περισσότερα στοιχεία και ασφαλέστερα συμπεράσματα για το μέγεθος του πλοίου και του φορτίου του, την προέλευσή του και την ακριβέστερη χρονολόγησή του, αναμένονται να προκύψουν με τη συνέχιση της συστηματικής ανασκαφής και μελέτης του ναυαγίου.

 
 

Το αρχαίο λιμάνι της Κύθνου

 

Πλούσια αποδείχνεται η υποβρύχια αρχαιολογική «σοδειά» στην Κύθνο, συγκεκριμένα στον όρμο Μανδράκι, όπου έχουν εντοπιστεί τα καταποντισμένα κατάλοιπα του αρχαίου λιμανιού.Στα μέσα του περασμένου Σεπτέμβρη συνεχίστηκε για τρίτη χρονιά η υποβρύχια αρχαιολογική ανασκαφή στον όρμο, σε συνεργασία της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων και του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Φέτος η έρευνα επικεντρώθηκε στην περιοχή, όπου είχαν εντοπιστεί την προηγούμενη περίοδο δύο γλυπτά των ρωμαϊκών χρόνων, τα οποία είχαν χρησιμοποιηθεί ως δομικό υλικό για τη κατασκευή ενός παράκτιου προστατευτικού τοίχου. Από την ίδια περιοχή ανελκύστηκαν και μεταφέρθηκαν στα εργαστήρια της Εφορείας Εναλίων για συντήρηση τρεις στήλες, που επίσης είχαν χρησιμοποιηθεί ως δομικό υλικό. Διαπιστώθηκε επίσης ότι η κεφαλή του γενειοφόρου άνδρα, που ανελκύστηκε την προηγούμενη περίοδο, ανήκει σε μία από τις στήλες και πρόκειται μάλλον για στήλη κομιστή (η κεφαλή του γενειοφόρου έχει χρονολογηθεί τον 2ο αι. μ.Χ.). Οι δύο άλλες στήλες είναι μάλλον ερμαϊκές (σ.σ. λίθινες στήλες, με μια παράσταση στην κορυφή τους). Εντοπίστηκε ακόμα ένα μικρό θραύσμα γλυπτού, που φέρει πτυχές και μία λίθινη άγκυρα.

Τέλος αποτυπώθηκαν τα περισσότερα καταποντισμένα κτιριακά κατάλοιπα του λιμένα, ώστε να ενταχθούν στο γενικό τοπογραφικό σχέδιο της αρχαίας πόλης της Κύθνου.

 

Αρχαία ναυάγια γεμάτα αμφορείς στον βυθό της Σάμου

Το φορτίο αρχαίων ναυαγίων αλλά και κτιριακά κατάλοιπα της βυζαντινής περιόδου καταβυθισμένα στη θάλασσα εντόπισε η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων την περασμένη εβδομάδα γύρω από τη Σάμο. Συγκεκριμένα στα βορειοανατολικά του νησιού βρέθηκε φορτίο ναυαγίου με αμφορείς από την Κω που χρονολογούνται από τον 3ο αιώνα π.Χ. Οπως διαπιστώθηκε, το ναυάγιο βρίσκεται σε βάθος από 25 ως 40 μέτρα σε επικλινή πυθμένα και διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση, παρ΄ ότι παρουσιάζει ίχνη μερικής σύλησης. Δεύτερο ναυάγιο εντοπίστηκε στα ανατολικά, αυτή τη φορά, της Σάμου: σε πολύ μικρό βάθος και στον βραχώδη πυθμένα της θάλασσας βρέθηκαν συσσωματώματα τμημάτων αμφορέων και κεράμων από το φορτίο αρχαίου ναυαγίου, η χρονολόγηση του οποίου όμως δεν μπορεί ακόμη να προσδιοριστεί. Σε ανάλογο έλεγχο, εξάλλου, που πραγματοποιήθηκε στη Νότια Σάμο, εντοπίστηκαν μεμονωμένα όστρακα και τμήματα αμφορέων από τυχαίες απορρίψεις. Κτιριακά κατάλοιπα των βυζαντινών χρόνων βρέθηκαν τέλος στη θαλάσσια περιοχή του Αγ. Νικολάου. Η αποστολή της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων στη Σάμο είχε βασικό στόχο την εποπτεία των έργων που βρίσκονται σε εξέλιξη στον λιμένα Πυθαγορείου και κυρίως τη μεταφορά των υπολειμμάτων του «Ταγκαναρόκ», το οποίο βυθίστηκε το 1943 από τους Γερμανούς, πλησίον του νότιου προσήνεμου λιμενοβραχίονα.

