RSS

Category Archives: Θέμελης Πέτρος

Ολη η αρχαία Μεσσήνη στο φως

  • Το φωτογραφικό πανόραμα 4.000 τ.μ. από τις ανασκαφές του Πέτρου Θέμελη στον αρχαιολογικό χώρο της Πελοποννήσου

Εφέτος συμπληρώθηκαν 24 χρόνια από την ημέρα που ο καθηγητής Πέτρος Θέμελης ξεκίνησε στη Μεσσήνη μια ανασκαφή η οποία έμελλε να φέρει στο φως μια ολόκληρη αρχαία πόλη. Με τη στιβαρή οχύρωσή της και το άριστο πολεοδομικό της σύστημα, το Θέατρο, το Βουλευτήριο, το Στάδιο και το Γυμνάσιο, το πλήθος των ιερών της, τις κρήνες, τα μνημεία και τα αγάλματά της. Και το σημαντικότερο: την εξαιρετική διατήρησή της, η οποία οφείλεται στο γεγονός ότι ουδέποτε καλύφθηκε από μεταγενέστερους οικισμούς, παρά εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να εκτείνεται ανάμεσα σε αμπέλια και ελαιώνες.

Υπήρξαν και άλλοι περιηγητές και αρχαιολόγοι στο παρελθόν που ανέσκαψαν τη Μεσσήνη, σπουδαίοι, μάλιστα, όπως ο Θεμιστοκλής Σοφούλης (ο μετέπειτα πολιτικός), ο Γεώργιος Οικονόμος και ο Αναστάσιος Ορλάνδος. Ωστόσο, μόλις τα τελευταία χρόνια το ανασκαφικό πρόγραμμα είχε τη συνέχεια και τη συνέπεια που οδήγησε στην αποκάλυψη τόσων μνημείων. Πόσω μάλλον που η ταυτόχρονη αναστήλωσή τους τα διασώζει μέσα στον χρόνο καθιστώντας τα εύληπτα για τον επισκέπτη. Αλλωστε και ο ίδιος, όταν ξεναγεί επισκέπτες στα μνημεία της Μεσσήνης, δεν χρησιμοποιεί βαρύγδουπους χαρακτηρισμούς. Λέει απλώς ότι «τα αρχαία είναι κομμάτι της ζωής μας. Η Ελλάδα είναι γεμάτη από αρχαιότητες και πρέπει να μάθουμε να ζούμε με αυτές».

Σε έκταση περίπου 4.000 στρεμμάτων απλώνεται η πόλη- ένας τεράστιος αρχαιολογικός χώρος δηλαδή. Και χώρεσε… ολόκληρη σε έναν τόμο 375 σελίδων με τίτλο «Αρχαία Μεσσήνη: Ιστορία- Μνημεία- Ανθρωποι» (εκδόσεις Μίλητος), ο οποίος θα κυκλοφορήσει τις επόμενες ημέρες. Οταν το 1963 ο εκ Θεσσαλονίκης ορμώμενος, νεαρός τότε, αρχαιολόγος Πέτρος Θέμελης πατούσε για πρώτη φορά το πόδι του στη Μεσσηνία, δεν μπορούσε να φανταστεί ότι αρκετά χρόνια αργότερα θα ήταν σε θέση να συντάξει το χρονικό της αρχαίας Μεσσήνης… « Από τις ανασκαφές αποδεικνύεταιότι αυτή η πόλη διαδραμάτισε ενδιαφέροντα ρόλο στα ιστορικά πράγματα της Ελλάδας, καθώς υπάρχουν πολλά στοιχεία για τις σχέσεις της με τις άλλες ελληνικές πόλεις, συμμετέχοντας ή όχι στις συμμαχίες τους, αλλά και με τη Μακεδονία και αργότερα τη Ρώμη,η οποία την ευνοούσε ιδιαίτερα» λέει ο ίδιος.

