RSS

Category Archives: Ναός της Αγροτέρας Αρτέμιδος

Τα έξι οικόπεδα της θεάς του κυνηγιού

  • Από αναβολή σε αναβολή η αυτοψία για τον ναό της Αγροτέρας Αρτέμιδος στο Μετς

Σαράντα πέντε χρόνια παραμένει ανοιχτή η συζήτηση για το οικόπεδο στον Αρδηττό όπου ήταν χτισμένος ο ναός της Αγροτέρας Αρτέμιδος. Η υπόθεση ετέθη για πρώτη φορά στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο το 1964 και έκτοτε έχει συζητηθεί άλλες 11 φορές, εκ των οποίων οι οκτώ αφορούσαν τις απαλλοτριώσεις ή μη των οικοπέδων που καλύπτουν την έκταση των 1.300 τ.μ. Αν και η πλειονότητα των ως σήμερα γνωμοδοτήσεων του ΚΑΣ αποφαίνεται υπέρ της απαλλοτρίωσης για λόγους διατήρησης της ιστορικής μνήμης, οι απαλλοτριώσεις δεν έχουν εκτελεστεί, με αποτέλεσμα η υπόθεση να παραμένει σε εκκρεμότητα. Συγκεκριμένα πρόκειται για το οικοδομικό τετράγωνο που περιβάλλεται από τις οδούς Αρδηττού – Κούτουλα- Θωμοπούλου- Κεφάλου. Είναι χωρισμένο σε έξι οικόπεδα ιδιοκτησίας των οικογενειών Φύσσα, Λιβά και Λιβανού και, σύμφωνα με τους εκπροσώπους τους, η συνολική τιμή υπολογίζεται σήμερα γύρω στα 10-12 εκατ. ευρώ. Κατά την προχθεσινή συνεδρίαση του ΚΑΣ αναβλήθηκε η απόφαση για την έγκριση ή μη συγκρότησης επιτροπής μελών του που θα διενεργήσουν αυτοψία με στόχο τον καθορισμό ή μη του οικοδομικού τετραγώνου σε ζώνη Α΄ προστασίας. Την αναβολή ζήτησαν οι δικηγόροι των ιδιοκτητών. Η συζήτηση για την απόφαση αναμένεται να πραγματοποιηθεί μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες.

Υπενθυμίζεται ότι ο ναός της Αγροτέρας Αρτέμιδος χτίστηκε το 448 π.Χ., πιθανότατα από τον Καλλικράτη, ενώ στο μνημείο αναφέρονται ο Πλάτων και ο Παυσανίας. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, στην περιοχή αυτή τελούνταν τα Μικρά Ελευσίνια Μυστήρια. Ο ναός, που συνδέθηκε άμεσα με τη νίκη των Αθηναίων στη Μάχη του Μαραθώνα, κατεδαφίστηκε το 1778 και τα υλικά του χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση του τείχους των Αθηνών γύρω από την Ακρόπολη.

Τη σημασία του ναού έχουν επισημάνει επιφανείς έλληνες και ξένοι αρχαιολόγοι και αρχιτέκτονες ήδη από τον 18ο αιώνα. Τον ναό αποτύπωσαν πρώτοι οι αρχιτέκτονες Τζ. Στιούαρτ και Ν. Ρέβετ όταν επισκέφθηκαν την Αθήνα κατά τη διετία 1751-1753, οπότε και σωζόταν σχεδόν ακέραιος. Λεπτομέρειες αρχιτεκτονικών μελών, όπως κιονόκρανα και τμήμα της μαρμάρινης ζωφόρου, βρίσκονται σήμερα στα Μουσεία του Βερολίνου και της Βιέννης. [ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 15 Ιανουαρίου 2010]

 

Η κατεδάφιση της Αγροτέρας

Μεζονέτες ή ξενοδοχείο; Κάπου ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο επενδυτικές λύσεις πρέπει να κινείται το δίλημμα που αντιμετωπίζει η πολιτεία για την αξιοποίηση του αρχαιολογικού χώρου της Αγροτέρας Αρτέμιδος -στο Καλλιμάρμαρο.

*Εδώ και έναν χρόνο οι υπεύθυνοι παίζουν με τις αρμοδιότητες των υπηρεσιών για να «ξεπλύνουν» μια αυθαίρετη διαδικασία, η οποία δεν έπρεπε να έχει προχωρήσει εξαρχής: την κατεδάφιση των κατοικιών που βρίσκονται μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, με αίτηση την οποία κατέθεσε η κτηματομεσιτική εταιρεία «Αρσινόη».