Από την εκβάθυνση του λιμένα, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, ανελκύστηκαν τμήματα αγγείων διαφόρων χρονολογικών και γεωγραφικών προελεύσεων που δείχνουν τη συνεχή χρήση αυτής της λιμενικής θέσης μέσα στους αιώνες. Μεταξύ τους, μάλιστα, υπήρχαν τμήματα μελαμβαφών αγγείων των κλασικών χρόνων, στα οποία υπάρχουν εγχάρακτα γράμματα και παραστάσεις υψηλής τέχνης. Οπως εκτιμούν οι αρχαιολόγοι, αυτές οι πληροφορίες στο σύνολό τους εμπλουτίζουν τις γνώσεις μας για τη ναυτική δραστηριότητα που ανέπτυξε το νησί στη διάρκεια της ιστορίας του και καταδεικνύουν την ανάγκη για συστηματικότερη διερεύνηση των βυθών του.

Στο κλιμάκιο της Εφορείας συμμετείχαν οι καταδυόμενοι αρχαιολόγοι δρ Θεοτ.Θεοδούλου (επικεφαλής) και κυρία Αρ. Κορρέ, ο καταδυόμενος τεχνολόγος κ. Θεμ. Τρουπάκης και ο υποβρύχιος φωτογράφος κ. Βασ.Μεντόγιαννης. [το βημα, 30/10/2009]

 

Σημαντικές ενάλιες αρχαιότητες ανακαλύφθηκαν στη Σάμο. Οι θησαυροί του Αιγαίου

Κάθε άλλο παρά μονότονη ήταν επίσκεψη κλιμακίου της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων στη Σάμο, προκειμένου να εποπτεύσει τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη στο λιμένα Πυθαγορείου και κυρίως τη μεταφορά υπολειμμάτων του ναυαγίου «Ταγκαναρόκ», το οποίο βυθίστηκε μετά από το βομβαρδισμό του το 1943 από τους Γερμανούς.

Μαρτυρίες κατοίκων οδήγησαν στην υποθαλάσσια έρευνα που έφερε στο φως αξιόλογα ευρήματα.

Συγκεκριμένα, στα βορειοανατολικά της Σάμου εντοπίστηκε φορτίο ναυαγίου με αμφορείς του 3ου αι. π.Χ. Το ναυάγιο βρίσκεται σε βάθος 25-40 μέτρων σε επικλινή πυθμένα και διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση παρ’ όλο που παρουσιάζει ίχνη μερικής σύλησής του.

Στα ανατολικά της Σάμου εντοπίστηκαν, επίσης, σε πολύ μικρό βάθος στον βραχώδη πυθμένα, συσσωματώματα τμημάτων αμφορέων και κεράμων από φορτίο αρχαίου ναυαγίου αταύτιστου ακόμα χρονολογικά.

Ανάλογος έλεγχος πραγματοποιήθηκε και σε δύο σημεία στη νότια Σάμο, όπου εντοπίστηκαν μεμονωμένα όστρακα και τμήματα αμφορέων από τυχαίες απορρίψεις.

Ο υποβρύχιος αρχαιολογικός έλεγχος στην περιοχή του Κοκκαρίου είχε ως αποτέλεσμα τον εντοπισμό κτηριακών καταλοίπων βυζαντινών χρόνων στην περιοχή του Αγ. Νικολάου, ενώ -τέλος- από την εκβάθυνση του λιμένα Πυθαγορείου που βρίσκεται σε εξέλιξη ανελκύστηκαν τμήματα αγγείων διαφόρων χρονολογικών και γεωγραφικών προελεύσεων που δείχνουν τη συνεχή χρήση της λιμενικής θέσης διά μέσου των αιώνων.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τμήματα μελαμβαφών αγγείων κλασικών χρόνων, στα οποία υπάρχουν εγχάρακτα γράμματα και παραστάσεις υψηλής τέχνης. [ΤΟ ΒΗΜΑ, 29/10/2009]