Σ ε αυτή την πόλη της ελληνιστικής εποχής- ιδρύθηκε το 369 π.Χ.-, που οφείλει το όνομά της στην πρώτη μυθική, προδωρική βασίλισσα της χώρας, τη Μεσσήνη, κόρη του αργείου βασιλιά Τρίοπα και σύζυγο του Λάκωνα Πολυκάονα, η «ξενάγηση» αρχίζει από την προϊστορία της ευρύτερης περιοχής. Από εκεί και έπειτα η ιστορία της πόλης και των ανθρώπων της με τα επιτεύγματά τους παρακολουθείται βήμα προς βήμα: Πώς έχτισαν τα φοβερά τείχη τους για να προστατεύονται από τους εχθρούς, Σπαρτιάτες κατά βάση, με τους οποίους βρίσκονταν διαρκώς σε πόλεμο. Πώς δημιούργησαν μεγαλειώδη δημόσια κτίρια και μνημεία. Πώς διέπρεψαν στον αθλητισμό και καλλιέργησαν τις τέχνες.

Οπως επισημαίνει ο κ. Θέμελης, « η ελληνιστική αρχιτεκτονική και γλυπτική της Μεσσήνης μπορεί να παραβληθεί με τα επιτεύγματα της Περγάμου των Ατταλιδών στην Μικρά Ασία. Διότι και οι δύο πόλεις δημιούργησαν, μέσα στο πλαίσιο συγκεκριμένων πολιτικών προγραμμάτων, μνημειακές αρχιτεκτονικές μορφές και συνθέσεις ή ελεύθερα μεγαλειώδη έργα γλυπτικής, που στάθηκαν πρότυπο για ανάλογες δημιουργίες και στη Ρώμη». Από τον 1ο αιώνα π.Χ., μάλιστα, όπως δείχνουν τα ευρήματα, λειτουργούσε στην πόλη οργανωμένο τοπικό εργαστήριο γλυπτικής το οποίο επιδιδόταν τόσο στην κατασκευή εικονιστικών ανδριάντων όσο και αντιγράφων των φημισμένων έργων της κλασικής αρχαιότητας που απευθύνονταν στην αισθητική αλλά και στο βαλάντιο μιας συγκεκριμένης πελατείας.

Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=4&artId=359535&dt=09/10/2010#ixzz11q4a7aAV

 

Η περικοπή Γαβρά έγινε μπούμερανγκ για την Εκκλησία

  • ΕΚΘΕΤΕΙ ΔΙΕΘΝΩΣ Η ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ ΣΤΟ ΝΕΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ

//

«Ο κύριος σκοπός της ταινίας μου είναι να αποδειχθεί ότι ο  λόρδος Έλγιν κατέστρεψε μέρος του ναού και έκλεψε τα  αγάλματά του για κερδοσκοπικούς λόγους: ο αγοραστής,  δηλαδή ο κλεπταποδόχος, ήταν το αγγλικό κράτος. Τα  αγάλματα αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο του  Παρθενώνα», αναφέρει στην επιστολή του προς τα ελληνικά  μέσα μαζικής ενημέρωσης ο σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς

«Ο κύριος σκοπός της ταινίας μου είναι να αποδειχθεί ότι ο λόρδος Έλγιν κατέστρεψε μέρος του ναού και έκλεψε τα αγάλματά του για κερδοσκοπικούς λόγους: ο αγοραστής, δηλαδή ο κλεπταποδόχος, ήταν το αγγλικό κράτος. Τα αγάλματα αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο του Παρθενώνα», αναφέρει στην επιστολή του προς τα ελληνικά μέσα μαζικής ενημέρωσης ο σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς

  • Μπούμερανγκ για την Εκκλησία αποδεικνύεται η περικοπή ύστερα από παρέμβασή της στο φιλμ του Κώστα Γαβρά στο Νέο Μουσείο Ακρόπολης, καθώς η είδηση κάνει τον γύρο του κόσμου και πέφτει φως στις καταστροφές του Παρθενώνα από ορθοδόξους που θέλησαν να αποσιωπήσουν

«Απαιτώ η ταινία να προβάλλεται ολοκληρωμένη. Δεν επιθυμώ να ασκήσω αγωγή εναντίον του Μουσείου της Ακρόπολης προσφεύγοντας σε ένα γαλλικό ή σε ένα ελληνικό δικαστήριο καταφέρνοντας έτσι- άθελα και με μεγάλη μου θλίψη- ένα διεθνούς εμβέλειας πλήγμα στη φήμη της Ελλάδας». Τα λόγια ανήκουν στον διεθνώς καταξιωμένο σκηνοθέτη Κώστα Γαβρά και αφορούν στη λογοκρισία σκηνών σε βίντεο animation, που προβάλλεται στο Νέο Μουσείο Ακρόπολης, από το χρονικό των καταστροφών του Παρθενώνα και απεικονίζουν μαύρες φιγούρες- τις οποίες η Ιερά Σύνοδος εξέλαβε ως «ρασοφόρους ορθόδοξους ιερείς»- να καταστρέφουν τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα.