Η εταιρεία, που κατέχει τμήμα του δεσμευμένου χώρου, παρέκαμψε την υπουργική απόφαση Τατούλη (2005). Σ’ αυτήν ορίζεται ρητά ότι αρμόδια για την κατεδάφιση των κτισμάτων είναι μόνο η Γ’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Το επιστέγασμα των προσπαθειών της εταιρείας ήταν η έγκριση κατεδάφισης των κατοικιών από τον υφυπουργό ΠΕΧΩΔΕ Σ. Καλογιάννη, έναν χρόνο μετά την αίτηση.

*Ο ίδιος μας είπε ότι έπραξε τα δέοντα. Μας εξηγεί ότι στο έγγραφο που υπέγραψε αναφέρει ότι η κατεδάφιση θα γίνει με τους όρους και τις προϋποθέσεις της σχετικής απόφασης του υπουργείου Πολιτισμού. Προσθέτει επίσης ότι ο σχετικός φάκελος διαβιβάστηκε στο υπουργείο από την Επιτροπή Αρχιτεκτονικού Ελέγχου της νομαρχίας και το υπουργείο όφειλε να απαντήσει.

Πράγματι, έτσι έγινε. Λίγο μετά το σκάνδαλο Ζαχόπουλου, ο φάκελος της «Αρσινόης» προωθείται χωρίς κανένα εμπόδιο. Αντί η πολεοδομία να τον γυρίσει πίσω προκειμένου να επιληφθεί το υπουργείο Πολιτισμού, τον στέλνει στην Επιτροπή Αρχιτεκτονικού Ελέγχου της νομαρχίας, η οποία εισηγείται υπέρ της κατεδάφισης. Από εκεί προωθείται στο ΥΠΕΧΩΔΕ, στο τμήμα Παραδοσιακών Οικισμών, με εισήγηση υπέρ της κατεδάφισης, για να υπογραφεί λίγες μέρες μετά και από τη διεύθυνση Πολεοδομικού Σχεδιασμού.

*Οι γνωρίζοντες λένε ότι τότε η διαδικασία κινήθηκε γρήγορα, για να μη βραχυκυκλωθεί η υπόθεση στις παρενέργειες του σκανδάλου. Απέμενε το τελικό ΟΚ, το οποίο τότε δεν δόθηκε. Εναν χρόνο μετά, ο υφυπουργός έδωσε το πράσινο φως. Επόμενο βήμα θα ήταν η έκδοση άδειας από την πολεοδομία του δήμου Αθηναίων και ο κύκλος θα ολοκληρωνόταν αν δεν υπήρχε το άγρυπνο βλέμμα πολιτών και συλλόγων που πολεμούν για τη διάσωση του χώρου.

*«Η υπουργική απόφαση θέτει ορισμένους όρους. Δεν δίνει καμία απολύτως αρμοδιότητα στους ιδιοκτήτες (μόνο τη συναίνεσή τους ζητάει, η οποία ήδη έχει δοθεί). Μάλιστα, εφαρμόστηκε κατά γράμμα στην κατεδάφιση των τριών μικρών κτισμάτων το 2006» μας εξηγεί η Γεωργία Θάνου, νομική σύμβουλος των συλλόγων.

Υπό τον φόβο των Ιουδαίων, και ο αντιδήμαρχος Πολεοδομίας, Νικ. Αβραμίδης, είναι κατηγορηματικός: «Δεν πρόκειται να εκδώσουμε καμία άδεια, αν δεν πάρουμε απάντηση από το υπουργείο Πολιτισμού, όπου αποστείλαμε και σχετικό αίτημα».

*Τι λέει το αρμόδιο υπουργείο; Αλλα λόγια να αγαπιόμαστε, στην κυριολεξία. Ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Φ. Κουβέλης υπέβαλε σχετική ερώτηση πριν από δύο εβδομάδες. Η απάντηση Σαμαρά είναι γενικόλογη. Περιορίζεται σε ιστορικά στοιχεία και αναφέρεται στη γνωστή υπουργική απόφαση η οποία τελικά δεν εφαρμόστηκε…

*Δύο ακόμη εταιρείες ανάλογων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων κατέχουν γη στην «Αγροτέρα», και μάλιστα εδώ και πολλά χρόνια. Σε αντίθεση με την «Αρσινόη», οι δύο άλλες εταιρείες μάλλον επέλεξαν την αφάνεια. Μολονότι η πρώτη αγόρασε πριν από 30 χρόνια, εμφανίζεται πρώτη φορά στα πρακτικά του ΚΑΣ το 2005, με λάθος όνομα.

