RSS

Category Archives: Παρθενώνας

Τρίκλιτη βασιλική στην Ακρόπολη

Οποιο εγχειρίδιο και αν ανοίξει κανείς για την ιστορία του Παρθενώνα, θα πληροφορηθεί ότι το κτίριο καταστράφηκε για πρώτη φορά από μεγάλη πυρκαγιά.

Πιθανότατα τον πυρπόλησαν οι Ερουλοι το 267 μ.Χ., όπως και πολλά ακόμη μνημεία της Αθήνας. Τότε έπεσε η στέγη, κάηκε ξυλεία 480 κυβικών μέτρων που την κρατούσε. Κατέρρευσε η μαρμάρινη κεράμωση, βάρους 350 τόνων, τα δύο σκαλιστά γιγάντια θυρώματα βάρους 30 τόνων έγιναν στάχτη και καταστράφηκε η επιφάνεια όλων των φατνωμάτων, των εσωτερικών κιόνων κ.λπ.

Ο ναός επισκευάστηκε, σύμφωνα με τον Ιω. Τραυλό, κατά τα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουλιανού (362-365), που είχε μυηθεί στη νεοπλατωνική φιλοσοφία. Με την επικράτηση του χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας του ρωμαϊκού κράτους επί Θεοδοσίου Α’ (380), πιστεύεται ότι ο Παρθενώνας μετατράπηκε σε τρίκλιτη βασιλική. Υψώθηκαν τοίχοι ανάμεσα στους κίονες, ανοίχτηκαν τρεις είσοδοι από τα δυτικά. Ανατολικά, στο άνοιγμα της αρχαίας εισόδου, έγινε η κόγχη του ιερού βήματος. Τότε, το ανατολικό αέτωμα έχασε τα κεντρικά αγάλματά του που απεικόνιζαν θεούς του Δωδεκάθεου. Ενδεχομένως αυτό να συνέβη για την τοποθέτηση του Σταυρού, δηλαδή για την καθιέρωση της νέας θρησκείας επί της ειδωλολατρικής, ή επίσης για έναν πρακτικό λόγο, για να μπει φως στην αψίδα της εκκλησίας της Παναγίας της Αθηνιώτισσας.

Αυτό υπολογίζεται από τον Μαν. Κορρέ ότι συνέβη τον 5ο αι. Ισως τότε, ή λίγο πριν, να έγινε η καταστροφή των βόρειων και δυτικών μετοπών. Οι νότιες μετόπες τη γλίτωσαν, γι’ αυτό σώζονται σε καλύτερη κατάσταση όσες διασώθηκαν από την ανατίναξη του μνημείου από τον Μοροζίνι (1687). Τον 14ο αιώνα ο Παρθενώνας στέγασε την εκκλησία των λατίνων Santa Maria de Atene και το 1460, επί Μωάμεθ ΙΙ του Πορθητή, μετατράπηκε σε ισλαμικό τέμενος.

Η τελευταία πράξη καταστροφής του ναού γράφτηκε το 1802 όταν συνεργείο εργατών του Ελγιν πριόνισε και πήρε το ήμισυ περίπου του γλυπτού διάκοσμού του. [Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 31 Ιουλίου 2009]

 
 

Παρθενώνας: Νέα βρετανική έρευνα επιβεβαιώνει την ύπαρξη χρωμάτων πάνω στα γλυπτά.

Ερευνητές του Βρετανικού Μουσείου επιβεβαίωσαν ότι τα γλυπτά του Παρθενώνα ήσαν αρχικά χρωματισμένα με λαμπερά χρώματα. Μια ομάδα επιστημόνων-συντηρητών, χρησιμοποιώντας μια νέα τεχνική, αποκάλυψε αόρατα ίχνη μιας αρχαίας χρωστικής ουσίας, γνωστής ως “Αιγυπτιακό μπλε”, πάνω στα γλυπτά.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, υπό τον Τζοβάνι Βέρι, είναι η πρώτη πέραν πάσης αμφιβολίας απόδειξη πως δεν ήσαν ολόλευκα, όπως φαίνονται σήμερα, τα ύψους περίπου δύο μέτρων γλυπτά πάνω στα τριγωνικά αετώματα. Η χρωστική ουσία που χρησιμοποιήθηκε από τους αρχαίους Αθηναίους, σύμφωνα με τους βρετανούς ερευνητές, συνέχιζε να βρίσκεται σε ευρεία χρήση μέχρι περίπου το 800 μΧ.

Η βρετανική έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο διεθνές χημικό περιοδικό “Analytical and Bioanalytical Chemistry” (Αναλυτική και Βιοαναλυτική Χημεία), έγινε πάνω στα λεγόμενα “Ελγίνεια μάρμαρα” που φυλάσσονται από το 1816 στο Βρετανικό Μουσείο και έχουν αποτελέσει αντικείμενο έντονης διαμάχης σχετικά με την επιστροφή τους στην Ελλάδα, ειδικά μετά την εγκαινίαση του νέου Μουσείου της Ακρόπολης στις 20 Ιουνίου.

Είναι γνωστό εδώ και πάνω από δύο αιώνες ότι οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι χρωμάτιζαν τα αγάλματά τους, αλλά το χρώμα αυτό έχει σχεδόν εξαφανιστεί με το πέρασμα του χρόνου, αν και μικρά στίγματα χρώματος μπορεί ακόμα να διακρίνει κανείς μερικές φορές, αν μελετήσει τα αγάλματα από πολύ κοντά. Σύμφωνα με τους βρετανούς ερευνητές, κανένα ίχνος χρώματος δεν είχε εντοπιστεί με βεβαιότητα στα γλυπτά του Παρθενώνα, παρά την ενδελεχή ανάλυσή τους, μεταξύ άλλων από το διάσημο βρετανό φυσικό Μάικλ Φαραντέι στη δεκαετία του 1830.

Ο φυσικός Τζοβάνι Βέρι, του τμήματος συντήρησης και επιστημονικής έρευνας του Βρετανικού Μουσείου, ανέπτυξε μια νέα τεχνική, που εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι το “Αιγυπτιακό μπλε” εκπέμπει σχεδόν υπέρυθρη ακτινοβολία, όταν διεγείρεται από το ορατό φως. Κατασκεύασε έτσι έναν φορητό ανιχνευτή που εκπέμπει μια ακτίνα ερυθρού φωτός πάνω στην επιφάνεια του γλυπτού, ενώ μια κάμερα ανιχνεύει το υπέρυθρο φως που εκπέμπουν τα σωματίδια του “Αιγυπτιακού μπλε”.

“Πληροφορήσαμε τους Έλληνες συναδέλφους μας για αυτό που βρήκαμε και ανταποκρίθηκαν θερμά, λέγοντας ότι ενδιαφέρονται να εξετάσουν αυτά τα στίγματα και οι ίδιοι”, δήλωσε ο Βέρι, σύμφωνα με το διαδικτυακό τόπο του επιστημονικού περιοδικού “Nature”.

“Πάντα πίστευα ότι η ζωφόρος πρέπει να ήταν χρωματιστή. Η νέα μέθοδος δεν αφήνει πλέον καμία αμφιβολία γι’ αυτό”, δήλωσε ο Ίαν Τζένκινς, έφορος του Τμήματος Ελλάδας και Ρώμης του Βρετανικού Μουσείου.

Ο Βέρι πιστεύει ότι τα στίγματα χρώματος στη ζωφόρο, που έχουν ήδη εντοπίσει οι Έλληνες συντηρητές, μπορεί επίσης να είναι “Αιγυπτιακό μπλε” και εμφανίζεται πρόθυμος να τα εξετάσει με το νέο φορητό ανιχνευτή του, αλλά διευκρίνισε ότι λόγω των “διπλωματικών εντάσεων” που έχουν αναζωπυρωθεί τελευταία, ίσως να μην είναι η κατάλληλη στιγμή. Σύμφωνα με το New Scientist, οι κύριες χρωστικές ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν στον Παρθενώνα, πιθανότατα ήσαν το κόκκινο, το μπλε και το επίχρυσο.

  • ΤΟ ΒΗΜΑ, Τρίτη 16 Ιουνίου 2009  [ 11:05 ]
 
Leave a comment

Posted by on June 16, 2009 in Παρθενώνας

 

Τι κοινό έχει μια παγόδα με τον Παρθενώνα. Εισαγωγή τεχνογνωσίας από την Ιαπωνία

ΜΝΗΜΕΙΑ. Οι Ελληνες και οι Ιάπωνες επιστήμονες δίνουν συχνά τα χέρια τον τελευταίο καιρό. Η Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως με το Mie University του Τόκιο για ένα πρόγραμμα που αφορά τη συμπεριφορά των μνημείων στον Εγκέλαδο. Ειδικότερα του Παρθενώνα. Ενώ το Βυζαντινό Μουσείο με το Πανεπιστήμιο Kyoritsu για ένα πρόγραμμα «θεραπείας» των τοιχογραφιών της Μονής Φανερωμένης.

Ο νέος δρόμος συνεργασίας που ανοίγει με πανεπιστήμια, μουσεία και επιστήμονες της Ιαπωνίας έχει ενδιαφέρον και οφέλη για όλους. Μάλιστα, οι διακρατικές και πολιτισμικές ανταλλαγές δεν περιορίζονται στο επίπεδο προγραμμάτων αλλά επεκτείνονται και σε διοργανώσεις εκθέσεων και δανεισμούς έργων. Ακόμη και σε πρωτότυπες έρευνες.

  • Παρόμοια δομή

Αν μας έλεγε κάποιος ότι οι ιαπωvικές παγόδες έχουν κοινά δομικά χαρακτηριστικά με τους κίονες του Παρθενώνα, θα το θεωρούσαμε απίθανο. Αυτά τα ξύλινα οικοδομήματα δεν έχουν σχέση με το πεντελικό μάρμαρο.

Το Mie University του Τόκιο και ο καθηγητής Toshikazn Hanazato όμως έχουν άλλη άποψη. Γι’ αυτό πρότειναν με χρηματοδότηση της ιαπωνικής κυβέρνησης να εγκαταστήσουν από τον περασμένο Σεπτέμβριο επιταχυνσιογράφους στον Παρθενώνα ώστε (και με τη συνεργασία του Πολυτεχνείου) να γίνουν μετρήσεις σεισμών στα μνημεία του Ιερού Βράχου. Σε συνδυασμό βέβαια με καταγραφές που έκαναν σε δικά τους μνημεία. «Οι Ιάπωνες επιστήμονες πιστεύουν πως οι ξύλινες παγόδες που έχουν στο Τόκιο, έχουν χαρακτηριστικά στη δομή τους που ταιριάζουν με τους κίονες του Παρθενώνα» λέει στην «Κ» η πολιτικός μηχανικός Μαίρη Ιωαννίδου (διευθύντρια της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως) που άδραξε την ευκαιρία. Ηταν μάλιστα και επίσημα καλεσμένη τους. «Αν και πολύ νεότερα τα μνημεία τους, είδα κι εγώ κάποιες ομοιότητες. Οι δικοί μας σπόνδυλοι είναι ο ένας πάνω στον άλλον και υπάρχει ένα ενδιάμεσο στοιχείο μεταξύ τους. Μια παρόμοια μορφή όμως έχουν και οι ξύλινες παγόδες».

Οι επιταχυνσιογράφοι (στη βάση του Παρθενώνα και στην ανωδομή) κάνουν ήδη τη δουλειά τους μαζί με εκείνους που εγκατέστησε το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Εθνικού Αστεροσκοπείου. Αν προσθέσουμε και τον παλιότερο, αυτόν που τοποθετήθηκε από τα χρόνια της δεκαετίας του ’80, το μνημείο ελέγχεται από παντού.

Η παρακολούθηση των τειχών της Ακρόπολης και της επιρροής των σεισμών στα μνημεία είναι στις προτεραιότητες της ΥΣΜΑ. «Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε πώς φτάνουν οι σεισμοί στην Ακρόπολη και την αντοχή της. Βέβαια, οι περισσότερες καταστροφές στα μνημεία της οφείλονται στον ανθρώπινο παράγοντα: βομβαρδισμοί, φωτιές, έκρηξη, επεμβάσεις των κατακτητών, κακές αναστηλώσεις. Το γεγονός ότι οι κίονες στέκουν στη θέση τους οφείλεται στο ότι είχαμε εξαιρετική κατασκευή».

  • Πληρώνουν οι Ιάπωνες

Το ερευνητικό πρόγραμμα «Συντήρηση και ειδική μελέτη των τοιχογραφιών της Μονής Φανερωμένης Σαλαμίνας» είναι επίσης μια καλή συνεργασία ανάμεσα στο Βυζαντινό Μουσείο και την πρεσβεία της Ιαπωνίας (στο πλαίσιο του εορτασμού των 110 χρόνων των διπλωματικών ελληνο-ιαπωνικών σχέσεων). Και δαπανηρή. Η θεραπεία των τοιχογραφιών (του βόρειου κλίτους του καθολικού της Μονής) ολοκληρώθηκε τη χρονιά που μας πέρασε. Και ακριβώς επειδή κρίθηκε επιτυχημένη, αναμένεται να ανανεωθεί με νέα χρηματοδότηση από το υπουργείο Παιδείας της Ιαπωνίας για τα επόμενα χρόνια.

Ερευνητική δουλειά τριετίας (παρουσιάζεται σήμερα στις 7 μ.μ. στο μουσείο). Το μπράβο ανήκει στην ελληνίστρια Kido Masako, βυζαντινολόγο στο Πανεπιστήμιο Kyoritsu του Τόκιο. Εκείνη έπεισε το υπουργείο Παιδείας της Ιαπωνίας να στηρίξει οικονομικά τις εργασίες συντήρησης στις τοιχογραφίες της Μονής. Στο ερευνητικό πρόγραμμα συμμετείχαν ακόμη ο δρ Suzuki Michitaka, καθηγητής ιστορίας της βυζαντινής τέχνης στο πανεπιστήμιο Okoyama και οι ειδικοί μελετητές της θρησκευτικής ζωγραφικής του 18ου αι. δρ Δημήτρης Κωνστάντιος (διευθυντής του Β.Μ.) και δρ Αναστασία Λαζαρίδου, αναπληρώτρια διευθύντρια στο μουσείο, που πραγματεύτηκε τη μελέτη των τοιχογραφιών της Μονής Φανερωμένης Σαλαμίνας και τον ζωγράφο Γεώργιο Μάρκου στη διδακτορική της διατριβή.

«Στην ουσία ανοίγει ένας δίαυλος συνεργασίας μεταξύ ελληνικών και ιαπωνικών φορέων», μας λέει ο διευθυντής του μουσείου. «Ελληνες επιστήμονες θα πάνε στο Τόκιο, θα δώσουν διαλέξεις για τη ζωγραφική του Μάρκου, το μνημείο και τη μεταβυζαντινή ζωγραφική του 18ου αι».

  • Της Γιωτας Συκκα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 18/03/2009