Η ζέση της Εκκλησίας της Ελλάδος και η βιάση των υπευθύνων του Νέου Μουσείου Ακρόπολης να αφαιρέσουν τις επίμαχες σκηνές από το φιλμ (συνολικής διάρκειας 13 λεπτών, εκ των οποίων 1 λεπτό και 40 δευτερόλεπτα υπογράφονται από τον Κώστα Γαβρά) είχε, χάρη και στις έντονες αντιδράσεις, το αντίθετο αποτέλεσμα. Καθώς η είδηση της περικοπής- υπενθυμίζει καταστροφές 18 αιώνων που έχει υποστεί και από χριστιανούς η Ακρόπολη, και ιδιαίτερα ο Παρθενώνας, ο οποίος μετατράπηκε σε ορθόδοξο ναό, καθολικό ναό και μετά την Άλωση σε τζαμί- αναπαράγεται από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, φωτίζοντας εκείνο ακριβώς που θέλησε να αποσιωπήσει η Εκκλησία.

Εκτενή άρθρα φιλοξενούσαν χτες διεθνή πρακτορεία όπως το Reuters, το Αssociated Ρress, το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, αλλά και τα γερμανικά έντυπα «Die Welt»- με τον τίτλο «Πως κατέστρεψαν την Ακρόπολη ορθόδοξοι ιερείς»- την πολιτική επιθεώρηση «Der Spiegel» και την εφημερίδα «Ηamburger Αbendblatt», το ιταλικό Radio Vatikan στην ιστοσελίδα του («Η Εκκλησία ασκεί λογοκρισία», γράφει), το ισπανικό Μilenio, η ολλανδική «De Standaard» και το τουρκικό πρακτορείο VOΑ Νews υπό τον τίτλο «Η Ελλάδα λογοκρίνει τον Κώστα Γαβρά».

«Απορώ που αυτές οι επιστολές δεν έρχονται σε μένα. Δεν μπορώ να απαντήσω σε επιστολές που δεν έχω λάβει», έλεγε χθες στα «ΝΕΑ» ο πρόεδρος του Δ.Σ. του Νέου Μουσείου Ακρόπολης, καθηγητής Δημήτρης Παντερμαλής. «Για μένα σημασία έχει να ενημερωθεί ο επισκέπτης για την ιστορική αλήθεια, ότι έγιναν δηλαδή καταστροφές στον Παρθενώνα από τους χριστιανούς. Αυτό είναι ένα γεγονός που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Δεν υπάρχουν όμως ντοκουμέντα που να αποδεικνύουν πως οι καταστροφές έγιναν από ρασοφόρους» και διευκρινίζει πως δεν δέχθηκε πιέσεις από την Ιερά Σύνοδο, αλλά πως υπήρξαν πολίτες που δήλωσαν ότι «σκανδαλίζονται από τις επίμαχες σκηνές».

Ο σκηνοθέτης όμως φαίνεται πως θα κρατήσει σκληρή στάση καθώς δηλώνει: «Το πεδίο των λογοκριτών εμπλουτίσθηκε με ανώτερους δημοσίους λειτουργούς των οποίων το καθήκον είναι η προστασία της Δημοκρατίας. Οι νόμοι που προστατεύουν τα Πνευματικά Δικαιώματα των Δημιουργών (Droits d΄Αuteur) απαγορεύουν ρητά οποιαδήποτε αλλαγή σε μία κινηματογραφική ταινία χωρίς τη συγκατάθεση του σκηνοθέτη».