Πρόκειται για την εταιρεία Drapo International Α.Ε., που το 1975 αγοράζει το 1/5 οικίας εξ αδιαιρέτου, έκτασης 150,39 τ.μ. Με άλλο συμβόλαιο την ίδια χρονιά παίρνει και το γειτονικό οικόπεδο, έκτασης 88,18 τ.μ. Δεκαεννιά χρόνια μετά, το ήμισυ του οικοπέδου αυτού πέρασε στη NIALPO S.Α. (ανώνυμη ξενοδοχειακή εταιρεία), η οποία ουσιαστικά δημιουργήθηκε γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο.

*Πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας NIALPO S.Α., εμφανίζεται ο Μιχ. Πουλαντζάς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης, αλλά και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΕΟΤ. Ο Μιχ. Πουλαντζάς φαίνεται να εκπροσωπεί τη NIALPO μέχρι τον Ιούνιο του 2006. Εκτοτε η εταιρεία δεν δημοσίευσε νέα στοιχεία για την αλλαγή ή όχι του διοικητικού συμβουλίου.

  • Της ΝΤΙΝΑΣ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 15/02/2009
 

ΝΑΟΣ ΑΓΡΟΤΕΡΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ: Δικομματική «επίθεση» στην πολιτιστική κληρονομιά

Χαρακτηριστική περίπτωση καπιταλιστικής διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί ο αρχαίος ναός της Αγροτέρας Αρτέμιδος, στο Μετς. Η πρόσφατη (23/12) άδεια του ΥΠΕΧΩΔΕ προς κατασκευαστική εταιρεία για κατεδάφιση των κτιρίων που βρίσκονται πάνω στα αρχαία σπαράγματα, προφανώς για οικοδομική… «αξιοποίηση», αποτελεί το πλέον πρόσφατο «επεισόδιο» σε ένα «σίριαλ» για την «τύχη» του μνημείου, που διαρκεί σχεδόν μισό αιώνα.Ο ναός κατασκευάστηκε τον 5ο π.Χ. αιώνα (αποδίδεται στον Καλλικράτη) και κατεδαφίστηκε το 1778. Ωστόσο, λόγω της σημασίας του για την πόλη, ο χώρος στον οποίο βρίσκονται τα θεμέλιά του χαρακτηρίστηκε ως αρχαιολογικός ήδη από το 1960. Σήμερα βρίσκεται στο οικοδομικό τετράγωνο (1390,70 τ.μ.) που περικλείεται από τις οδούς Αρδηττού, Θωμοπούλου, Κεφάλου και Κούτουλα στην περιοχή Αρδηττός στο Μετς. Λόγω ακριβώς αυτής της σημασίας αποφασίστηκε η απαλλοτρίωσή του με στόχο την ανάδειξη το 1964, η οποία ουδέποτε εκτελέστηκε μέχρι σήμερα, παρά το γεγονός ότι έκτοτε ακολούθησαν σειρά γνωμοδοτήσεων του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου και υπουργικών αποφάσεων. Μια σύντομη υπενθύμιση όσων διαδραματίστηκαν τις τελευταίες δύο δεκαετίες είναι άκρως χρήσιμη για εξαγωγή συμπερασμάτων.

Το 1993 το ΚΑΣ γνωμοδοτεί για πολλοστή φορά υπέρ της απαλλοτρίωσης. Αν και η σχετική υπουργική απόφαση στάλθηκε για δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, το ΥΠΠΟ τη «μαζεύει», ζητώντας από το ΚΑΣ επανεξέταση του θέματος και… διενέργεια νέων ανασκαφών, για να διαπιστωθεί αν πράγματι υπάρχουν αρχαία! Να σημειωθεί ότι η πρώτη αρχαιολογική ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από την Αρχαιολογική Εταιρεία… το 1897.

  • «Διαπιστώσεις» και καταρρεύσεις

Οι ανασκαφές πραγματοποιούνται και βέβαια το ΚΑΣ επανέρχεται το Γενάρη του 2005 επικυρώνοντας τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις του. Τις απόψεις τους υπέρ της ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου καταθέτουν μαζικοί φορείς, ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων και το ICOMOS (Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών). Χαιρετίζοντας εκείνη τη γνωμοδότηση, ο εξωραϊστικός πολιτιστικός σύλλογος της περιοχής Μετς «Αρδηττός» σημείωνε, σχετικά με το ύψος της δαπάνης απαλλοτρίωσης, ότι «η σημερινή αντικειμενική αξία του χώρου ανέρχεται, σε 170 εκατομμύρια δραχμές, ενώ σύμφωνα με την απόφαση 694 του 1992 του Εφετείου Αθηνών, η αξία ανέρχεται σε 83 εκατομμύρια. Αλλωστε η οικογένεια Λιβανού αγόρασε μέρος του τετραγώνου το 1990, με τίμημα 9 εκατομμύρια δραχμές».Ωστόσο δεν αλλάζει τίποτα. Τον Μάρτη του 1997, το ΚΚΕ φέρνει το θέμα στη Βουλή με Ερώτηση των βουλευτών, Λέων Αυδή και Ορέστη Κολοζώφ, προειδοποιώντας την κυβέρνηση, ότι ενώ πέρασαν δύο χρόνια από την απόφαση του ΚΑΣ, «η διαδικασία για τον καθορισμό της προσωρινής τιμής μονάδας για την απαλλοτρίωση δεν έχει ολοκληρωθεί και ίσως δεν έχει αρχίσει, ώστε υπάρχει κίνδυνος να ανατραπεί η απόφαση απαλλοτρίωσης και να προχωρήσουν τα σχέδια που έχουν εξαγγελθεί από πολιτικό πρόσωπο, που διεκδικεί το χώρο, ότι θα ανεγερθεί εστιατόριο με θέα την Ακρόπολη».

Τον Απρίλη του 1999 το ΚΚΕ επανέρχεται με αφορμή την Ενοποίηση των Αρχαιολογικών Χώρων. Μεταξύ άλλων στην Ερώτηση σημειωνόταν: «Αφού (…) αποκλείστηκε από το ΚΑΣ και τον υπουργό Πολιτισμού ο ναός της Αρτέμιδος Αγροτέρας από τον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου, σκοπεύει το ΥΠΠΟ να καταβάλει έγκαιρα την αποζημίωση (πριν από 18/8/99 που κλείνει ο νόμιμος χρόνος καταβολής αποζημίωσης) ώστε τουλάχιστον να διασωθεί ο χώρος ή αποβλέπει στον πλήρη αφανισμό και στην οικοπεδοποίησή του μιας και υπάρχουν φήμες ότι στο χώρο αυτό θα γίνει πολυτελές εστιατόριο από τον κ. Λιβανό;».

Η κυβέρνηση εξακολουθεί να «σφυρίζει» αδιάφορα. Τον Δεκέμβρη του 1998 καταρρέει ένα από τα ερειπωμένα κτίρια που βρίσκονται πάνω στο ναό, στη γωνία Αρδηττού και Κούτουλα. Να σημειωθεί, ότι οι φορείς των κατοίκων είχαν ενημερώσει το ’94 και το ’96 το Τμήμα Επικίνδυνων της Πολεοδομίας του Δήμου Αθηναίων και ζητούσαν την άμεση κατεδάφιση όλων των επικίνδυνων κτισμάτων που βρίσκονται στο τετράγωνο. Η Πολεοδομία διαπίστωσε τελικά ότι τα κτίσματα είναι πράγματι επικίνδυνα και πρέπει να κατεδαφιστούν. Εκδόθηκε σχετική γνωμοδότηση και από την αρμόδια τριμελή επιτροπή της Νομαρχίας Αθηνών, ενώ ενημερώθηκαν το αστυνομικό τμήμα της περιοχής, το ΥΠΕΧΩΔΕ και η αρμόδια για τον αρχαιολογικό χώρο Γ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Ουδείς έπραξε οτιδήποτε. Στο μεταξύ, το Πρωτοδικείο Αθηνών είχε ορίσει αποζημίωση ύψους 340.000 δραχμών ανά τ.μ. για την απαλλοτρίωση, χωρίς το ΥΠΠΟ να έχει πληρώσει και ενώ απέμεναν οκτώ μήνες για την καταβολή των χρημάτων στους δικαιούχους, με την πάροδο των οποίων η απαλλοτρίωση αίρονταν αυτοδίκαια.

Τον Ιούνη του 1999 το ΚΚΕ καταθέτει εκ νέου Ερώτηση μετά από την απάντηση του ΥΠΠΟ στην προηγούμενη, η οποία υποστήριζε ότι «σύμφωνα με πρόσφατη ανασκαφική έρευνα διαπιστώθηκε ότι από το ναό της Αρτέμιδος Αγροτέρας σήμερα δε σώζεται παρά ελάχιστο τμήμα του αναλημματικού τείχους του ναού στη νότια πλευρά της λεωφόρου Αρδηττού»! Οι κομμουνιστές βουλευτές θύμισαν την υπουργική απόφαση του 1995 και διαπίστωναν ότι «δικαιολογημένα λοιπόν κάποιος μπορεί να υποθέσει ότι η απάντηση της υπουργού αποβλέπει στο “ροκάνισμα” του χρόνου, ώστε να λήξει η προθεσμία κατάθεσης της δαπάνης αναγκαστικής απαλλοτρίωσης που είναι η 18/8/99. Απόδειξη της έλλειψης συνεννόησης, στην καλύτερη περίπτωση, είναι το γεγονός ότι στην απάντησή του ο πρόεδρος της Ενοποίησης των Αρχαιολογικών Χώρων (ΕΑΧΑ ΑΕ) αναφέρει ότι ο χώρος του ιερού της Αγροτέρας Αρτέμιδος συμπεριλαμβάνεται στο «πρόγραμμα ενοποίησης». Και ξαναρωτούσαν: «Σκοπεύει το ΥΠΠΟ να καταβάλει έγκαιρα την αποζημίωση ώστε να διασωθεί ο χώρος ή θα αφήσει να οικοπεδοποιηθεί δεδομένων των φημών που κυκλοφορούν ότι εκεί πρόκειται να γίνει πολυτελές εστιατόριο από τον κ. Λιβανό;».

  • «Ξεγύμνωμα»

Τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου το ΚΚΕ φέρνει το θέμα στην Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σημειώνοντας: «Ενα σημαντικότατο στοιχείο του αθηναϊκού αρχαιολογικού τοπίου, αναπόσπαστο τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι και ο χώρος του ιερού ναού της Αγροτέρας Αρτέμιδος, του οποίου διασώζεται τμήμα του αναλημματικού τείχους. Με ευθύνη της ελληνικής κυβέρνησης, που αδιαφορεί και αναβάλλει συστηματικά την απαλλοτρίωση του χώρου και την ένταξή του στο ευρύτερο πρόγραμμα ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, ο χώρος αυτός κινδυνεύει να αλλοιωθεί και να παραχαραχτεί μετατρεπόμενος σε ιδιωτικό χώρο εμπορικών δραστηριοτήτων. Ποιες άμεσες ενέργειες και πρωτοβουλίες θα αναλάβει προκειμένου να αποτρέψει οποιαδήποτε αλλοίωση της αρχαιολογικής και πολιτιστικής αξίας του χώρου και αν προτίθεται να αξιοποιήσει τη χρηματοδότηση που προβλέπεται από τα προγράμματα διαφύλαξης και διάσωσης της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς για την απαλλοτρίωση του χώρου και την κατάλληλη διαμόρφωση και ένταξή του στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου».

Τον Οκτώβρη του 2005 γίνεται φανερό πού οδηγούσε αυτό το «ροκάνισμα» του χρόνου που μόνο τους ιδιώτες εξυπηρετούσε: Για πρώτη φορά μετά το 1960, το θέμα ξανάρχεται στο ΚΑΣ όχι πια ως ζήτημα απαλλοτρίωσης, αλλά ως… «έγκριση ή μη καθαίρεσης υφισταμένων κτισμάτων για τη διενέργεια ανασκαφικής έρευνας»! Αυτό σήμαινε ότι διαγράφονται οι προηγούμενες αποφάσεις για αναγκαστική απαλλοτρίωση, αλλά και η κοινώς ομολογημένη από όλες τις πηγές ιστορική σημασία του χώρου, τη στιγμή που, τόσο οι εκπρόσωποι φορέων, όσο και τα ίδια τα μέλη του ΚΑΣ επανέλαβαν όλα τα επιστημονικά τεκμήρια και τους λόγους που πρέπει να αναδειχτεί ο αρχαιολογικός χώρος.

Οι φορείς είχαν διαβλέψει από πριν πού θα οδηγούσε αυτή η απόφαση. Τον Μάρτη του 2005, η Πανελλήνια Ενωση Αρχιτεκτόνων με επιστολή της προς τον πρωθυπουργό και υπουργό Πολιτισμού, Κ. Καραμανλή, σημείωνε, ότι η αναπομπή του θέματος με αυτόν τον τρόπο στο ΚΑΣ «προκαλεί μεγάλη ανησυχία, καθώς διαφαίνεται μία σαφής προσπάθεια απεμπλοκής από τη σταθερή θέση περί απαλλοτρίωσης του χώρου, με ορατό το ενδεχόμενο της υπό προϋποθέσεις οικοδόμησής του». Τον Απρίλη το ΚΚΕ ζητούσε με νέα Ερώτησή του «την άμεση λήψη μέτρων διάσωσης από την τσιμεντοποίηση του ναού της Αγροτέρας Αρτέμιδος».

Γρηγόρης ΤΡΑΓΓΑΝΙΔΑΣ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 25/01/2009