Για ποιο λόγο όμως δεν επικοινώνησε το Μουσείο με τον Κώστα Γαβρά πριν προχωρήσει σε οποιαδήποτε αλλαγή; «Θα επικοινωνούσα. Το είχα σκοπό. Είναι αλήθεια πως καθυστέρησα», απαντά ο καθηγητής Δημήτρης Παντερμαλής. Τουπουργείο Πολιτισμού από την πλευρά του ένιπτε τας χείρας του, εξηγώντας στα «ΝΕΑ» πως «η απόφαση για την περικοπή του βίντεο ανήκει στη διοίκηση του Μουσείου». Την ίδια ώρα ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων δήλωνε πως είναι «εναντίον οποιασδήποτε λογοκρισίας. Πρόκειται για αδιαμφισβήτητα ιστορικά γεγονότα. Δεν μπορούμε να κατακρίνουμε τι έγινε τον 4ο αιώνα μ.Χ. με τη νοοτροπία του 2009».

Από την προσεχή εβδομάδα ο Κώστας Γαβράς θα ανεβάσει το φιλμάκι για την Ακρόπολη στο Διαδίκτυο

  • «Ορθόδοξες» καταστροφές

Ο Παρθενώνας δεν είναι το μόνο μνημείο που έχει «πληγωθεί» από ορθοδόξους, οι οποίοι θέλησαν να καταστρέψουν οτιδήποτε θύμιζε τον ειδωλολατρικό κόσμο. Πολλοί χριστιανικοί ναοί χτίστηκαν πάνω στα ερείπια αρχαίων: το Ηφαιστείο (Θησείο) μετατράπηκε σε ναό του Αγίου Γεωργίου, η Αγία Μαρίνα στον λόφο των Νυμφών χτίστηκε πάνω σε ιερό του Διός, η Μονή Δαφνίου στη θέση του ιερού του Δαφναίου Απόλλωνα και ο Άγιος Ελευθέριος δίπλα στη Μητρόπολη πάνω σε ιερό της Ειλειθυίας. Χρησιμοποιήθηκαν δε αρκετά αρχαία μνημεία ως οικοδομικό υλικό για να ανεγερθούν χριστιανικοί ναοί, όπως ο Άγιος Ελευθέριος – η λεγόμενη μικρή Μητρόπολη. Πρόσφατα ζητήθηκε να αποτοιχιστούν αρχαιότητες και από δύο εκκλησάκια στην Αρκαδία για να αποκατασταθεί το ιερό του Αμυκλαίου Απόλλωνος.

Άρνηση της Ιστορίας

Του Πέτρου Θέμελη

Το δημιούργημα ενός καλλιτέχνη το δέχεσαι ως μορφή τελειωμένη με τα μηνύματα που εκπέμπει ή το απορρίπτει στο σύνολο, δεν είναι δυνατόν να του αποσπάς τμήματα κάθε φορά που με αυτά προσβάλλονται υποτίθεται τα αισθήματα ή τα χρηστά ήθη ορισμένων συμπολιτών σου. Είναι σαν να κόβεις κομμάτι από τον καμβά ενός ζωγραφικού πίνακα ή να αφαιρείς μέρος ενός γλυπτού ή στην καλύτερη περίπτωση να το καλύπτεις με φύλλο συκής. Η αφαίρεση σκηνών από το ντοκιμαντέρ του Κώστα Γαβρά για την Ακρόπολη, επειδή παραπέμπουν σε καταστροφικές ανθρώπων επεμβάσεις στα μνημεία του Ιερού Βράχου, ισοδυναμεί ταυτόχρονα με εθελοτυφλία και άρνηση της ιστορικής πραγματικότητας. Πάμπολλα είναι τα τεκμηριωμένα παραδείγματα κατεδάφισης αρχαίων οικοδομημάτων και κατακερματισμού γλυπτών στους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες. Οι πράξεις αυτές δεν είχαν κίνητρο τον θρησκευτικό και μόνο φανατισμό, αλλά οφείλονταν στην άγνοια της αξίας τους και στην ανάγκη πορισμού οικοδομικών υλικών (λίθων, ασβέστη).

  • Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.
  • Της Μαίρης Αδαμοπούλου, ΤΑ ΝΕΑ: Τρίτη 28 Ιουλίου 2009

 

Στην αρχαία Μεσσήνη

Τα θαύματα της πόλης που δημιούργησε ο Θηβαίος στρατηγός Επαμεινώνδας, ο τρόπος δόμησής της, οι θησαυροί της που αποκαλύπτονται διαρκώς και η υποδειγματική αναστήλωσή της είναι αυτά που εντυπωσιάζουν Ελληνες και ξένους επιστήμονες αλλά και επισκέπτες, στην αρχαία Μεσσήνη. Πρόσφατες εκπλήξεις, οι τρεις παράλληλες λίθινες αύλακες που βρέθηκαν στο θέατρο και αποδεικνύουν ότι οι αρχαίοι Μεσσήνιοι διέθεταν και κινητή σκηνή. Συρόταν μπροστά από την ορχήστρα του θεάτρου όταν δίνονταν παραστάσεις και αποθηκευόταν στην ανατολική πάροδο. Με αυτές τις πληροφορίες αλλά και την πορεία του τεράστιου αναστηλωτικού έργου που διενεργείται στην περιοχή, ο καθηγητής Πέτρος Θέμελης εντυπωσίασε χθες το ακροατήριό του στο Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως.

  • Τα αρχαία της Μεσσήνης μαγεύουν τον επισκέπτη
  • Νέα στοιχεία παρουσίασε χθες ο καθηγητής Π. Θέμελης

Για τους «θησαυρούς» που αποκάλυψε η αρχαία Μεσσήνη, τις πρόσφατες έρευνες και τις εκπλήξεις μίλησε χθες ο καθηγητής Πέτρος Θέμελης στο Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως, κάνοντας έναν απολογισμό για την πόλη των πλουσίων και των ευεργετών, με τα κτίρια μνημειακών διαστάσεων και τα εντυπωσιακά οικοδομήματα. Από τις πρόσφατες εκπλήξεις είναι οι τρεις παράλληλες λίθινες αύλακες που βρέθηκαν στο θέατρο και δείχνουν ότι οι αρχαίοι Μεσσήνιοι διέθεταν κινητή σκηνή. Ηταν μεγάλη κατασκευή, από ξύλο και μέταλλο, την έσερναν στις αύλακες και όταν δεν δίνονταν παραστάσεις, αποθηκευόταν.

Αυτά τα στοιχεία ανατρέπουν και την υπάρχουσα εικόνα για τα αρχαία θέατρα. Κι αν πιστεύαμε ότι ήταν ιδέα των Ρωμαίων που τη μετέφεραν στις περιοχές που κατέκτησαν, τα ευρήματα αποκαλύπτουν ότι συνέβη μάλλον το αντίθετο. Οτι το είδος της σκηνής πρωτοεμφανίστηκε στην Ελλάδα και μάλλον από μας το υιοθέτησαν οι Ρωμαίοι.

Ο κ. Θέμελης αναφέρθηκε και στα γλυπτά που βρέθηκαν, αλλά και τις επιγραφές που βοηθούν, όπως σημειώνει, να κατανοήσουμε καλύτερα τη μνημειακή τοπογραφία της αρχαίας Μεσσήνης. Γιατί κάποια λάθη του Παυσανία -όπως βεβαιώθηκαν τώρα οι επιστήμονες-, τους μπέρδεψαν.

Στα τελευταία ευρήματα συγκαταλέγονται και δύο κεφαλές που σήμερα βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο και αποδίδονται η μία στον Δαμοφώντα και η άλλη στην αρχαία Μεσσήνη, τις οποίες λόρδος ονόματι Αμπερντίν πούλησε ή δώρησε στο Βρετανικό. Εντατική εργασία έγινε όλους αυτούς τους μήνες και στο Στάδιο.

Γενικά, μια επίσκεψη στη Μεσσήνη αξίζει τον κόπο. Είναι από τους πλέον οργανωμένους χώρους που εντυπωσιάζει κάθε επισκέπτη, ο οποίος μαγεύεται βλέποντας πόσο γρήγορα οι σωριασμένες πέτρες έγιναν σήμερα μνημεία. Ελπίζουμε το έργο να ενταχθεί σύντομα στο ΕΣΠΑ (Δ΄ ΚΠΣ) για να συνεχίσουν οι εργαζόμενοι απερίσκεπτα τις εργασίες σε όλα τα επίπεδα.

Οπως να αποκαλυφθούν οι αύλακες και στην ανατολική πάροδο του θεάτρου, όπου βρίσκεται η σκηνοθήκη και να συνεχιστούν τα αναστηλωτικά έργα. [Η Καθημερινή, 10/04/2009]

 

Tags: